14796

Абай - Толық Адам және Мен

Доклад

Психология и эзотерика

Абай Толық Адам және Мен Ақынның Толық Адам туралы тағылымы тәрбие үрдісінде авторлық бағдарлама Жұмыстың жалпы сипаттамасы Елбасымыз өзінің халыққа Жолдауында: ...Біз қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрін тілі мен мәдениетін сақтап түлете бере

Казахский

2013-06-09

1.31 MB

31 чел.

Абай - Толық Адам және Мен

(Ақынның  Толық Адам туралы тағылымы тәрбие үрдісінде,

авторлық бағдарлама)

 Жұмыстың жалпы сипаттамасы

Елбасымыз өзінің халыққа Жолдауында: «...Біз қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрін, тілі мен мәдениетін сақтап, түлете береміз. Сонымен қатар ұлтаралық және мәдениетаралық келісімді біртұтас Қазақстан халқының ілгері дамуын қамтамасыз етеміз...» -дейді.[1,2] Осы қасиетті міндеттер мен мақсатты жүзеге асыруда мектептің ондағы мұғалім – тәрбиешілердің атқаратын еңбегі ерекше. Қазір білім беру жүйесінде түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. Әлемдік білім кеңестігіне кіру үшін оның алғы шарттары жасалуда. Білім мазмұнын жаңалау, құзырлылыққа бағытталған, ұлттық құндылықтар негізінде білім, тәрбие бере отырып, тұлға қалыптастыру, дарын көзін ашу сынды келелі мәселелер сөз жоқ, ұстаз-тәрбиеші жұмысын да жаңа арнаға бұруда. Ұлылардың өмірі мен тағылымы арқылы ұрпағын тәрбиелеу - әсіресе қазақ халқында ежелден–ақ келе жатқан үрдіс. Бұл жерде сөз өнерінің атқарған орны ерекше болған. Ұлтымыздың осы бір жақсы әдет-салты бүгінгі тәрбие үрдісінде тиімді екені даусыз мәселе. Адамзат ақыл-ойы, ақындығының ірі тұлғасы Абай тағылымы білімнің де, тәрбиенің де қайнар бұлағы екені түсінікті. Ұлы дананың қай шығармасын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Ол нағыз Адам, Толық Адам қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, әрі оған жауап береді. Мысалы, «Атымды Адам қойған соң қайтып надан болайын», «Адамды сүй, алланың хикметін сез, не қызық бар өмірде одан басқа» - дейді. «Адамды сүюден басқа қызық жоқ» деген пікірінде қазір көп айтылып жүрген гуманды педагогика ұстанымдары жатыр. Осы жерде жас ұрпақты тәрбиелеу ісі ең алдымен, оларды адамды сүюге баулудан басталуы керек деген тұжырым шығады. Абай мұрасы, тағылымының өміршеңдігін бүгінгі тәрбие үрдісінің алдында тұрған мақсаттар мен міндеттер арқылы дәлелдеуге болады. Білім мен тәрбиені тұлғаға қарай бағыттай беру мәселесі алдыда тұрған кезеңде Абайға бұрыласың. «Толық Адам қандай болу керек?» деген сұрақ ақынға маза бермейді. Мысалы, «Әуелі бір суық мұз – ақыл зерек» өлеңінде:

«Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,

Сонда толық боларсың елден бөлек»- деп, ой тастайды.

Ары қарай ақын: Үш – ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» деп, толық адамның қасиеттерін санамалап береді. Ұлы

гуманист адамды сүю туралы айта отырып, «Адамзаттың бәрін сүй» деп ақыл айта отырып, «Адамзатты сүю – хақтың жолы, ғаділеттің жолы» деген анықтама береді.

Ақын адамды әкенің емес, адамның баласы болуға үгіттейді. «Әкенің баласы – адамның дұшпаны, адамның баласы – бауырың» - деп, ғибрат тастайды. Абай адамдықтың басты қасиеті-адамгершілік екенін баса жырлайды. Адамшылықтың алды – «махаббат, ғаделет, сезім» дейді. Адамшылықтың тәрбие арқылы келетініне көз жеткізеді.

Өмірін Абайды зерттеуге арнаған М. Әуезов былай дейді: «Абай сөзінің негізін адамгершілікке тірейді. Барлық өсиет ой-толғау еңбектерінің

қорытындысы тағы да адамгершілік тәрбие екенін танытады. Адамды қор қылатын ең залалды жаманшылықтарды санап өтеді. Олар үш нәрсе: «надандық, еріншектік, залымдық». [3,217] Ақын адамдар арасындағы береке – бірлік, достық ынымақтастыққа ерекше көңіл бөледі.

Осы мәледен келіп, тақырыптың өзектілігі туындайды.

