14948

Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру

Автореферат

Социология, социальная работа и статистика

Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттықтехнологиялық даярлығын жетілдіру Кіріспе Зерттеудің көкейкестілігі. Бүгінгі таңда қоғамның сұранысы мен талаптарына сай жаңа технологияларды пайдалану арқылы бәсекеге қабілетті мамандар даярл...

Казахский

2013-06-09

312.5 KB

9 чел.

33

Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық

даярлығын жетілдіру

Кіріспе

Зерттеудің көкейкестілігі. Бүгінгі таңда қоғамның сұранысы мен талаптарына сай жаңа технологияларды пайдалану арқылы бәсекеге қабілетті мамандар даярлау мәселелеріне ерекше көңіл бөлінуде. Ақпараттық технологиялардың даму қарқындылығы жаңа сипаттағы мамандар даярлау қажеттілігі туындайды.

Бұл жөнінде «Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында» былай деп жазылған: «Білім беру саласында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданудың тиімділігін арттыру үшін компьютерлерді жаңалау және Интернетке қосылған оқу орындар жүйесін кеңейту жөніндегі қосымша шаралармен қатар мамандардың компьютерлік сауаттылығын арттыру, электрондық оқулықтар мен мультимедиалық оқыту құралдарын дайындауды жеделдету, қашықтан оқытуды ұйымдастыру үшін оқыту порталын құру жоспарланып отыр». Ел Президенті Н.Ә. Назарбаев 2001 жылы «Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы» Жолдауында бірнеше басымдықтарды ерекше атап өтті. Соның ішінде бесінші басымдықтың мазмұнында: «Азаматтардың Конституция мен еліміздің заңдарын орындауын қамтамасыз ету – құқық қорғау органдарының міндеті» - деп көрсетілген.

Осыған орай бүгінгі таңда құқықтық мемлекетті қалыптастыру заң жүйесінің мамандарын даярлау деңгейін жетілдірумен ғана жүзеге асырылатыны анық. Заң жұмысының мазмұны – ақпаратты құжаттау арқылы құқықтық нормаларды бақылау, қолдану және орындау тәжірибесі. Ақпарат көлемінің қарқындап өсуі, оларды өңдеуші ақпараттық технологиялардың дамуы болашақ заңгерлердің кәсіби даярлығының деңгейіне қойылған талаптарды арттырады. Қойылған мақсатқа жету үшін кәсіби даярлығы деңгейін жоғары, ерекше ақпараттық-технологиялық даярлық арқасында жетуге болады деп есептейміз. Заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығы – құқық қолдану тәжірибесіндегі құжаттау жұмыстарында ақпараттық технологияны пайдалана білу қабілеті. Ал кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлау – сол қабілетті педагогикалық қалыптастыру процесі.

Жоғары оқу орындарында болашақ мамандарды кәсіби даярлау мәселелерінің кешенін Қ.Ж. Аганина, Қ.М. Арынғазин,
Ш.Ә. Әбдраман, Б.А. Әбдікәрімұлы, Т.Р. Әбдрахманова, Е.И. Бурдина,
К.М. Гуревич, С.Т. Каргин, Г.М. Кертаева, С.З. Қоқанбаев, Н.В. Кузьмина,
А.А. Қалыбекова, Ж.Ж. Наурызбай, Г.К. Нұрғалиева, Ә.Ә. Усманов,
Н.Д. Хмель, Л.А. Шкутина және т.б. ғалымдар қарастырған.

Қазіргі кезеңде кәсіби білім берудің теориялық және технологиялық негіздері көптеген ғалымдардың еңбектерінде зерттелді
С.И. Архангельский, Г. Әбілқасымова, Б.М. Бим-Бад, Ж.А. Қараев, В.В. Краевский, А.П. Сейтешев, М.И. Старов, Ш. Таубаева, Е.Н. Шиянов және басқалары.

Жалпы қоғамдық-әлеуметтік, психологиялық, педагогикалық ғылымдар тұрғысынан мамандардың кәсіби білімін жетілдіру мәселесін Т.Ш. Ахметова, А.А. Булатбаева,  С.С. Маусымбаев, В.Д. Шадриков және тағы да басқа ғалымдар қарастырған.

Ал оқу процесінде ақпараттық технологиялардың қолданылуын, олардың мүмкіншіліктерін, тиімділігін қарастырған ғалымдар
Е.А. Батешов, Д.И. Блюменау, Д.М. Жүсібалиева, В.В. Егоров,
П.В. Ефимов, Т.В. Заикина, Д.А. Казимова, Л.А. Керимов,
М.С. Мәлібекова, С.А. Муликова, Г.О. Тәжіғұлова, Ю. Шафрин,
Г.С. Шрайманова.

Қазіргі уақытта болашақ заңгерлерді кәсіби қызметіне даярлау мәселесі көптеген ғалымдар зерттеулерінде А.В. Баширов, К.М. Бейсебаев,
Р.Т. Завотпаев Э.П. Ким, Т.А. Ким, И.В. Кондратьев, Ж.З. Қосыбаев,
Е.А. Лобынцева, Н.Ә. Мыңжанов,  Р.Д. Оқашев, Қ.Ф. Төленғұтов,
С.С. Түркенова, Л.Д. Столяренко және т.б. әр қырынан қарастырған. Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру, қызметкерлердің кәсіптік даярлығын жетілдіру мәселесі ғылымға жаңаша негізделген дайындық әдістерін, педагогика мен психология ғылымдарының соңғы жетістіктерін ұтымды пайдалану  
нәтижесінде шешілетіндігі айқын.

Зерттеу барысында әлеуметтік-философиялық әдебиеттердің, психологиялық-педагогикалық зерттеулердің мазмұнын сараптау барысында жоғары оқу орындарында болашақ заңгерлерді кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығында мынадай қарама-қайшылықтардың бар екендігі анықталды:

- болашақ заңгер мамандарының кәсіби ақпараттық-технологогиялық даярлықтарына жоғары талаптар қойылуы мен оның нақты деңгейінің арасында;

- болашақ заңгерлердің кәсіби іс-әрекетінде қажетті ақпараттық-технологиялық даярлықтың қажеттілігі мен оны тиімді қалыптастыру әдістемесінің болмауы арасында.

Осы қайшылықтарды жоюға бағытталған зерттеу талаптарына сай болашақ заңгерлердің ақпараттық-технологиялық даярлығын қамтамасыз ету зерттеу мәселесін айқындап, тақырыпты «Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру» деп таңдауға негіз болды.

Зерттеудің мақсаты: жоғары оқу орындарында даярланатын болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын ғылыми тұрғыдан негіздеу және іс жүзінде жетілдіру.

Зерттеудің нысаны: жоғары оқу орнындағы педагогикалық процесс.

Зерттеудің пәні: болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығы.

Зерттеудің ғылыми болжамы: егер болашақ заңгерлерді даярлау процесіне қоғамның ақпараттық инфрақұрылымының талаптарын қанағаттандырса, ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіретін моделі мен педагогикалық жүйені жобалап енгізсе, онда олардың кәсіби қызметіне бейімделуі артады, өйткені құқық қолдану тәжірибесі арнайы ақпараттық-технологиялық даярлықты қажет етеді.

Зерттеудің міндеттері:

1) зерттеу тақырыбына сәйкес ғылыми-педагогикалық жұмыстарды талдау арқылы болашақ заңгерлерді кәсіби іс-әрекетке даярлау ерекшеліктерін айқындау;

  1.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіруінің компоненттерін, өлшемдері мен көрсеткіштерін анықтау;
  2.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру процесінің теориялық моделін негіздеп ұсыну;
  3.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін құрып, тиімділігін эксперимент барысында тексеру.

