14886

Болат Сарыбаев

Доклад

Культурология и искусствоведение

Болат Сарыбаев Сарыбаев Болат 1927-1984 музыкатанушы өнертану кандидаты. Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын қобыз класы бойынша бітірген мұнан соң халық аспаптар кафедрасында дәріс берген бір мезгілде қазақтың халықтық музыкалық аспаптар...

Казахский

2013-06-09

34.5 KB

3 чел.

Болат Сарыбаев

Сарыбаев Болат (1927-1984) – музыкатанушы,   өнертану кандидаты.  Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын қобыз класы бойынша бітірген, мұнан соң халық аспаптар кафедрасында дәріс берген, бір  мезгілде қазақтың халықтық музыкалық аспаптарын жинау мен зерттеу жөніндегі қызметтермен айналысты. Зерттеушінің дербес жинамасы әртүрлі  халықтардың   төрт  жүзге  таман музыкалық аспабын қамтиды, ол сондай-ақ сыбызғы, сырнай, жетіген, шертер, шаңқобыз, дабыл және басқа халықтық қазақ музыкалық аспаптары жинамасының  иесі. Ол бұл аспаптарда Ықылас атындағы қазақтың музыкалық аспаптар Музейіне тапсырған. Б.Сарыбаев “Қазақтың халық  аспаптары” монографиясында табылған аспаптардың түрін, қатарын, дыбыстық  берілімін,  ойнау тәсіліне ғылыми сипаттама бере отырып, жіктейді. Бұл зерттеуге бағалы қосымша ретінде Сарыбаевтың  көмегімен “Қазақтың музыкалық аспаптары” әдемі альбомы жарық көрді.

Б. Сарыбаев  музыка  тануда ежелгі аспаптарды біліп, тауып, мәдениеттің материалдық игілігі ретінде ғана бағалап қана қойған жоқ, сондай-ақ, бұл ескі аспаптарды халықтың рухани өміріне ендірді. Сарыбаевтың  ұмытылған ескі аспаптарды жаңартып, оларды іздеуі, зерттеуі нәтижесінде  біз қазақтардың  ерте  кезден музыкаға, әнге, әуенге құмар екендігін, ерте кезде олардың әлемдегі ең бай аспаптарды қолданғандағын білеміз. Сарыбаевтың еңбегінің  маңызы аса  зор, себебі - ежелгі аспаптарда уақыт үні, ғасыр таңбасы болады, ол –қазақтың музыка  мәдениетіне жаңа тарихи бет болып қосылып, үнемі жаңарып, толығып отырады.

Қазақстанның музыкалық мәдениеті саласындағы Б.Ш.Сарыбаевтың өмірі мен сан-салалы қызметі 20 ғасырда елеулі орын алады. Көне музыкалық аспаптар мен дәстүрлі қазақ музыкасының жандануы, қайта даму кезеңі оның есімімен тығыз байланысты. Ол жоғала бастаған көне музыкалық аспаптарды іздестіріп, қалпына келтіріп, зерттеу жүргізіп, бүгінгі ұрпақ кәдесіне ұсынып ұлттық мәдениетіміздің өткен тамаша тарихымен таныстырды. Болат Сарыбаев 1927 жылы Абай атындағы қазақ педагогикалық институтының негізін салушылардың бірі белгілі ұстаз Шамғали Харесұлы Сарыбаевтың отбасында дүниеге келді. Болаттың өмір жолын таңдауына ықпал еткен Құрманғазының шәкірті ұлы домбырашы Дина Нұрпейісова десек қателеспес едік. Ол Ұлы Отан соғысы кезінде біраз уақыт Сарыбаевтар үйінде тұрды. Болаттың музыкалық қабілетін байқаған Дина Нұрпейісова “Болатжан балам, мына домбыраны сақтап, ойнап үйрен” – деп өзінің домбырасын сыйға тартады. “Қазақ халқының мәдени мұрасы ұшан-теңіз әрі көпқырлы, оны зерттеп оқып-біліп кейінгі ұрпаққа жеткізу қажет. Сен өзің сыпайы, қарапайым болғаныңмен еңбекқорсың. Ержеткен соң қолыңнан бәрі де келеді” – деген тілек сөзі Б.Сарыбаевтың зайыбы М.К. Сарыбаеваның айтқанынан жазылып алынды.