    Тақырыптың өзектілігі:

Абай тағылымы арқылы жүргізілетін тәрбие өзі үзбей жырлаған «Адам» айналасынан бастау алуы керек. «Адам кім?», «Мен-адаммын», «Абай және Адам», деген тақырыптар жас өскіннің адамға деген құрметі, сыйламы, түсінігін қалыптастыруға ықпал етеді. Алдына бала келген күннен – ақ, ойлы ұстаз білім мен тәрбие үрдісін олардың өзін Адам ретінде түсінуі мен оған деген мақтан сезімін қалыптастырудан бастағаны жөн. Ұрпақты Абай үлгісінде тәрбиелеу – ізгілікке, имандылыққа, адамдыққа, биік адамгершілікке бастайтын жол.

Абай мұрасы – Адамды адам етіп тәрбиелеудің, жан-жақты дамыған тұлға қалыптастырудың қайнары. Абай мұрасын оқыту туралы жазылған авторлық бағдарламалар, жинақталған іс тәжирибелер баршылық. Ал тәрбие жұмысына негізделген бағдарламалар жоқтың қасы. Әсіресе Абайдың Толық Адам туралы тағылымы негізінде тәрбие үрдісін жүргізу өте тың мәселе. Оны жүзеге асыру мақсатында жасалған бағдарламалардың қажеттілігі маңызды аса өзекті деп санаймыз.

    Зерттеу нысаны: Абайдың Толық адам туралы өлеңдері, Абай тағылымы арқылы оқушылардың тұлғалық қасиетінің қалыптасуына ықпалы.

    Зерттеу обьектісі: Облыстық дарынды балаларға арналған Жамбыл атындағы мектеп-гимназия-интернатының 8-9 сынып оқушылары.

    Мақсаты:

-Ұлы ақын мұрасы арқылы, оның Толық адам туралы тағылымы негізінде оқушыларға Адамды сүю, оны құрметтеу, биік адамгершілік, елжандылық, имандылық, ізгілікті үлгі ету. Соның негізінде олардың жан-жақты дамыған тұлға болып қалыптасуына түрткі жасау. Өзін-өзі тануларына, өзін-өзі, бір-бірін тәрбиелеуге ықпал ету, тәлімдік мүмкіндік туғызу.

Осы мақсаттарға жету үшін мынадай нақты міндеттерді жүзеге асыру.

     Міндеттері:

-Оқушыларды Абай шығармашылығымен, соның ішінде Толық адам туралы  

 ұстанымдарымен таныстыру.

-Абайтанушы ғалымдармен кезігу өткізе отырып, Абай әлеміне бойлау, оқу,

 талдау.

-Толық Адамның негізгі қасиеттерін  диагностика арқылы саралау.

-Абай тағылымын басшылыққа ала отырып, тәрбие сағаттарының тақырыптарын   

 нақтылап, тәрбие жұмысының бағдарламасын жасау.

-Бағдарламаны тәжірибеден өткізу, тиімділігін сараптау, қорытындылау.   

     Жұмыстың ғылыми жаңалығы:

-Абайдың Толық Адам туралы өлеңдерін,

-Абай мұрасы, соның ішінде оның Толық Адам туралы тағылымына негізделген

 тәрбие жұмыстарының бағдарламасы тұңғыш рет жасалынды.

-Бағдарламаға негіз болған Абай тағылымы арқылы оқушылардың тұлғалық қасиеттеріне әсер ету, оларды жан-жақты дамыту мәселелері зерттелді. Бағдарламаны жүзеге асыру әдіс-тәсілдері айқындалды.

     

      Жұмыстың зерттеу әдістері:

-Абайдың Толық Адам туралы өлеңдерін, Абайтанушы ғалымдар еңбектерін оқып, талдау, пікір жинақтау.

-сауалнама жүргізу

-әңгіме-сұхбат

-интервью - тест

-пайымдау, байқау

-талдау, саралау, қорытындылау.

      Жұмыстың теориялық және практикалық маңызы:

-Бағдарламаны орта мектептің сынып жетекшілері, интернаттың тәрбие жетекшілері, зерттеуші, ізденушілер, студенттерге пайдалануға болады.

      Күтілетін нәтиже:  (ғылыми болжау)

Егер Абайдың Толық Адам туралы өлеңдерін, негізгі ұстанымдарын оқушылар толық, жете түсініп меңгергенде, тәрбие сағаттарына белсене қатысқанда төмендегідей нәтижеге қол жеткізуге болады:

-Абай туралы, оның асыл қазынасы туралы білімдері толығады.

-Білім сапалары артады.

-Поэзияны сүйетін, эстетикалық сезімдері, дүниетанымдары жетілген тұлғалық қасиеттері дамиды.

-Адамды құрметтеу, оны бағалау сезімдері артады.

-Толық адамды үлгі тұтады, оған ұқсағылары келеді, алдарына мақсат қояды.

-Ұлтжандылық, Отансүйгіштік сезімдері қалыптасады. Азаматтық позициялары беки түседі.