Зерттеудің жетекші идеясы: болашақ заңгерлерді даярлау процесін ғылыми-педагогикалық тұрғыдан негіздеп, олардың ақпараттық-технологиялық тұрғыдан даярлау арқылы кәсіби қызметіне бейімдеу тиімділігін жетілдіру.

Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері: Қазақстан Республикасы Конституциясы; Президент Жарлықтары; Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Қазақстан халқына Жолдауы; Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік тұжырымдамасы; әлеуметтік-құқықтық құбылыстарды және ішкі істер органдарының қызметін танудың ғылыми әдістері; ақпараттандыру заңы, актілер және заңдық жобалар. Диссертациялық жұмыстың негізіне біртұтас педагогикалық процестің теориясы, білім беруді ақпараттандыру тұжырымдамасы, қоғамды ақпараттандырудың философиялық тұжырымдамасы, жаңа ақпараттық технологиялар теориясы енеді.

Зерттеу көздері: зерттеу тақырыбы бойынша жарық көрген қазақстандық, шет ел ғалымдарының (философ, педагог, психолог, заңгер) еңбектері, Қазақстан Республикасының «Қазақстан – 2030 даму стратегиясы», «Білім туралы» Заңы, Қазақстан Республикасының ресми құжаттары; жоғарғы оқу орындарындағы мамандарды даярлаудағы кәсіби түрде басқарылатын  нормативті құжаттар; жұмыс, оқу бағдарламалары; жоғары оқу орнының оқытушыларының тәжірибелік қызметтері; ҚР СТ 1042-2001. Ұйымдастырушылық-өкімдік құжаттама; Құжаттарды ресімдеуге қойылатын талаптар.

Зерттеудің әдістері: зерттеу мәселесі бойынша философиялық, педагогикалық, психологиялық, заңды-нормативтік құжаттарын, зерттеу мәселесі бойынша арнаулы әдебиеттерін, бағдарламаларын, оқулықтарын, оқу құралдарын талдау, сұрақ-жауап әдістері, педагогикалық бақылау, моделдеу, тестілік әдістер, педагогикалық эксперимент, статистикалық тұрғыдан өңдеу әдісі.

Зерттеу кезеңдері:

1-кезеңде (2002-2004 ж.ж.) қарастырылып отырған проблеманың қазіргі жағдайына шолу жасалынып, зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері, нысаны, пәні, болжамы айқындалып, психологиялық, педагогикалық, арнайы заң саласының ғылыми еңбектеріне талдау жасалынып, ақпараттық-технологияларға зерттеуге қажет материалдар жинақталды.

2-кезеңде (2004-2006 ж.ж.) заң мамандықтары бойынша білім беру стандарты, оқу жоспарлары, бағдарламалар, оқу-әдістемелік құралдар талданды, жоғарғы оқу орын оқытушыларының тәжірибелік қызметтері сараланды. Нәтижесінде болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру процесінің теориялық моделі мен педагогикалық жүйесі әзірленіп, тәжірибе жүзінде сынақтан өткізілді.

3-кезеңде (2006-2008 ж.ж.) алдын-ала жасалған болжамдарға түзетулер енгізілді, экперимент материалдары жүйеге келтірілді, соның негізінде теориялық тұжырымдар құрылды, эксперимент нәтижесінде алынған деректер статистикалық тұрғыдан сараланып, қорытындыланды және зерттеу жұмысын жүйелеу жұмыстары жүргізілді.

Зерттеудің базасы: Қазақстан Республикасының Ішкі Істер министрлігі Б.Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институты, Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:

- зерттеу тақырыбына сәйкес ғылыми-педагогикалық жұмыстарды  талдау негізінде болашақ заңгерлерді кәсіби іс-әрекеттеріне даярлау ерекшеліктері анықталды;

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру  компоненттері, өлшемдері мен көрсеткіштері анықталды;

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру процесінің теориялық моделі негізделіп жасалынды;

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесі жасалып, оның тиімділігі эксперимент жүзінде дәлелденді.

Зерттеудің практикалық мәнділігі: болашақ заңгерлердің оқу процесіне жасалынып және енгізілген:

1) «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы» атты арнайы курсы;

2) «Құжаттану және құжаттармен жұмыс жасауды ұйымдастыру» атты оқу құралы;

3) «Заңгер жұмысындағы соттық фотографияның мәні», әдістемелік нұсқауы;

4) «Құжаттану», «Қызметкерлерді басқарудағы іскерлік ойындар» атты типтік бағдарламалары;

5) «Криминалистикадағы құжаттар» атты электрондық оқулығы;

6) «Заңгерге арналған электронды ақпараттық анықтамасы» бағдарламасы;

7) «Мемлекеттік тілде іс жүргізу» электрондық курсы.

Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:

  1.  ғылыми-педагогикалық жұмыстарды талдау негізінде болашақ заңгерлердің кәсіби іс-әрекеттерге даярлау ерекшеліктері;
  2.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру компоненттері, өлшемдері мен көрсеткіштері;
  3.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің теориялық моделі;
  4.  болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесі.

Зерттеудің нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі: теориялық-әдіснамалық тұрғыда дәлелденуімен, зерттеу мазмұнының ғылыми аппаратқа сәйкес келуімен, алынған нәтижелер мен тұжырымдардың заң саласындағы білім беру мекемелерінде қолданылуымен қамтамасыз етіледі.

Зерттеу нәтижелерінің талқылануы және жүзеге асырылуы: зерттеу жұмысының барысы халықаралық конференцияларда (Қарағанды 2002-2006; Павлодар 2004; Алматы 2006), облыстық (Қарағанды 2003), республикалық ғылыми-практикалық конференцияларда (Қарағанды 2004); жоғары оқу орын арасындағы конференцияларда (Б. Бейсенов атындағы Заң институты - 2004-2007); «Қазіргі заманғы маңызды проблемалар» халықаралық ғылыми журналында (2007); «ҚарМУ Хабаршысы» журналында жарық көрген мақалаларда баяндалды (2003-2007), сонымен қатар жұмыс нәтижелері ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институтында, Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ, С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, Астана қаласының қаржы полиция академиясының оқу процесіне  енгізілді.

Диссертация құрылымы: диссертация кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімі және қосымшалардан тұрады.

Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі, ғылыми аппараты: мақсаты, нысаны, пәні, міндеттері, ғылыми болжамы, жетекші идеясы, әдіснамалық және теориялық негіздері, әдістері мен негізгі кезеңдері беріліп, ғылыми жаңалығы мен теориялық, практикалық мәнділігі және қорғауға ұсынылатын қағидалар, зерттеу нәтижелерінің дәлелдігі мен негізділігі, талқылануы және жүзеге асыру мүмкіндіктері баяндалды.

«Болашақ заңгерлерді кәсіби қызметін даярлаудың ғылыми-теориялық негіздері» атты бірінші тарауда ғылыми және арнайы әдебиеттерге, нормативті материалдарға, заңгерлердің кәсіби тұрғыдан жетілдіруге арналған педагогикалық-психологиялық зерттеулерге талдау жасау арқылы, маманға білім беру процесінің мәні нақтыланды және болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру моделі негізделіп ұсынылды.

«Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің мазмұны» атты екінші тарауда болашақ заңгердің ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесінің мазмұны ұсынылып, зерттеу тақырыбына байланысты жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі баяндалды.