Болат Шамғалиұлы Алматы консерваториясының түлегі, оны бітірген соң осы оқу орнында қалды. 50-жылдардың аяғынан оның қазақтың ұлттық аспаптарын зерттеу саласындағы тер төгіп еңбектенген іздену жұмыстары басталады. Бұған дейін қазақтарда тек екі аспап - домбыра мен қобыз болған деген пікір қалыптасқан болатын Сондықтан зерттеу жұмыстарын қайта жаңғыртуға тура келді. Осының нәтижесінде Болат Шамғалиұлы жиырмадан аса қазақтың музыкалық аспаптарын тапты. Олар: шаңқобыз, сыбызғы, саз-сырнай, үскірік, шертер, жетіген, т.б.

Елге шыққан іздестіру сапарлары, экспедициялары кезінде Болат Шамғалиұлы көптеген орындаушылар, көне көз қариялармен жүздесті. Сирек кездесетін аспаптар үлгісін көріп, олардың қалай жасалатынын ақсақалдардың айтуында естіп жазып алу сәтін иеленді. Б.Сарыбаевтың үйіндегі мұражайға негіз болған музыкалық аспаптар коллекциясы осылай құрала бастады. Бұған оны төзімділігі ақыл-ой, күш-қуатымен аянбай жұмсаған тынымсыз еңбегі жеткізді. Ол туралы “Б.Сарыбаевтың коллекциясын мемлекеттік мұражайлармен салыстыруға әбден болады. Ал аспаптардың сан-алуан бай болуы жағынан асып та түседі” – делінген (Б.Сарыбаевтың музыкалық аспаптар мұражайының күнделігінде жазылған Вл.Перельманның сөзі).

Ғалымның музыка зерттеу саласындағы еңбектері мен ізденістері оны сыры белгісіз жаңа жолдарға жетеледі. Тамыры бір түркі тектес халықтардың ортақ мәдени мұрасы – көне музыкалық аспаптары жайында нақты дәлелдеп айтқан осы Б.Сарыбаев болатын.

Сонымен бірге ортағасырлық түркі жазбаларынан мағлұмат табуға болатынын да кітабында жазды. Көп жылдар бойы табан тіреп еңбек ету, қажымай іздену нәтижесінде Б.Сарыбаев көне аспаптар үнімен жаңа музыка әлемін жарыққа шығарды. Ғалым туралы Ә.Мұхамбетованың “ол өзінің аспаптары үнінің сүйкімділігімен біздің айналамызды жұмсақ та қоңыр сазды әуенімен қоршап өзгертіп кеткендей” – дегені шынайы шындық. Сөз жоқ мұндай табысқа жету үшін бұл көне аспаптарды іздеп табу немесе әдебиеттерден, мұражайлардан, фольклор көздерінен қарап жазып алу әрине аздау болар еді. Ол үшін аспаптарды қалпына келтіріп даусын шығарып, осы аспаптарда ойналған әуендерді өңдеп жандандыру керек болды.

Зерттеу жұмыстарын, көне аспаптарды қалай іздеп тапқкандарын қызықтыра әңгімелеп халықтың жүрегіне жол таба білді. Бұл біздін өткеніміз, тарихымыз, тағдырымыз екенін сезіндіре білді. Мезгілдік басылымдардағы жүздеген мақалалары, шығарған кітаптары, радио мен теледидардағы хабарлары, пластинкаға жазылу, фильм түсіру, ғылыми конференциялар мен концерттерге шығу, студенттерге дәріс беру, аспап жасаушы шеберлермен жұмысы - осының бәрін бір адам істеді деу таңқаларлық жай. Б.Сарыбаевтың көзі тірісінде мұражай пәтеріндегі күнделікте жазылған соңғы тілектердің бірі былай басталады: “Жан байлығы істеген еңбегіңде ғана емес, жан байлығы осы еткен еңбегіңнің нәтижесі халыққа жете алды ма? Бұл қолжетпейтін асыл мұражай үйде болып, көзбен көріп ең бастысы құлағыммен естігеніме шексіз ризамын. Жастық жалын мен ісіне деген құштарлық, ақыл мен толысқан тәжірибе –осылардың бәрін ұштастыра білген Болат Шамғалиұлы, сізге мен қызығамын. Сіз өзіңізді сақтаңыз, өйткені сіз халыққа өте қажет жансыз”.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