-Адамзат баласын құрметтеу, ізгілік пен имандылықты өмірінің мақсаты ете білетін әділ, «халық» деп соққан жүрегі бар жан-жақты тұлға қалыптастыруға қол жеткізуге болады.

      Туындап қалатын тиімсіз, қолайсыз жағдаяттар:  

-Кейбір оқушылардың Абай өлеңдеріне бойлай алмауы;

-Тәрбие сағаттарының түрлері, жүру барысының ұнамауы;

-сауалнама, пікірталас сұрақтарына белсене қатыспауы.

-пікірлері, әсерлерін ашық айтпауы.

      Бағдарламаның эксперимент кезеңдері.

                                                       І кезең.

     Дайындық кезеңі. 2005-2006 ж (қыркүйек - қаңтар)

Мақсаты:

Бағдарлама жасау мақсатында іздену, ғылыми еңбектермен танысу.

Міндеті:

Абай шығармашылығын оқушылармен бірге оқу, Толық Адам туралы өлеңдеріне үңілу,саралау.

                                                        ІІ кезең.

      Іс-тәжірибелік кезеңі. 2005-2006ж (қаңтар - көкек)

Мақсаты:

Бағдарламаны жасау, қорғау, ортаға салу.

Міндеті:

Кафедра отырысында баяндама жасау, таныстыру. Сын пікірлерді ескеру.

                                                      ІІІ кезең.

      Қорытындылау кезеңі.  2006-2007ж (мамыр - қазан)

Мақсаты:

Тәжірибеден өткізу. Қорытынды жасау.

Міндеті:

  1.  Тиімділігі, кезігетін қиындықтарды, түпкі нәтижені саралау.
  2.  Әдіс тәсілдерді анықтау.

   Жұмыстың жарияналуы және мақұлдануы.

     1. Тақырыбы: «Абай және Толық Адам тәрбиесі».

     «Абай және ХХІ ғасыр». Халықаралық ғылыми – тәжірибелік конференциясының материалдары. Өскемен қаласы 21-22 қазан 2005 жыл.

  1.  Тақырыбы: «Абай және ХХІ ғасырдағы жан- жақты дамыған жеке тұлға

қалыптастыру мәселелері.                                                    

         «Орталық азия аймағы: өткені мен бүгіні». Халықаралық ғылыми

         симпозиумның материалдары.  2005 жыл.

  1.    Тақырыбы: «Ұлылар тағылымы – тәрбие көзі, құзіретті тұлғаны қалыптастырудың бір жолы».  

 Білім беру үрдісіндегі педагогикалық технологиялар: теориялық тәжірибелік    аспектілер. Өскемен 2004 жыл

                                                                                          

   Ғылыми жетекшілері.

Картаева А. Филология ғылымының кандидаты, абайтанушы, мұхтартанушы,

                       С. Аманжолов атындағы ШҚМУ доценті.

Бітібаева Қ.  СССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Құрмет» орденінің

                       иегері, Қазақстан Республикасының еңбек сінірген мұғалімі,

                       профессор.

    Эксперимент қорытындысы:

  1.  Баяндамалар әзірленіп, симпозиум, халықаралық, республикалық конференцияларда ортаға салынды.
  2.  Республикалық семинарларда ашық сабақ берілді.

    -    Баспасөздерге жарияланды.

Оқырмандық ынтасы

60 %

81 %

98%

2005

.

2006

2007

Абай оқырмандарының саны өсті. (26 оқушы)

Эксперимент жүргізілу кезеңдеріндегі оқушылардың білім сапасының өсу динамикасын төмендегі сызбадан көруге болады

Оқу жылдары

Оқушылардың

       саны

«5»

«4»

«3»

«2»

 

2005-2006

26

10

9

7

-

2006-2007

25

11

8

6

-

2007-2008

25

13

7

5

-

                                Әдебиет пәнінен білім сапасы көтерілді.

Абай тағылымы                      Толық Адам                      Менің ойым

Нұрлы

ақыл

Жылы жүрек

Ыстық қайрат

Елжанды,

ұлтжанды,

иманды, әділетті,

рухани бай

 

Жігерлі, әділетті,

батыл, табанды,

күрескер

 Ақылды,  білімді,

өнерлі,  салауатты

Нұрлы

ақыл

 Ақылды,  білімді,

өнерлі,  салауатты

Нұрлы

ақыл

Жылы жүрек

 Ақылды,  білімді,

өнерлі,  салауатты

Нұрлы

ақыл

Ыстық қайрат

Елжанды,

ұлтжанды,

иманды, әділетті,

рухани бай

 

Жігерлі, әділетті,

батыл, табанды,

күрескер

Жылы жүрек

 Ақылды,  білімді,

өнерлі,  салауатты

Нұрлы

ақыл

 

Қол жеткен нәтиже

Абай мұрасына деген қызығушы-лықтары-

ның артқаны байқалды.