Қорытындыда теориялық және тәжірибелік-эксперименттік жұмыстардың нәтижелеріне негізделген тұжырымдар келтіріліп, оларға негізгі теориялық қорытындылар мен диссертация зерттеуінің нәтижесі бойынша практикалық ұсынымдар беріле отырып, бұл бағытта әрі қарай жоспарда бар ғылыми ізденістер өз жалғасын табады.

Қосымшада зерттеу жұмыстарында қолданылған ақпараттық-дидактикалық технологиялар бойынша санаткерлік меншік куәліктері, зерттеу нәтижелерін жоғары оқу орындарында ендіру анықтамасы келтірілген.

Негізгі бөлім

Қазіргі кезде индустриялық қоғамнан ақпараттық өркениетке, ашық және құқықтық мемлекет құру барысында, қоғамның даму факторы жүйелі түрде өзгеріп, қоғамның ақпараттық-коммуникацияға бет бұруына байланысты біздің саясатымызға, экономика мен әлеуметке, ғаламдық экономика және қоғамдағы қатынастарға өзгерістер енді.

Құқық саласындағы болашақ мамандарын жаңа өрлеу заманында ақпараттандыру негіздерімен қаруландыру бүгінгі күннің кезек күттірмейтін мәселелерінің бірі. Себебі, біздің қазіргі өмір сүріп отырған кезең – ұлан-ғайыр әлеуметтік өзгерістердің дәуірі, ақпарат, техника және технология тасқыны кәсіпқой мамандарға жоғары кәсіби даярлық алуға мүмкіндік береді.

Осыған орай Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Жолдауында білім беру саласының басты міндеті – 2010 жылға дейін білім беруді дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны орындай отырып, осы саланың сапалы қызмет көрсету аясын кеңейту және осы заманға сай білім алуға және озық технологияларды игеруге мүмкіндік беретін білім берудің тиімді инфрақұрылымын жасауды аяқтау екендігі айтылған.

Қазіргі заманда ақпараттық және бағдарламалық білім беруді қамтамасыз ету жетістіктері негізінде білім алудың ауқымды мүмкіндіктері туып отыр. Соның ішінде үздіксіз білім алу мәселесі де тұр. Кез келген адам білім алу барысында білімнің сапалы болғанын қалайды. Бұл жерде ақпараттық технологияның атқарар ролі ерекше. Осы негізде болашақ заңгерлерді даярлауда ақпараттық технологияларды қолданудың маңыздылығын саралап көрсетуге болады:

- ақпараттық технология арқылы оқытудың маңыздылығы бұл ғылымның тек ЭЕМ-ді пайдалану мүмкіндіктері мен олардың жұмыс істеу принциптерін түсіндіріп қана қоймай, қоғамдық өмірде және адамдар арасында ақпараттарды кеңінен тарату заңдары мен тәсілдері туралы түсініктер береді;

- ақпараттық технологияларды пайдалану болашақ заңгерлердің белгілі бір ақпаратты жинау, дайындау және өңдеу жұмыстарын жеңілдетіп, жобалау және ғылыми-зерттеу жұмыстарын жылдам жүргізуге мүмкіндік береді;

- ақпараттық технологияларды пайдалану белгілі бір мәдениет иесі болуды талап етеді, яғни ол мәдениеттіліктің белгісі болып саналады. Ол үшін ЭЕМ-нің негізгі мүмкіндіктерін жақсы білу қажет, олар – мәселелерді айқын түрде қоя білу, оларды шешудің жоспарын жасау және түсінікті түрде жазу, қажетті мәліметтерді айқындай білу мен алынған нәтижелерді талдау мәселелерін әрбір адамның жетік меңгеруі болып табылады. Мұндай мәдениеттілікті игеру логика мен ақпарат заңдарын білуді көздейді.

Соңғы жылдардың ішінде көптеген ғалымдар ақпараттық процестің талабына жауап беретін мамандарды даярлау мәселесіне назар аударған. Зерттеу тақырыбына сәйкес ғылыми-педагогикалық жұмыстарды талдау негізінде көптеген ғалымдардың жұмысын қарастырдық:

- кәсіби білім беру мәселесін зерттеу Б. Әбдікәрімұлы, В.В. Егоров, З.А. Исаева, С.Т. Каргин, К.М, Кертаева, А.П. Сейтешев, Қ.А. Сарбасова, М.В. Семенова, Н.Д. Хмель, Л.А. Шкутина және т.б.;

- білім беруді ақпараттандыру, компьютерлік техниканы оқу процесінде пайдалану, оны қолдану Е.А. Батешов, Р.М. Дұзбаева,
Д.М. Жүсібалиева, Д.А. Казимова, Ж.А. Қараев, М.С. Мәлібекова,
Ә.К. Мыңбаева, А.И. Тәжіғұлова және т.б.;

- оқыту технологиясын оқу процесіне енгізу В.П. Беспалько,
И.Ф. Исаев, И.Я. Лернер, В.А. Сластенин, Н.Ф. Талызина, Е.Н. Шиянов және т.б.;

- білім беру саласында құжаттану мамандықтарын даярлауда ақпараттық технологияны қолдану С.А. Муликова, Т.А. Медеуова, Г.О. Тәжіғұлова, Г.Е. Самашова және т.б.;

- құқық қорғау органдары қызметкерлерінің даярлығын арттыру А.В. Баширов, Р.Т. Завотпаев, Е.А. Лобынцева, Н.Ә. Мыңжанов, Р.Д. Оқашев, С.С. Түркенова, Е.Т. Түсіпбеков және т.б.

Жоғарыдағы еңбектерді талдау зерттеудің көкейкестілігінің болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру бағытында жұмыс істей алатын, ақпараттарды өңдеп, жұмыс барысында дұрыс шешім қабылдай алатын қызметкерді даярлауда екендігін көрсетеді. Заңгер кәсібінің сипаттамасына байланысты ол тек қана заңгерлік білімді терең біліп қана қоймай, жоғары құқықты мәдениет пен кәсіби ақпараттық технологияларды да білуге міндетті.

Заңгер дегеніміз – заң саласындағы, заңгерлік қызметтегі, заңдық істерді (құқықтық нормаларға сәйкес қарастыру мен шешім қабылдауды талап ететін және қылмыстық істер мен азаматтық дауларды, қақтығыстарды) жүзеге асыратын маман. Жоғары оқу орындарында заңгерлік даярлық қазіргі заман талабына сәйкес жүргізіліп, оқыту процесінің негізгі мазмұнын құрайды және оның маңызды мәселелеріне жауап береді.

Қазіргі қоғамның заңгер маманға деген талабына, дәрежесіне сәйкес келуі – дайындығы кәсіби стандартқа жауап беретін құқықтық және заң жұмысының негізін білуі, заңгердің қызметі – құқықтық ақпаратпен жұмыс жасай отыра, оның ішкі мәнін түсіну. Ол дегеніміз – материалдың мазмұнын, құқықты тарату мүмкіндігін бекіту, оның басқару потенциалын көтеру және т.б. Аталған жұмыстарды орындау барысында заңгерлер тек құқық көздерін ғана біліп қоймай, құжат мәтіндерін талдай алуы, қайта шыққан заңнамалық құжат актілерін салыстыру, берілген нұсқаның ішінен дұрысын іріктеу жұмыстарын тиімді атқара алады.