36276. КИС. Проекты и управление проектами. Организационные аспекты, процессы и системы управления проектами 61.5 KB
  Проекты и управление проектами. Организационные аспекты процессы и системы управления проектами. Для проекта всегда харна конечность протяжи во вр. Упре проектами как соврем.
36277. Этапы проектирования КИС. Их характеристика 97 KB
  Как же подойти к созданию корпоративной информационной системы и на какие вопросы необходимо ответить Разрабатывать ли все приложения самим или попробовать собрать вместе уже готовые программные решения и что в этом аспекте предлагает Российский рынок Попытаемся ответить на поставленные вопросы выделив основные этапы процесса создания корпоративной информационной системы: I. По результатам обследования выбрать архитектуру системы и аппаратнопрограммные средства ее реализации. По результатам обследования выбрать и или разработать ключевые...
36278. КИС. Технология интранет. Стек протоколов TCP/IP в интранет сетях. Сетевые технологии. Технология АТМ 306.5 KB
  Локальные вычислительные сети подразделяются на сети рабочих групп отделов кампусов и корпоративные сети. Корпоративные сети сети масштаба предприятия корпорации. Поскольку эти сети обычно используют коммуникационные возможности Интернета территориальное размещение для них роли не играет. Корпоративные сети относят к особой разновидности локальных сетей имеющей значительную территорию охвата.
36279. Мультимедиа технология. Основные понятия, представление мультимедийной информации, функции и области применения 38.5 KB
  Мультимедиа сочетание возможности создания видеоэффектов аудиоэффектов под управлением интерактивного программного обеспечения ПО. Итак мультимедиа сочетание специальных новейших аппаратных средств и ПО позволяющих на качественно новом уровне воспринимать воспроизводить перерабатывать видеоэффекты и аудиоэффекты что дает возможность создавать виртуальную реальность. Создание специальных мультимедиа программ которые вызываются как командные файлы так и в алгоритмических языках.
36280. Мультимедиа технология. Текстовые файлы и гипертекст. Форматы текстовых файлов. Растровая и векторная графика. Форматы графических файлов 46 KB
  Форматы текстовых файлов. Форматы графических файлов. Форматы графических файлов Форматы графических файлов отличаются способами кодировки цвета алгоритмами сжатия информации и возможностями размещения в файле дополнительной например текстовой информации. Форматов существует несколько десятков на первых этапах разработки графических программ каждый разработчик придумывал свои стандарты.
36281. Мультимедиа технология. Синтез звука. Форматы звуковых файлов 72 KB
  Синтез звука. Синтез звука Создание звука средствами электроники дело нехитрое. В отношении звуков представляющих собой комбинации тонов различной частоты была установлена плодотворная закономерность суть которой сводится к тому что для создания любого звука необходимо только найти правильную комбинацию частот В современных синтезаторах нашли широкое применение два метода: частотная модуляция и синтез с использованием таблицы форм сигналов. Синтез с вычитанием Первые настоящие музыкальные синтезаторы использовали аналоговую технологию.
36282. Мультимедиа технология. Трехмерная графика и анимация. Видео. Форматы видео файлов. Стандарты сжатия MPEG 37 KB
  Кроме того технология открытых систем позволяет работать сразу с несколькими пакетами. Можно создать модель в одном пакете разрисовать ее в другом оживить в третьем дополнить видеозаписью в четвертом. И наконец функции многих профессиональных пакетов можно сегодня расширить с помощью дополнительных приложений написанных специально для базового пакета. 3D Studio MX Один из самых известных пакетов 3Dанимации производства фирмы Kinetix.
36283. Технические средства мультимедиа. Их характеристика 83 KB
  К техническим средствам входящим в состав компьютера для обеспечения мультимедийных функций относятся: Звуковые платы Акустические системы Платы ввода вывода видеосигналов CD ROM приводы только для чтения CD дисков и CD RW приводы чтение и запись DVD приводы только чтение Сканнеры устройства считывания информации с бумажных листов фотографий и т. DVD диски Появление формата DVD ознаменовало собой переход на новый более продвинутый уровень в области хранения и использования данных звука и видео. расшифровка...