                                                                            Абай мұрасына                                                                                           

Өзін - өзі тәрбиелеу, өзін тұлға дәрежесі-

не сезіне білуге мүмкіндік       туды.

                   

                  Өзін-өзі тәрбиелеу, өзін

                  тұлға дәрежесіне сезіне

               білуге мүмкіндік туды

Толық адамның басты қасиеттерін ұғынды, үлгі алды. Бір- бірін түсіну, бағалау, өзіне- өзі сын көзімен қарау қасиеттері дамыды.

Толық адамның басты қасиеттерін ұғынды, үлгі алды. Бір- бірін түсіну, бағалау, өзіне- өзі сын көзімен қарау қасиеттері дамыды.

Өзін - өзі тәрбиелеу, өзін тұлға дәрежесі-

не сезіне білуге мүмкіндік       туды.

           

    

Адам туралы түсініктері кеңейді

         Жұмыстың ең соңында бүкіл ұжым болып «Менің елім алдындағы парызы мен қарызым» атты тұжырымдама жасадық. Жинақтау қорытындысы төмендегідей болды:

Парызым мен              қарызым

Адамды құрметтеу,

Адамды сүю

Адамды құрметтеу, Адамды сүю

Адамды құрметтеу, Адамды сүю

дамды құрметтеу, Адамды сүю

Білім,ғылымға      ұмтылу

Қоғамдағы кемшіліктермен күресу, әділ болу, батыл болу

Туған халқын сүетін, сол жолда салауатты өмір сүретін перзент болу

Өзімді-өзім тәрбиелеу.

Жан-жақты дамыған тұлға болуды үлгі ету  

Туған халқын сүетін, сол жолда салауатты өмір сүретін перзент болу


Т с

Тақырыбы

Мақсаты

Тәрбие амалдары, әдістемесі

Тәрбие сағатында қарастырылатын  негізгі мәселелер

Тәрбие жұмысының түрі

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

«Атымды Адам қойған соң…»

(Мен – Адаммын)

«Үш – ақ нәрсе адамның қасиеті...»

(Абай және Толық Адам мәселесі)

«Бір ғылымнан басқаның кеселі көп асқанға».

(«Адамның басты қасиеті - өнер, білімге ұмытылу»)

«Адам баласына – адам баласының бәрі дос».

(Достық жолдастық, береке-бірлік туралы)

«Адамшылықтың алды – махаббат, әділет, сезім».

(Махаббат, сезім, әділет туралы)

«Адамзаттың бәрін сүй, бауырым деп».

(«Адамды, адамзатты сүю»)

Қорытынды тәрбие жұмысы. «Абай – Толық Адам және Мен»

Абай өлеңдеріндегі Адам проблемасы жайында ой тастау.

«Адам» атты ұлы есімге деген құрмет сезімдеріне әсер ету.

«Адам» болып өмір сүруге баулу.

Ақын тағылым еткен адам қасиеттерін негізге ала отырып, Толық  Адам туралы көзқарастарын, пікірлерін толықтыру. Өз-өзін тануға, «Мен» менталитетін қалыптастыруға түрткі жасау. Абай айтқан, армандағы Толық Адам қасиеттерінің Елбасымыз Н. Назарбаев бойынан табылатынын ғибрат ету.

Ұлылар өмірін сөз ете отырып, сауатты, салауатты, мақстатты өмір сүруге баулу.  

Абай тағылымы негізінде Толық Адамның басты қаситтерінің бірі - өнер білімге ұмытылу екенін басты ұстаным ете отырып, оқушылардың өнер – білімге деген,  ынтасының дамуына түрткі жасау.

Егеменді еліміздің өнер – білім, ғылымға ерекше назар аударып отырғанын әңгімелеу.

Абай тағылымы негізінде достық пен, жолдастық туралы көзқарастарын дамыту.

Достыққа бірлікке баулу.

Президентіміз Назарбаевтың халықтар достығы әділ саясатын, еліміздегі халықтар достығын үлгі ету.

Толық Адамның басты қасиеті-адамгершілік, ал адамгершіліктің алды махаббат, сезім деген Абай тағылымы негізінде имандылық, адамгершілік, махаббат әділет туралы  түсініктерін үлгі ету.

Имандылық, ізгілік гуманизмге баулу.

Адамды, адамзатты сүюді үлгі ету.

Жүйелі түрде жүргізілген Абай тағылымы негізіндегі тәрбие жұмыстарын қорытындылау, оқушыларға әсерін байқау, пайымдау. Зерделеу, тәрбие сағаттарының тиімділігін саралау.

- Сауалнама негізіндегі әңгіме – сұхбат.

- Пікірталас.

- «Адам кім?» атты модельдерінің презентациясы.