Жалпы заңгер кәсібіне қойылатын талаптар: нақты және теориялық білімді, қазіргі құқықтық және экономикалық қатынастарда ойлау қабілеті дұрыс, мемлекеттік саясат ағымын талқылай алатын маман болу; заңдарды білу; өзінің білімін кәсіби қызметтегі практикада пайдалана білу; мамандығы бойынша практикалық дағдыларды игеру немесе жұмысында қолдана алу қабілетінің барлығы. Заңгерлердің кәсіби мәдениеттілігі дегеніміз – басқару әдістерін білу, адамдарға әсер ету; ел арасында тәрбиелік және құқық жұмыстарын жүргізу немесе насихаттау; еңбекті ұйымдастырудың ғылыми әдісін меңгеру, үнемі біліктілігін жетілдіру; нарықтық даму жағдайында өзге адамдармен қарым-қатынас жасай білу қасиеті.

Болашақ заңгерлердің кәсіби қызметінің педагогикалық-психологиялық ерекшеліктерін талдау барысында олардың даярлығын жетілдіру жеке тұлғаның өзін-өзі көрсете білу және алынған білімді іс жүзінде жүзеге асыра алу дәрежесімен өлшенеді. Демек, бұдан шығатын қорытынды: болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру өз кезегінде заңгерлердің кәсіби мамандығынан туындайтын ұйымдастырушылық, зерттеушілік және әлеуметтік-коммуникативтік компоненттерін құрайды. Осының барлығы нақты өлшемдер мен көрсеткіштердің көмегімен шешімін табады (кесте 1).

Осы көрсеткіштердің негізінде зерттелетін қасиеттердің қалыптастыру деңгейлері анықталды. Олар өлшемдер мен көрсеткіштердің арақатынасын үш деңгейде (төмен, орта, жоғары) бейнелейді.

Төмен деңгей – болашақ заңгерлер кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің қоғамдық мәнін саналы түрде сезінбейді; кәсіби даярлықты жетілдіруге қажетті білім, іскерлік және дағдыларды игеруге қызығушылығы төмен; ақпараттық-технологиялық кәсіби даярлықты жетілдірудің маңыздылығын толық түсінбейді және кәсіби білімін шыңдауға ынта-ықыласы төмен.

Орта деңгей – болашақ заңгерлер кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің қоғамдық мәнін саналы түрде сезінеді; ақпараттық-технологиялық кәсіби даярлықты жетілдірудің мақсатын түсінеді; кәсіби даярлықты жетілдіруге қажетті білім, іскерлік және дағдыларды игеруге қызығушылығы бар; ақпараттық-технологиялық кәсіби даярлықты жетілдірудің маңыздылығын түсінеді және кәсіби білімін шыңдауға ынта-ықыласы бар.

Жоғары деңгей - болашақ заңгерлер кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің қоғамдық мәнін саналы түрде сезініп, ой елегінен өткізе алады; кәсіби даярлықты жетілдіруге қажетті білім, іскерлік және дағдыларды игеруге қызығушылығы жоғары; ақпараттық-технологиялық кәсіби даярлықты жетілдірудің маңыздылығын толық, әрі саналы түсінеді және кәсіби білімін шыңдауға ынта-ықыласы жоғары.Алдын-ала қойылған зерттеуіміздің міндеттерін тиімді шешу үшін, ақпараттандыру шартын талдау барысында және қызметке дайын болу туралы педагогикалық және психологиялық ғылымдар қағидаларына жасаған ережесіне сәйкес біз болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру моделін ұсынамыз (сурет 1).

Ұсынылып отырған модель ақпараттық технологиялар арқылы болашақ заңгерлердің даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін жасауға негіз болды. Педагогикалық жүйені жоғары және арнайы оқу орындарында заңгерлерді даярлау процесіне пайдалануға болады. Жүйенің негізгі компоненттерін анықтау үшін, ең алдымен заңгерлердің құжаттарды өңдеу процесінің технологиясын ұйымдастыру қажеттілігінің білімі, іскерлігі және дағдысы айқындалды. «Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру» атты педагогикалық жүйемізде «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы» арнайы курсын дидактикалық құралдар ретінде ұсынамыз.

Жоғары оқу орындарының оқытудың түрлеріне келесі дидактикалық құралдарды пайдалана отырып, білімнің сапасын көтереміз: дәрістерді, практикалық және лаборатория сабақтарын, студенттердің өзіндік жұмыс-тарын, оқытушымен жұмысын, жобалау жұмыстары мен білімді бақылау (тест) жүйелерін пайдаландық. Төменде «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы» арнайы курсының мазмұнын ұсынамыз (кесте 2).


Кесте 2 - «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы» арнайы курсының тақырыптық жоспары

Тақырып атауы

Сағат саны

1

Құжаттарды криминалистикада зерттеудің түрі мен түсінігі

2

2

Біртіндеп өзгерген құжаттарды криминалистикада зерттеу

2

3

Бұзылған және мәтіні әзер көрінетін құжаттарды қалпына келтіру  

2

4

Мөр таңбалар мен штамптарды криминалистикада зерттеу

2

5

Құжаттарды техника-криминалистикада зерттеудің түсінігі мен мәні

2

6

Баспа құрылғыларын қолданып, жасап-шығару арқылы құжаттарды зерттеу

2

7

Құжат бланкілерін криминалистикада зерттеу

2

Барлығы

14

Арнайы курсқа қосымша ретінде төмендегілерден тұратын оқу-әдістемелік кешен жасалды:

- «Заңгер жұмысындағы соттық фотографияның мәні» әдістемелік нұсқау, мұны қолдану негізінде болашақ маманның кәсіби практикадағы білімі артады;

- «Криминалистикадағы құжаттар» электрондық оқулығы оқу процесінің нәтижелі біліктілігін көтереді;

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру мақсатында «Заңгерге арналған электронды ақпараттық анықтамасы» атты бағдарлама жасалды;

- практикалық сабақтарды өткізуге арналған әдістемелік нұсқау курстары «Құжаттану», «Қызметкерлерді басқарудағы іскерлік ойындар» жарық көрді;

- «Мемлекеттік тілде іс жүргізу» электронды курсы болашақ заңгерлердің оқу процесіндегі теориялық бөліміне демеу жасады.

Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалыќ жүйесін келесі түрде ұсынамыз (сурет 2).

Ұсынылып отырған зерттеу жұмысымыз болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесінің тиімділігін тексеру үшін айқындаушы эксперимент өткізіліп, Қазақстан Республикасының Ішкі Істер министрлігі Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институтының тыңдаушылары мен Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ студенттерінің біліміне баға берілді.

Эксперимент жұмысын дайындау барысында тыңдаушылар мен студенттердің кәсіби қызметке дайындығы тексерілді. Бұл процестің барысын анықтайтын және дәрежесін көрсететін факторлар мен қарама-қайшылықтар айқындалып талданды және жоғары оқу орындарына қажетті шаралардың тиісті деңгейде дамуына байланысты оқытушылардың пікірлерін білдік.

Педагогикалық айқындаушы экспериментіне 2002-2006 жылдардың аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің 050301 – Заңтану мамандығының студенттері мен ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институтының 050303 – Құқық қорғау қызметі мамандығының тыңдаушылары қатысты.

Заң мамандығының студенттері мен тыңдаушылар эксперименттік және бақылау топтарына бөлінді. Экспериментке қатысқан Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің студенттер саны - 153 (78 студент эксперименттік тобында және 75 студент бақылау тобында), ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институты тыңдаушыларының саны 147 адамды (72 тыңдаушылар эксперимент тобында және 75 тыңдаушылар – бақылау тобында) құрады.

Айқындаушы экспериментінің материалдарының негізінде екі жоғары оқу орындарындағы болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімдері, іскерлігі және дағдыларының жетілідіру айырмашылықтары 3, 4 кестелерінде көрсетілген.

Кесте 3 – ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институты тыңдаушыларының кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілдіру компоненттері (айқындаушы эксперимент)

Компоненттер

Төмен %

Орташа %

Жоғары %

бақылау

экс.

бақылау

экс.

бақылау

экс.

1

ұйымдастыру-

шылық

30,1

29,3

59,2

60,6

10,7

10,1

2

зерттеушілік

30,7

31,2

56,1

56,0

13,2

12,8

3

әлеуметтік-коммуникативті

36,2

35,6

51,2

52,2

12,6

12,2

Кесте 4 – Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ студенттерінің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілдіру компоненттері (айқындаушы эксперимент)

Компоненттер

Төмен %

Орташа %

Жоғары %

бақылау

экс.

бақылау

экс.

бақылау

экс.

1

ұйымдастыру-

шылық

30,1

29,4

59,1

60,5

10,8

10,1

2

зерттеушілік

30,6

31,3

56,3

56,1

13,1

12,6

3

әлеуметтік-коммуникативті

36,1

35,5

51,4

52,4

12,5

12,1

Бақылау және эксперимент топтарындағы студенттер мен тыңдаушылардың нәтижесін көру үшін К.Пирсонның критерийлерін қолдандық (2 әдісі). Математикалық есептеу көлемі үлкен болғандықтан MS Excel бағдарламасының көмегімен орындалды. Орындалған жұмыстың нәтижесі 5 кестеге енгізілген.

Кесте 5 - Бақылау және эксперимент топтарындағы болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімдері, іскерлігі және дағдыларының жетілідіру айырмашылықтары

Интервал №

Бал-дар саны

1 тізім жилігі  

f б

2 тізім жилігі

f э

Қатысты өлшем жилігі

f б

- f э

(f б

- f э)2

(f е

- f к)2/f к

(fб%)

(fэ%)

1

2

3

4

5

6

0-30

31-40

41-50

51-60

61-70

71-100

22

21

30

41

23

13

21

22

32

42

21

12

14,7

14,0

20,0

27,3

15,3

8,7

14,0

14,7

21,3

28,0

14,0

8,0

-0,7

0,7

1,3

0,7

-1,3

- 0,7

0,4

0,5

1,7

0,4

1,8

0,4

0,03

0,03

0,08

0,02

0,1

0,05

fк=150

fе=150

100%

100%

0

2 0,31

2  төмендегі формула бойынша табылды:

сонда f э- бір баған интервалының өлшемі бір қатардың қатысты жилігі;

f б - басқа баған интервалының өлшемі екінші қатардың қатысты жилігі.

Екі жоғары оқу орындарындағы бақылау және эксперимент топтарындағы болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімдері, іскерлігі және дағдыларының жетілідіру айырмашылықтары 0,31 үлесін құрады.  

Қалыптастырушы эксперимент болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін тәжірибеден өткізіп, тексеруге бағытталған. Қалыптастырушы эксперимент нәтижелері 3 кесте мен 4 суреттерде ұсынылып отыр.

Кесте 3 – ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институты тыңдаушыларының кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілдіру (қалыптастырушы экспериментінің жиынтығы)

Топтар

Төмен %

Орташа %

Жоғары %

айқын.

қалып.

айқын.

қалып.

айқын.

қалып.

1

бақылау

30,7

26,5

56,1

57,8

13,2

15,7

2

эксперименттік

31,2

19,2

56,0

60,3

12,8

20,5

Сурет 4 - ҚР ІІМ Б. Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институты тыңдаушыларының кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілдіру (қалыптастырушы эксперименті)

Кесте 3 – Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ студенттерінің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілідру (қалыптастырушы экспериментінің жиынтығы)

Топтар

Төмен %

Орташа %

Жоғары %

айқын.

қалып.

айқын.

қалып.

айқын.

қалып.

1

бақылау

30,6

26,4

56,1

57,9

13,3

15,7

2

эксперименттік

31,1

19,1

56,2

60,2

12,7

20,7

Сурет 5 – Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ студенттерінің кәсіби ақпараттық-технологиялық білімі, іскерлігі және дағдысын жетілідру (қалыптастырушы эксперименті)

Эксперимент жұмысының қорытындысы бақылау тобынан айырмашылығы орташа есеппен санағанда ҚР ІІМ Б.Бейсенов атындағы Қарағанды Заң институтының тыңдаушылары 13,7% көрсетсе, ал Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ студенттері 14,1% көрсетті, айырмашылықтары 0,4 үлесті құрады.

Сондықтан жүргізілген эксперименттік жұмыстың нәтижесі болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесінің тиімділігін дәлелдеді.

Қорытынды

Сонымен зерттеу барысында қол жеткен нәтижелер мынадай қорытындылар жасауға мүмкіндік берді:

1. Дүние жүзі қоғамдастығы жаңа технологиялық дәуірде өмір сүруде, Қазақстан мемлекетінің ғылыми-техникалық саясатында жаңа бағыт пайда болды, сондықтан да ақпараттық технологиялар бойынша бәсекелестіктің мықты тегеурініне төтеп беретін болашақ заңгерлерді даярлау бүгінгі күннің өзекті мәселесінің көкейкестілігі артып отыр.

2. Зерттеу тақырыбына сәйкес ғылыми-педагогикалық зерттеулер мен әдістемелік және арнайы әдебиеттерді талдау арқылы болашақ заңгерлерді кәсіби іс-әрекетке даярлау ерекшеліктері айқындалып, кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру қажеттілігі негізделді.   

3. Болашақ заңгерлердің  білім алу процесінің қамтамасыз ететін оқу бағдарламаларының мазмұны талданып, кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығының ұйымдастырушылық, зерттеушілік, әлеуметтік-коммуникативті компоненттерінің өлшемдері мен көрсеткіштері анықталды.

Ұйымдастырушылық компонент. Кәсіби аясында іс-әрекетін жасауды жүзеге асыру міндеттерінің жиынтығы. Бұл тұлғаның жоспарлау, басқару, жобалау қаблеттерінің болуын талап етеді.

Зерттеушілік компонент. Заңгердің кәсіби қызметі – бұл заң қолдану іс-тәжірибесінде құқықтық нормаларды сақтау міндеттерін шешу, нақтырақ айтқанда кәсіби қызметінде заңнамалық құжаттар актілерін құру және өңдеу.

Әлеуметтік–коммуникативті компонент. Заңгерлердің кәсіби қызметінде адамдармен қатынасын айқындайды. Қарым-қатынас – бұл кәсіби қызметіндегі адамдар арасындағы байланыс мазмұнын көрсетеді.

4. Болашақ заңгерлердің кәсіби дарялау процесінің нәтижелілігі болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технолоиялық даярлығын жетілдіру моделін қалыптастыру барысында, оқу жұмыс бағдарламасын талдау негізінде  әлеуметтік-гуманитарлық дайындығын, жаратылыстану-ғылыми дайындығын, жалпы кәсіби дайындығын, арнайы дайындығы қамтамасыз етілді.

5. Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру процесінің теориялық моделі негізінде, педагогикалық жүйе құрылды. Оның негізін оқу, оқу-әдістемелік және ақпараттық материалдардан тұратын кешен құрайды:

- «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы» атты арнайы курс;

- «Құжаттану және құжаттармен жұмыс жасауды ұйымдастыру» атты оқу құралы;

- «Заңгер жұмысындағы соттық фотографияның мәні», әдістемелік нұсқау;

- «Құжаттану», «Қызметкерлерді басқарудағы іскерлік ойындар» атты типтік бағдарламалар;

- «Криминалистикадағы құжаттар» атты электрондық оқулық;

- «Заңгерге арналған электронды ақпараттық анықтамасы» бағдарламасы;

- «Мемлекеттік тілде іс жүргізу» электрондық курсы.

6. Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің педагогикалық жүйесін іске асыру заңгерлерді даярлау сапасын жаңа деңгейге көтерді. Бұл тұжырым эксперименттік және бақылау топтарындағы тыңдаушылар мен студенттердің даярлық деңгейлерін салыстыру негізінде жүргізілген эксперимент қорытындыларымен айқынды түрде дәлелденді.

Жасалған тұжырымдар негізінде мынадай ұсыныстар жасауға болады:

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру моделі кәсіби білім берудің сапасын арттыруға мүмкіндік береді;

- ұсынылып отырған педагогикалық жүйені жетілдіру мақсатында заңгерлерді даярлау барысында ақпараттық-технологиялық оқыту құралдарын пайдалану әдістемесін жасау ұсынылды;

- болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіруінің сапасына үнемі кешенді педагогикалық диагностика жүргізіп отыру зерттеу нәтижелерінің тиімділігін дәлелдейді;

- алынған зерттеу нәтижелері заң мамандығының студенттері мен тыңдаушыларына кәсіби іс-әрекетке даярлайтын орта арнаулы мен  жоғары оқу орындарында, білім беру қызметкерлерін қайта даярлау және біліктілігін арттыру жүйесінде қолдануға болады.

Зерттеліп отырған мәселе жан-жақты болғандықтан оны теориялық және практикалық өңдеу арқылы болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру барысында Қазақстан Республикасының Ішкі Істер министрлігінің оқу орындарындарында жалғасы келешектің ісі болып табылады. Келешекте бұл мәселе болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдірудің жаңа әдістері мен формаларын іздестіруде табуы мүмкін.

Диссертацияның негізгі мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды:

1 Анықтамалық-ақпараттық құжаттарды құру және рәсімдеу тәсілдері // Подготовка специалистов в условиях современных информационных технологий: Сборник научных трудов. – Караганда: Изд-во КарГУ, 2002. – С.245-247.

2 Аутоматтандырылған оқыту жүйесінің білім мазмұнындағы орны //  Подготовка специалистов в условиях современных информационных технологий: Сборник научных трудов. – Караганда: Изд-во КарГУ, 2002. – С.248-251 (Д.А.Казимовамен авторлық бірлестікте).

3 Организация делопроизводства в коммерческих предприятиях //  Актуальные вопросы высшего образования в РК: Материалы межвуз. нач.-метод. конф. ЖенПИ. (11 ноября 2002 г.) Алматы: С. 120-123 (Ж.Д.Бакеновамен, Г.Н.Джабаевамен авторлық бірлестікте).

4 Құпиялы құжаттардың ерекшеліктері //  ҚарМУ Хабаршысы. Педагогика сериясы – 2003. 55-57 б. (Л.С.Жунусбековамен, Ж.А.Валиевамен авторлық бірлестікте).   

5 Методические указания к выполнению практических занятий по курсу «Документоведение» // Издательство КарГУ, Караганда: 2003. – 79 с. (С.А.Муликовамен, О.В.Даренскаямен авторлық бірлестікте).

6 «Қазақстанның мұрағат қызметі» курсы бойынша практикалық сабақтарды өткізуге арналған әдістемелік нұсқау» // Караганда: Изд-во КарГУ, 2003.- 79 с. (С.А.Муликовамен, О.В.Даренскаямен авторлық бірлестікте).

7 «Құжаттану» курсы бойынша практикалық сабақтарды өткізуге арналған әдістемелік нұсқау // ҚарМУ баспасы, Қарағанды: 2003. – 79 б. (С.А.Муликовамен, О.В.Даренскаямен авторлық бірлестікте).

8 Құжаттану және құжаттармен жұмыс жасауды ұйымдастыру // Оқу құралы. Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2003. – Б.226. (М.Х.Хасеновамен, М.Қ. Смағұловамен авторлық бірлестікте).

9 Курстық және дипломдық жұмыстарды орындау туралы әдістемелік ұсыныстар // Караганда: Изд-во КарГУ, 2003.- 32 с. (Г.Н.Джабааевамен, Қ.Д.Меймановамен бірлестікте).

10 Криминалистикада құжаттарды зерттеу // Оқу құралы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2004. – Б.32.

11 Соттық-шұғыл фотографияларды іс жүргізуде рәсімдеу және пайдалану // Подготовка специалистов в условиях современных информационных технологий: Сборник научных трудов. – Караганда:  Изд-во КарГУ, 2003. – Б.220-225.

12 Қылмыстық істегі фотоға түсіруін іс жүргізуде рәсімдеу // Подготовка специалистов в условиях современных информационных технологий: Сборник научных трудов. – Караганда: КарГУ им.Е.А.Букетова, 2003. – Б.226-229. (Д.Т. Алинамен авторлық бірлестікте).   

13 Біртіндеп өзгерген құжаттарды криминалистикада зерттеу // Актуальные вопросы повышения качества и перспективы развития высшего образования в Республике Казахстан: материалы межвуз.нач.-метод.конф. –Караганда, 2004. – С.321-323 (Г.Н. Джабаевамен авторлық бірлестікте).

14 Кісілерді басқарудағы іскерлік ойындар // Типтік бағдарлама. Қарағанды, 2003. -  (М.Қ.Смағұловамен авторлық бірлестікте).

15 Келешек жасөспірімдердің құқық саласынан сауатты болу мәселелері // Педагогические проблемы информационно технологической подготовки специалистов высшей школы: сборник научных трудов. – Караганда: Изд-во КарГУ, 2004. – С.149-150.

16 Ақпараттық технологияларды заңгерлерді даярлау жүйесінде қолдану // ҚарМУ Хабаршысы. Педагогика сериясы – №4, Б.83-89. – 2005. (Б.Әбдікәрімовпен, Е.Е.Омарбековпен авторлық бірлестікте).

17 Заңгерлердің технологиялық дайындығының мазмұны. ҚарМУ Хабаршысы. Педагогика сериясы – №2 (42), - Б.117-120. 2006.  (Г.О.Тәжіғұловамен авторлық бірлестікте). 

18 Болашақ заңгер қызметіндегі құжаттық қамтамасыз етудің алатын орны // Использование информационных и инновационных технологий в процессе обучения. Материалы медународной научно-практической конференции. Под ред. Д.Т.Кенжетаева. – Караганда: КарЮИ им. Б.Бейсенова, 2006. – Вып.2. С.17-21.

19 Заңгерлердің кәсіби қызметіндегі құжаттау жұмысының маңыздылығы // ҚарМУ Хабаршысы. Педагогика сериясы –№2 (46), - Б.41-45.  2007. (Г.О. Тәжіғұловамен авторлық бірлестікте).

20 Болашақ заңгер қызметіндегі ақпараттық технологиялардың алатын орны // Қазіргі заманғы маңызды проблемалар: Халықаралық ғылыми журнал. Қарағанды: Болашақ-баспа, 2007. – Б.87-91. (Д.А.Казимовамен авторлық бірлестікте).

21 Криминалистикадағы құжаттар. Электрондық оқулық. - Зияткерлік меншік құқығы комитетінің тізбесінде № 453. 11.10.2007 жарық көрді. (Г.О.Тәжіғұловамен, Д.А. Казимовамен авторлық бірлестікте).

22 Болашақ заңгер студенттерді ақпараттық технологияны пайдалануға дайындау // Білім беру жүйесіндегі ақпараттық технологиялар. Алматы: – «Білім Әлемінде» журнал. – 2006. - № 4-6. Б.17-21.