- Әдебиетші мұғалімдердің Абай өлеңдеріндегі Адам проблемасы жайындағы қысқаша әңгімесі.

Абайдың Толық Адам туралы тұжырымын, тағылымын жазып қою.

Толық Адам

                                    Жылы

                                   жүрек

Нұрлы ақыл Ыстық

қайрат

Ақынның

ағартушылық идеясы, өнер-білім туралы ілімдері бойынша пікірлесу жүргізу.

- Ғалымдар мен өнер қайраткерлерімен кездесу өткізу.

- Мемлекетіміздің «Білім туралы заңы», «Болашақ» бағдарламасы бойынша түсірілген видео-көрініс.

Абай өлеңдері негізіне пікір талас, кездесу жүргізу.

- Қаладағы «Достық» үйінен қонақтар шақыру, кездесу өткізу.

- «Ұлы адамдар достығы» туралы мәліметтер, қызықты әңгімелер тыңдау.

көрнекіліктер.

- Ұлы адамдар достығына сырттай

саяхат жүргізу.

Адамгершілік, махаббат әділет туралы Абай және басқа да даналар пікірі бойынша «Абай – Мен және махаббат» тақырыбына сыр – сандық.

Ұлы адамдар махаббаты туралы әңгіме. (Пушкиннің «Евгений Онегин» романы.

- Ұлы адамдар махаббаты туралы әңгіме.

 

- Абайдың өлеңдері, қара сөзінен мәнерлеп жатқа оқу сайысын жүргізу.

-Өз шығармашылықтары бойынша конкурс.

-«Адамзатты сүю» Отанды сүюден басталады.

(«Мен және ХХІ ғасыр адамы» жоба жасау).

- «Абай – Толық Адам және Мен» тақырыбына модель толтыру.

- «Парызым мен қарызым» тақырыбында тұжырымдама жинақтау.

- Өз пікірлеріңше Адамды адам етіп тұратын  қандай қасиеттері?

- Кейде халық біреулерді «Адам емес» деп жатады,

оларға кімдерді жатқызар едіңдер?

- Қалай ойлайсыңдар, «Адам» деген кім?

- Ақыл деген не? Абай айтқан «нұрлы ақылдың» басты белгілерін қалай түсіндірер едіңдер?

- Қайрат пен «ыстық қайраттың» негізгі ерекшеліктері қандай?

- «Жылы жүрек» туралы не айтуға болады?

- Ұлы ақын осы үшеуіне неге көңіл бөлген, неге осы үшеуін бірлікте ұста деген?

-Өзіңше, Толық Адамның тағы да қандай қасиеттері бар? Ұлы баба мұрагерлері ретінде оның айтқандарына не қосар едіңдер?    

- Абайдың өнер – білім туралы жазған қай өлеңі  жүрегіңе жақын? Себебі?

- Ақынның «Бір ғылымнан басқаның кеселі көп асқанға» деген ұлағатын қалай түсіндірер едіңдер?

- Қалай ойлайсыңдар бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылу мақсаты алдыда тұрғанда Абайдың ғылым –білім туралы өлеңдерінің маңызы бар ма?

- Абай: «Адамның парызды ісінің алды – дос көбейткен» - дейді. Қалай

ойлайсыңдар, ұлы ақын достыққа неге ерекше көңіл бөлген?

- «Кімге достығың көп болса, досты – достық шақырады» деген баба үні нені білдіреді?  

- «Досыңа – достық қарыз іс, дұшпаныңа әділ бол» деген Абай ақылын қалай түсінесіңдер?

- Өз досыңның қандай қасиеттерін мақтан етер едіңдер?

- Өзің өз досың ғана емес, адам баласымен дос бола алар ма едің? Ол үшін өзіңде қандай қасиеттер болу керек деп ойлайсың?

 

- Абайдың махаббат туралы қандай өлеңдерін білесін?

- Қай өлеңдерін

- «Менің махаббатым».

(Өзара сырласу)

-«Адамды сүю» деген не?

-«Адамзатты сүй» деген дана пікіріне қалай қарайсың?

-Абай мұрасынан өзің қандай ғибрат алдың?

- Болашақта өз ұрпағыңа, әсіресе оның қандай ақыл – нақылын үлгі етіп айтар едің?

-Тәрбие сағаттары сендерге ұнады ма?

Ұнаса неліктен ұнады?

Осы тәрбие сағаттарынан өзіңе не алдың?

«Мен – адаммын»

(Адамды ұлықтау сағаты)

«Абай – Толық Адам және оның қасиеттері» тақырыбындағы жобалар конкурсы.

- Дөңгелек стол маңындағы сұхбат.

- Кездесу.

«Достық әлемі шақырады» тақырыбындағы  саяхат –сабақ.

Музыкалық сазды – көріністі композиция.

«Ғашықтық – махаббат емес»

(дебат)

Жоба қорғау. (конкурс сағаты)

Модельдер жарысы.