23 Заңгерге арналған электронды ақпараттық анықтамасы (ЭЕМ-ға арналған бағдарлама). - Зияткерлік меншік құқығы комитетінің тізбесінде № 288. 02.07.2008 жарық көрді. (Н.Ә.Мыңжановпен, Д.А.Казимовамен авторлық бірлестікте).

24 Мемлекеттік тілде іс жүргізуде ақпараттық технологиялармен жұмыс жүргізу мәселелері // Использование информационных и инновационных технологий в процессе обучения: Материалы международной научно-практической конференции / Под ред. Д.Т.Кенжетаева, Н.А.Минжанова. – Караганда: КарЮИ МВД РК им. Б.Бейсенова, 2007. – Вып. 3. – С.86-90.

Резюме

Коржумбаева Марал Берекеловна

Совершенствование профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов

13.00.08 – Теория и методика профессионального образования  

Актуальность исследования. В современном информационном обществе особое внимание уделяется проблеме подготовки конкурентоспособного специалиста на основе использования современных технологий, отвечающего требованиям общества.  В условиях динамичного развития информационных технологий будущие специалисты в совершенстве должны владеть информационно-коммуникативными технологиями и уметь анализировать социально-экономические процессы общества.

Информационный бум и динамичное развитие информационных технологий выдвигает определенные требования к уровню подготовки будущих юристов к профессиональной деятельности. В этом контексте содержание деятельности юристов – правоприменительная практика, заключающаяся в выполнении и контроле правовых норм посредством документирования информации и использовании при этом информационных технологий. Это возможно при совершенствовании их профессиональной информационно-технологической подготовки. Информационно-технологическая подготовка – это научно-педагогический процесс развития способности будущего юриста использовать информационные технологии при документировании информации в правоприменительной практике.

Анализ теории и практики подготовки будущих юристов выявил, что не на должным уровне исследованы проблемы, раскрывающие роль и место информационных технологий как средств организации в правоприменительной практике.

В связи с этим, выявлено противоречие, которое заключается, с одной стороны, в возникновении новых объективных условий для обновления содержания информационно-технологической подготовки будущих юристов посредством информационных технологий, и с другой - недостаточной разработанностью содержательности подготовки студентов к использованию данных технологий. Необходимость преодоления данного противоречия определило проблему исследования и обусловило выбор темы.

Цель исследования: научное обоснование и практическое совершенствование информационно-технологической подготовки будущих юристов.

Объект исследования: педагогический процесс ВУЗа.

Предмет исследования: процесс совершенствования информационно- технологической подготовки будущих юристов.

Задачи исследования:

На основе анализа научно-педагогической литературы по проблеме исследования выявить особенности подготовки будущих юристов к профессиональной деятельности.

Определить компоненты, критерии и показатели совершенствования профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов.

Обосновать и создать модель профессионального совершенствования информационно-технологической подготовки будущих юристов.

Экспериментальным путем проверить эффективность разработанной педагогической системы совершенствования информационно-технологической подготовки будущих юристов.

Методологическую основу исследования составили: Конституция Республики Казахстан; Указы Президента РК; Послание Президента РК Н.А.Назарбаева «Рост благосостояния граждан Казахстана – главная цель государственной политики»; Закон РК «Об образовании»; аксиологические концепции и теория систем, философские, психолого-педагогические учения по изучаемой проблеме.

Научная новизна и теоретическая значимость исследования заключается в следующем:

- на основе анализа научно-педагогической литературы по проблеме исследования выявлены особенности подготовки будущих юристов к профессиональной деятельности;

- определены компоненты, критерии и показатели совершенствования профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов;

- обусловлена и создана модель совершенствования профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов;

- разработана педагогическая система совершенствования информационно-технологической подготовки будущих юристов и проверена ее эффективность.

Практическая значимость исследования заключается в том, что в  учебный процесс подготовки будущих юристов разработаны и внедрены:

-  спецкурс «Криминалистикадағы құжаттарды зерттеу технологиясы»;

- учебное пособие «Құжаттану және құжаттармен жұмыс жасауды ұйымдастыру;

- учебно-методические рекомендации «Заңгер жұмысындағы соттық фотографияның мәні»;

- типовые программы «Құжаттану», «Қызметкерлерді басқарудағы іскерлік ойындар»;

- электронный учебник «Криминалистикадағы құжаттар» (Свидетельство о государственной регистрации объекта интеллектуальной собственности № 453);

- информационно-справочная система «Заңгерге арналған электронды ақпараттық анықтамасы (ЭЕМ-ға арналған бағдарлама)» (Свидетельство о государственной регистрации объекта интеллектуальной собственности  288);

- электронный курс «Мемлекеттік тілде іс жүргізу».

Достоверность результатов исследования определена соответствием цели исследования поставленной проблеме; полнотой разрешения выявленного противоречия, путем решения поставленных задач исследования; использованием научных методов и методик совершенствования профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов.

Апробация и внедрение определяется тем, что основные положения диссертации опубликованы в научно-практических конференциях (Караганды 2002-2006; Павлодар 2004; Алматы 2006), областных (Караганды 2003), республиканских научно-практических конференциях (Караганды 2004); межвузовских (2004-2007); международных (2006-2007); опубликованы в журналах «Вестник КарГУ» (Караганды, 2003-2007); и внедрены в практику работы КЮИ им. Б. Бейсенова, КарГУ им. Е.А. Букетова, ПГУ имени С.Торайгырова, Академии финансовой полиции города Астаны.

Рекомендации по внедрению результатов научно-исследовательской работы: научно обоснованная и разработанная педагогическая система совершенствования информационно-технологической подготовки будущих юристов реализуется в педагогическом процессе высших учебных заведений.   

Область применения: теоретико-методологические выводы и рекомендации по результатам исследования могут быть успешно использованы в системе внутренних дел РК, в системе профессиональной подготовки будущих специалистов, а также в системе повышения квалификации юридических кадров.

Перспектива исследования заключается в дальнейшей разработке проблем, касающихся методов и форм совершенствования профессиональной информационно-технологической подготовки будущих юристов.  

Resume

Korzhumbaeva Maral Berekelovna

Perfecting the professional informative-technological training of future lawyers

 

13.00.08 – Theory and methodics of professional education

In modern informative society a special attention is paid to a problem  of training competitive specialist on the basis of using modern technologies, corresponding to the requirements of society. In conditions of dynamic development of information technologies future specialists must possess informative – communicative technologies and be able to analyse socio- economical process of society.

Contents of lawyers’ activity - enforcement practice – is the execution and control of legal norms by means of documenting the information. Information boom and dynamic development of information technologies puts forward definite requirements to training levels of future specialists to the professional  activity.

Technological readiness is an ability of future lawyer to use information technologies by documenting enforcement  practice.

Technological training is a scientific pedagogical process of formation of sought- for readiness.

The analysis of theory and practice of training future specialists showed, that most of investigators consider the problem of formation of computer literacy, application of the information technologies in educational process, as means of rising the  effectiveness of training and controling the quality of knowledge, formation of information culture. At the same time there are a few works, which illuminate upon the questions of perfecting the process of  informative-technological training of future lawyers. Not investigated properly the problem, which reveals the role and place of information technologies, as means of organization the professional activity of future lawyers.

Connecting with this we can distinguish the contradiction, which  consists, in our point of view, on one hand in arising of new objective conditions for renovation of the contents of technological training of future lawyers by information technologies, and on the other hand in insufficient development of contents of training students to use this technologies. The necessity of overcoming such contradictions defined the problem of research, the essence of which consists in ,that the process of technological training of future lawyers are not oriented enough on a solving tasks of  information provision of enforcement  practice, based on the process of  documenting the information, while their competitiveness depends on their technological training .