Пікірлесу, ашық әңгіме.



              «Абай-Пушкин және махаббат» тақырыбында өткен  

                                  тәрбие сағатының үлгісі.

       Бағдарлама бойынша жүйелі түрде тәрбие жұмысы жүріп келеді. Өскеменде өткен халықаралық «Абай клубының» пленарлық отырысында ортаға салынып, ғалымдар, ұстаздар тарапынан қолдау тапты.(2005) Сондай- ақ, республикалық «Дарын» орталығы (2005) өткізген ғылыми- практикалық конференция негізінде ашық тәрбие сағаты өткізілді. Дарынды балаларға арналған мектеп директорлары, әдіскерлер жақсы пікірлер білдірді.

Қыз бен жігіт болып қалыптасып, алғашқы сезімдері оянып, тек физиологиялық жағынан ғана емес, рухани дүниесі де қалыптасып келе жатқан жас өскінге ата-ана, ұстаз-тәрбиешілерінің ақылы да, тәрбиесі де, қамқорлығы да керек-ақ. Енді осы мәселелерге негізделген бір жұмыс түрін ортаға салайық. Интерактивті әдістерді тиімді деп саралап, пікір сайыстарын өткіздік. Пікір сайысының келесі бір кезегі «Абай – Пушкин және махаббат» тақырыбына берілді. Төмендегі сызбадан оның қалай жүргенін көруге болады.

Кезеңдері

Тапсырма мазмұны

Жабдықтар

  1.  Дайындық кезеңі

  1.  Әңгімелесу, сырласу кезеңі.

3.Тәрбие жетекшісі түсінігі.

Абайдың махаббат туралы өлеңдерін өз бетімен оқуға беру.

Өлеңдер бойынша пікір алмасу.

Сауалнама жұмыстары.

Абай өлеңдері. Абай әндерін орындайтын өнер адамдары туралы мәліметтер, суреттер көрмесі.  

Абай әндерін тыңдау

«Абай жолы» эпопеясы бойынша Тоғжанмен кездесу. (шағын көрініс)

      

Пікірлесу, сауалнама сұрақтары төмендегі мазмұнда болды.

-Ұлы ақынның қай өлеңі жүрегіңе жақын келді, себебін түсіндір.

-Өзің қандай үлгі алдың?

-Қалай ойлайсың, өзің Абайша махаббатты қадірлеп, Абайша сүйе алар ма едің?

Тәрбиеленушілердің барлығы да Абай өлеңдерінің өздеріне ұнағанын ортаға салды. Себебін түсіндіруге талаптанды. Ойларын ашық айтуға жағдай

туғызып отырдық. Ал енді соңғы сұрақтар бойынша жүрген сұхбаттардан мысалдар келтірейік.

        Біржан: Маған Абайдың «Көзімнің қарасы» атты өлеңі  көбірек ұнады. Өзіңіз айттыңыз ғой махаббат мұңнан да тұрады деп. Мен Абай бабаммен мұңдасқандай болдым. Ал енді Абайша сүю туралы маған айту қиын.

         Меруерт: «Жарқ етпес қара көңілім» өлеңін қатты ұнаттым. Абай атамыз мәңгілік, тұрақты махаббатты айтқан екен. «Дүниеде сірә, сендей маған жар жоқ» - дейді. Соған қарағанда дана ақын бір ғана адамды сүйген сияқты. Оған қосыламын. Абайша сүйгім келеді.

          Айнұр: «Абайша сүю» туралы ойланып отырмын. Себебі, мен әлі ешкімді сүйіп көргенім жоқ.

Бірінші, яғни алғашқы әңгіме осы мәселелердің айналасында болды. Ал енді екінші отырыс үшін Абайдың Пушкиннен аудармасын алдық. Оқушыларға Татьяна, Онегин хаттарын оқуға тапсырдық. Түп нұсқасы мен аудармасын қатар алып оқуды ұсындық. Бізге орыс әдебиеті мұғалімдері көмекке келді. Олар Пушкин, оның «Евгений Онегин» романы туралы айтты. Оқушылар одан үзінді оқыды (сыныптан тыс оқу кезеңдерінде) роман мазмұнымен танысты.

Екінші әңгіме – сұхбатты  екі кезеңге бөліп өткіздік.

  1.  Пушкиннің «Евгений Онегин» романы бойынша  пікірлесу өткізілді. Оқушылар роман туралы  түсініктерін ортаға салды.
  2.  «Миға шабуыл» әдісін пайдаланып, бірден төте сұрақ қойып , ой түрткі жасап, шағын сұхбат-сайыс өткіздік.

Сұрақтар:

  1.  Татьянаның хатын құптайсың ба? Қыз баланың бірінші болып, жігітке өз  сезімін білдіруін  қалай қарайсың?
  2.  Егер сен Татьянаның орнында болсаң не істер едің?
  3.  Онегин туралы қандай ойдасың?
  4.  Махаббатқа сенесің бе? Қазіргі шетелдегі еркін махаббат дегенге қалай қарайсың?

Пікір айтысы кезінде  ұлдар мен қыздар пікірі екіге бөлінді. Бір қызығы  ұлдардың көбі Татьянаны қолдамады. Мысалдар келтірейік:

      Нұртуған: Мен Татьянаны қолдамаймын. Өзім қыз баланың намысты, арлы болғанын, сезімін іште  ұстауын қалаймын. Егер бір қыз  өзі маған келіп  сезімін білдірсе, мен оны ұялтып тастар едім.

      Дәурен: Мен де Татьянаның Онегинге жалынып хат жазғанын ұнатпадым. Бірақ кейін отбасына опасыздық жасамай, Онегиннің бетін қайтарып тастауына келістім. Жалпы Татьяна жақсы қыз.

      Сағынбек: Шынын айтқанда бір қыз маған өзі келіп сүйетінін айтса мен қуанар едім. Бірақ оған ақыл айтып кері қайтарар едім. Қазақ қыздарына жат қылық деп есептеймін. Намыссыз қыздардан, қазіргі арын сатып жүрген қыздар шығады деп ойлаймын.

Енді қыздарды тыңдап көрейік:

     Раушан: Маған Татьяна жат емес. Мен оны ұнатып қалдым. Ол батыр қыз. Мысалы, менің қолымнан келмес еді жігітке барып, не хат жазып, сүйетінімді айту.

Татьяна - бізге үлгі болатын қыз. Таза сезімін білдірудің  несі айып? Ұлдарға келіспеймін. Олар жай сөйлеп тұр. Қыздар хат жазса қуанып кетер еді...

     Салтанат: Онегинді ұнатпай қалдым. Ол қатігез адам. Әрі әйелді сыйлай білмейді. Неге десеңіз ол кейін тұрмыс құрған Татьянаға келіп, отбасының шырқын бұзғысы келді. Ол мені әлі сүйеді деп сенеді. Ол адасты. Мен ұлдарға айтар едім, Онегинннен үлгі алмаңдар деп.

Әртүрлі пікірлер айтылды. Әсіресе қазіргі кейбір қыздар мен жігіттер тәртібі қызу әңгімеге ұласты. «Махаббат жоқ»  деген пікірлер де болды. Олар дәлел ретінде айырылысып кеткен отбасын, немесе опасыздық жасап, басқаға кетіп қалған адамдарды тілге тиек етті. Ең бастысы, бір де бір оқушы әңгімеден  шеткері қалмады, ашық әңгімеге қызу араласты.

Әйгілі ұстаз Қ.Бітібаеваның «тәрбие жұмысы да тірі, жанды әңгімеге, жанды әдіс-тәсілдерге құрылуы керек»,- деген  пікірін үнемі жұмысымда пайдаланып жүремін. Сондай-ақ, ұстаздың: «Маған тез жауап беріп, бәрін ұқтым деген баладан гөрі, жауабын таба алмай, ойланып кеткен оқушы жақын» - деген сөзі де көкейіме қонады. Ұстаздың «Ой тастау, ойландыру» технологиясының тиімділігі тәрбие жұмысында да оң нәтижесін беріп келеді. Егер ұстаз-тәрбиеші әр сабағында, әр тәрбие жұмысында баланы шынайы түрде ойланта білсе көп нәрседе ұтар еді деп ойлаймын. Тәрбие жұмысында құрғақ ақыл айту, жалаң үгіттен іргені аулақ салған жөн. Нанымды, қонымды жолдарын іздеу нәтиже бермек. Тәрбие сағаттарын көбінде дайындап өткіземіз, жаттандықтан құтыла алмай келеміз. Мен осындай тәрбие сағаттарынан гөрі жиі-жиі ашық сырласу, әңгімелесу тәсілін тәжірибемде көп пайдаланамын. Сырласу дегеніміз өлі психологиялық тестілерден гөрі, бала жан-дүниесіне бойлаудың, прогноз диагностика жасаудың бірегей жолы деп есептеймін. Тәрбие жұмыстарында оқушылардың өзін-өзі тану, таныту іс-әрекеттерін ұйымдастыру керек. Тәрбие жұмысының түрлі жолдарынан ізденіп, тұлғаның өзін-өзі дамыту құзіреттілігін жетілдіру – осы сөз болып отырған жұмыстарымның басты мақсаты болды. Әр жұмыстан кейін, сауалнама жүргізіп, оқушыларымның жүрегіне үңіліп отыруға талаптанамын. Осы жұмыстан кейін де сауалнама жүргіздім. Мақсатым тәрбие жұмысы тиімді болды ма, оқушылардың рефлексиясы қандай болды, соны анықтау еді. Сондай-ақ, өз халқының, ұлыларының тағылымы мен әлем ұлыларының тағылымын ұштастыра пайдалану арқылы рухани келісім мен толеранттылық құндылықтарды игеру құзіреттілігін де қалыптастыру еді. Оқушылар осы махаббат тақырыбын ары қарай жалғастырсақ деген ниет білдірді. Қазір олардың қолдарына Ш.Айтматов пен М.Шахановтың «Құз басындағы аңшының зары» атты еңбегін бердім. Келесі сырласуымыз «Махаббатты қорғау» тақырыбында өтпекші. Тәрбиеге жетекшісі ретінде егер бала махаббатты түсінсе, оны аялай білсе, ертең оның бесігі таза болып, ошағының түтіні түзу ұшады, ұрпағын ақ сезіммен әлдилеп өсіреді деген ой. Махаббатты қадірлей білу, оны аялай білу де тұлғаның басты қасиеті.Қазіргі жасөспірімдер арасындағы сұмдық қылмыстардың , кісі өлтірулердің түп негізінде ең алдымен аяушылық сезімнің адамға деген махаббаттың жоқтығынан дер едім. Сондай- ақ кәрілер үйі, жетімдер үйінің көбеюінде де Адамға табиғаттың берген ұлы сезімінің жоқтығынан емес пе, деген ойлар еріксіз санаға оралды. Сол себептен де, от басы да, мектеп те жасөскінді ең алдымен адамды құрметтеу, бір- бірін құрметтеуге тәрбиелеу керек деп ойлаймын. Құрмет бар жерде «махаббат» атты киелі дүние де бар болмақ.