The purpose of research: Scientific basis and practical perfecting the technological training of future lawyers.

The object of research:  the educational process of Higher Educational Institution.

The subject of research: the process of informative-technological training of future lawyers.

The leading idea of research consists in, that perfecting the informative-technological training of future lawyers promotes the rising effectiveness of adaptation them to the professional activity.

The hypothesis of the research: training future lawyers to the professional activity will be efficient,

if: to comprehend the essence of the given activity from the position of modern tendencies of the process of informatization  the society and to use all possible information technologies, taking into account the tasks of enforcement practice, which demands the documenting of information in their educational process,

in this case the contents, forms and methods of training will be perfecting,

as this is limited by the optimal adaptation of future lawers to the professional activity.

Tasks of research:

1. On the basis of analysis the scientific – pedagogical literature according to the problem of investigation to reveal the peculiarities of training the future lawyers to the professional activity.

2. To reveal the comprehends, criteria and indexes of perfecting informative- technological training of future lawyers”.

3. To work out and base the model and pedagogical system of perfecting the informative-technological training of future lawyers.

4. In the process of practising the pedagogical activity to check up the efficiency of the worked out pedagogical system by experimental way.

Novelty of research are concluded in:

scientific- pedagogical basis of peculiarities of the  technological training of future lawyers of professional informative- tecknological infrastruction.

- scientific basing of the definition “ informative- technological training of future lawyers”.

working out the model of informative-technological training of future lawyers;

working out and basing the pedagogical system of formation of technological training of future lawyers.

Practical significance of the research is defined by:

inculcation to the process of training future lawyers the special course “The technology of studying the documentation in criminalistics”

working out the teaching aid “Documentstyding and organising the work with documents” as formation of knowledge and skills in sphere of using documentation system;

working out and inculcation of the educational – methodical recommendations «Meaning of juridical photo in lawyers  activity» for doing practical work;

using the standard programs «Documentstyding», «Business games in emploees’ management»;

working out the electronic books “Documents in criminalistics”, (The certificate of state registration of the object of intellectual property № 453) which  advances the efficiency of educational process;

using the information – reference system «The electronic information reference for lawyers (The program for ECM)» (The certificate of state registration of the object of intellectual property № 288) in the process of perfecting the technological training of future lawyers, for encouragement of the theoretical part;

working out and inculcation the course case «Management in state language» in the process of perfecting the technological training of future lawyers.

The reliability of the research’s results is defined by the correspondence of the aim of the research to the given problem; the fullness of solving the revealed contradiction, by solving the given tasks of the research; using scientific methods and methodic in perfecting the professional informative-technological training of future lawyers.

The investigation result inclusion degree: it is defined that main positions to thesis’s are published in scientifically-practical conferences (Karaganda 2002-2006; Pavlodar 2004; Almaty 2006), regional (Karagandy 2003), in republican scientifically-practical conferences (Karagandy 2004); inter universities (2004-2007); international (2006-2007); published in journal «Vestnik КаrSU» (Karagandy 2003-2007); and were adapted in practical works in KLI named after B. Beisenov, Karaganda State University named after E.A. Buketov, PSU named after S. Toraigyrov, Academy of financial policy of Astana city.

The recommendations on inculcation the results of the scientific-research work: scientifically based and worked out pedagogical system of perfecting the professional informative-technological training of future lawyers is carried out in pedagogical process of higher educational institutions.

The sphere of application: theoretical-methodological conclusions and recommendations on the results of the research can be successfully used in system of interior affairs of RK, in the system of the professional training of future specialists, and also in system of training the juridical staff.

The prospect of the research consist in further development of the problems concerning the methods and forms of perfecting the professional informative-technological training of future lawyers.

33

PAGE  3


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

14378. Определение модуля сдвига круглого стержня методом крутильных колебаний 116.5 KB
  Определение модуля сдвига круглого стержня методом крутильных колебаний Лабораторная работа №7 1. Цели и задачи: определить модуль сдвига круглого стержня методом крутильных колебаний. 2. Приборы и материалы: закрепленный вверху круглый металлический сте
14379. Градуировка термопары медь-константан по реперным точкам и определение коэффициента термоЭДС для данного спая двух металлов 104.5 KB
  Градуировка термопары медьконстантан по реперным точкам и определение коэффициента термоЭДС для данного спая двух металлов Лабораторная работа №14 1. Цели и задачи: В данной работе необходимо проградуировать термопару медьконстантан по реперным точкам опреде
14380. Определение емкостей конденсаторов и ЭДС гальванических элементов при помощи гальванометра 228.5 KB
  Определение емкостей конденсаторов и ЭДС гальванических элементов при помощи гальванометра Лабораторная работа №33 1. Цели и задачи: необходимо проградуировать баллистический гальванометр и определить емкости конденсаторов а также ёмкостей конденсаторов ...
14381. ИЗУЧЕНИЕ ЗАКОНОМЕРНОСТЕЙ ПРОХОЖДЕНИЯ ЭЛЕКТРОНОВ В ВАКУУМЕ. ЗАКОН СТЕПЕНИ ТРЕХ ВТОРЫХ. ОПРЕДЕЛЕНИЕ УДЕЛЬНОГО ЗАРЯДА ЭЛЕКТРОНА 612.5 KB
  Лабораторная работа 34 ИЗУЧЕНИЕ ЗАКОНОМЕРНОСТЕЙ ПРОХОЖДЕНИЯ ЭЛЕКТРОНОВ В ВАКУУМЕ. ЗАКОН СТЕПЕНИ ТРЕХ ВТОРЫХ. ОПРЕДЕЛЕНИЕ УДЕЛЬНОГО ЗАРЯДА ЭЛЕКТРОНА Физическое обоснование эксперимента Ток в проводниках во многих случаях подчиняется закону Ома...
14382. Проверка основного закона динамики для вращающихся тел 149 KB
  Лабораторная работа №3 Проверка основного закона динамики для вращающихся тел. Цель: Подтвердить что при неизменном моменте инерции системы угловое ускорение пропорционально моменту действующей силы и что при постоянном моменте силы действующей на тело угловое ус...
14383. Измерение чувствительности и внутреннего сопротивления стрелочного гальванометра. Шунты и добавочные сопротивления 141.5 KB
  Лабораторная работа № 32 по теме: €œИзмерение чувствительности и внутреннего сопротивления стрелочного гальванометра. Шунты и добавочные сопротивления€. Цель работы: I Определение внутреннего сопротивления гальванометра и его чувствительности по току и по напряж...
14384. Изучение свойств индуцированного излучения оптического квантового генератора 38.5 KB
  Работа №74.2 Изучение свойств индуцированного излучения оптического квантового генератора. Цель: Определить длину волны лазерного излучения и измерить угловую расходимость лазерного луча. Оборудование: Лазер на оптической скамье дифракционная решетка шка
14385. Дифракционная решетка 39.5 KB
  Работа №71.2 Дифракционная решетка Цель работы: Определить длины волн нескольких линий ртутного спектра с помощью дифракционной решетки. Оборудование: Ртутная лампа ПРК2 спектрогониометр дифракционная решетка. Порядок выполнения работы 1 Проверил з
14386. Определение емкостей конденсаторов и ЭДС гальванических элементов при помощи баллистического галванометра 49 KB
  Работа №33 Определение емкостей конденсаторов и ЭДС гальванических элементов при помощи баллистического галванометра. Цель: Измерить емкости конденсаторов и ЭДС гальванических элементов при помощи баллистического гальванометра. Оборудование: баллистический га