                                 Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н. Назарбаев «Абай и наше время». Абай, наследники на перепутье»   

   Аламты, 1995г.

2. М. Әуезов. Абай Құнанбаев. Алматы: Санат 1995ж.

3. Е. И. Григорьев. «Прометей великой степи».Усть-Каменогорск,

2005 год.

4. Қ. Бітібаева. Абай шығармашыларын оқыту. Алматы: Атамұра, 2003.

5. Құдайбергенова К.С. Құзырлылық табиғаты – тұлғаның өздік дамуында.  А, 2006ж.

Ауғанбаева Бақытгүл Омарғалиқызы   

10 «б»-сыныбының жоғарғы санаттағы тәрбие жетекшісі,

«Халықаралық Абай клубының»  мүшесі.

Қазақстан Республикасының Білім және  ғылым министрлігі

Дарынды балаларға арналған Жамбыл атындағы облыстық

арнайы мектеп-гимназия-интернаты


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

58436. Религия 47.5 KB
  Религия как форма мировоззрения; Структура и функции религии; Виды религий; Веротерпимость и свобода совести. Другие определения религии: одна из форм общественного сознания; совокупность духовных представлений основывающихся на вере в сверхъестественные силы и существа богов...
58437. ООН и международные организации в области народонаселении 360 KB
  Международная конференция по народонаселению и развитию (МКНР), состоявшаяся в Каире, Египет, в 1994 году, позволила Фонду ООН в области народонаселения (ЮНФПА)
58438. Религия древних греков 67 KB
  Прочитайте или расскажите миф о Геракле стр. Сам же Зевс по греческой мифологии стал править небом и владеть Олимпом горой обиталищем богов гора Олимп находится в Северной Греции; расположенным под землей царством мертвых стал править Аид а Посейдону досталась власть над морями. Задание: прочитайте в учебнике миф о Деметре и ее дочери Персефоне. Какое природное явление отражено в этом мифе стр.
58439. Добрый Пастырь 225 KB
  Пояснить им что как пастух любит и заботится о своих овцах так Иисус любит нас даже знает каждого из нас по имени. Словарная работа: Пастырь – пастух овец Ход урока: 1. Мотивация Необходимые материалы: картинка с изображением пастуха и овечки иллюстрации снаряжения пастуха. Вниманию детей предлагаем картинку с изображением пастуха.
58440. Все починається з мами 45.5 KB
  Мета. Удосконалювати навички виразного читання, збагачувати активний словниковий запас; виховувати любов і повагу до матері красою художнього слова.
58441. Повторення теми «Одяг» 32 KB
  Мета. Повторити ЛО теми. Навчати діалогічного мовлення за темою. Практикувати у відповіді на запитання Whose is this? Увести та активізувати присвійні займенники в абсолютному відмінку
58443. Ляльки. Одяг 68 KB
  Take the short dress and colour it blue. Take the big boots and colour them black. Take the small shoes and colour them red. Take the new trousers and colour them grey.
58444. Герої мультфільмів 36 KB
  Jane came to visit Vicky. Look at picture b. What are they doing? Do you know this cartoon? Do you like it? Who are the characters in this cartoon? Do Jane and Vicky like it?icture. This is Sue again. Whats she wearing?