15115

Мақатаев Мұқағали (Мұқаметқали) Сүлейменұлы

Доклад

Исторические личности и представители мировой культуры

Мақатаев Мұқағали Мұқаметқали Сүлейменұлы 1931 жылғы Алматы облысы Райымбек ауданы Қарасаз аулы – 27.3.1976ж.Алматы қаласы–ақын. Балалық шағы сұрапыл соғыс жылдарына тұстас келді. Ол XX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ поэзиясының дамуына үлкен үлес қосқан ақиық ақы

Казахский

2013-06-10

124.5 KB

3 чел.

 

Мақатаев Мұқағали (Мұқаметқали) Сүлейменұлы (1931жылғы, Алматы облысы Райымбек ауданы Қарасаз аулы – 27.3.1976ж.Алматы қаласы)–ақын.

Балалық шағы сұрапыл соғыс жылдарына тұстас келді. Ол XX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ поэзиясының дамуына үлкен үлес қосқан ақиық ақыны.Әкесі соғыста қаза тауып, анасы мен әжесінің тәрбиесінде өсті. 1948-1949 жылдары ҚазМУ-дың филология факультетінде оқыған. К.Маркс атындағы кеңшарда (қазіргі «Текес») ауылдық кеңес хатшысы, мектепке мұғалім болды. 1952-1962 жылдары  Қарасаздағы  бастауыш мектепте орыс тілінің мұғалімі, Қазақ радиосында диктор, Шалкөде ауылында Қызыл отау меңгерушісі, Нарынқол ауданында «Советтік шекара» газетінің  (қазіргі «Хан-тәңірі», жауапты хатшысы, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі  «Егемен Қазақстан») газетінде, «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат»), «Жұлдыз» журналдарында әдеби қызметкер. Жазушылар одағында поэзия бөлімінің кеңесшісі қызметтерін атқарды.1970 жылы Жазушылар одағына мүшелікке қабылданып, 1973-1974 жылы Мәскеудегі Әдебиет және өнер институтында оқыды. Ақынның тұңғыш өлеңдері «Қырман басында», «Қойшы бала - Әкітай» аудармасы «Советтік шекара» газетінде жарияланды (1949ж). «Інімнің ойы», «Шебер» өлеңдері «Жастық жыры» атты жинаққа енді (1951ж). Мұқағали шығармалары оқушының жүрегіне сәуле түсіреді. Өйткені ақын туған жерін, туған халқын, ана тілін жанындай сүйді.Оның кез келген шығармаларынан жердің, елдің биік рухы сезіледі. Алғаш Мұқағали талантын бағалаған Ә.Тәжібаев: «Өзіңнен де жігерлілеу, оттылау жас жеткіншек жеткенде, мақтанбасқа бола ма?!»-деген еді («Қазақ әдебиеті», 18.3.1960ж.). Мақатаевтың «Ильич», «Ақ қайың әні», «Ару-ана», «Мавр», «Аққулар ұйықтағанда», «Қырандастар», Чили-шуағым менің», «Шекарада», «Большевиктер», «Өмірдастан», «Арман», «Шолпан», «Досыма хат», «Отаным, саған айтам», «Райымбек! Райымбек!»,«Қашқын», «Моцарт.Жан азасы» атты поэма-толғаулары бар. 650-ден астам лирик. өлеңдерінде адам өмірінің мәні, әсемдік пен сұлулық, тазалық, ерлік, елдік, туған жер турасында терең толғаған. Ақын өмірінің соңғы  кезеңінде жазған «Моцарт.Жан азасы» реквиемі пәлсапалық мазмұны, психологиялық тіні өзгеше туынды. «Табыт үні», «Халық үні», «Жесірлер үні», «Бесік жыры» аталатын 4 бөлімді туындының әрбір бөлімінде бірде табыт, бірде жесір-Ана, бірде Жер-Бесік атынан Өмір мен өлім туралы философиялық пайымдаулар айтылған. Ақын Моцарт тағдырын тілге тиек ете отырып, өмір туралы өз жанының  оптимистік рухын, әрбір адамның жан түкпіріндегі арман-әнін жеткізеді. Ақын қай тақырыпта жазса да жалған сезім, жылтырақ сөзге әуес болмады.,ол туралы: «Мен жырлаймын, Сырласамын, Сыры бір замандаспен мұңдасамын.Көгендеп жыр қосағын. Келмейді жыр  жасағым» немесе «Тіпті де мен емес-ті «Мен дегенім... Өзгенің жаны-сырын ұғу үшін. Өзімді зерттегенді жөн көремін»-дейді. Мұқағали шығармашылығының тіні «өзін-өзі» зерттеуден тұрады. Мұқағали поэзия құдіретін адамдық асыл сезіммен байланыстыра  қабылдайды.Өмірдегі жақсылық, махаббат атаулының негізі де осы аяулы сезімінде:

 Поэзия!

 Менімен егіз бе едің?

 Мен сені сезесің бе, неге іздедім?

 Алауыртқан таңдардан сені іздедім,

 Қарауытқан таулардан сені іздедім.

Мақатаевтың «Өмірдастан» атты топнамалы толғауында жесір жеңге (Дариға) образы арқылы халық өмірі мен адамдық , азаматтық, адалдық , ар-намыс, рух пен нәпсі арасындағы толассыз күрес психологиялық шиеленіс арқылы  шебер жеткізілген. Мақатаевтың шеберлігі өзі өмірден көрген-білгенін көңіл елегінен өткізе терең жеткізуінде.

Мұқағали Мақатаев дәстүршіл ақын, ол өлеңге интонация, инверсия, мазмұн, тұрғысынан жаңалық енгізген.

  Асқар тауы қазақтың

Мұқағали  өлеңдерін сүйіп оқымайтын қазақ жоқ. Соншама әсерлі жырлары менің де жүрегімді жаулап алған.

Ақынның  қалам тартпаған тақырыбы  қалмапты.Ана мұңын, әже зарын, жетім-жесір қайғысын, ердің ерлігін, пәк махаббаты, адалдықты, достықты жырға қосты.Халқым, елім деп еңіреп өтті.

Иә, ақын бір күндік сәуледей ағып өткен қысқа ғұмырында ұрпақтарға ұлан-ғайыр мұра қалдырған.

 Ақынмын деп мен қалай айта аламын,

Халқымның өзі айтқанын қайталадым,

Күпі киген қазақтың қара өлеңін,

Шекпен жауып өзіне қайтарамын,-

деп ақынның өзі айтқандай, Мұқағали мен халықтың арасында рухани-табиғи байланыс мықты.Аудан орталығында ақиық ақын Мұқағали Мақатаевқа арналған музей бар.

Мұражайды ақынның туысы, тай құлындай тебісіп кеткен досы Әбдіке Асанов басқарады. Экспонатқа өте бай. Мұқағалидың  туғаннан қайтыс болғанға дейінгі сурттері жинақталған. Өзі ойнаған дойбысы, аңға шыққанда атып алған түлкісінің терісі, өлеңдерінің жинақтары, Мұқағали туралы мақалалар, тұрған үйінің макеті көзге ыстық басылады. Әбдіке Асанов ерінбей-жалықпай әрбір заттың тарихы туралы сыр шертті.

Қайтып келе жатқанда оның мынадай өлең шумақтары тілімізге оралды.

Айқай, заман!

Даласына қаласы жарасуы-ай...

Айналып Ақмоланы қимай барам,

Аман бол, айналайын, мидай далам.

   Мұқаң сол кезде-ақ Сарыарқа төсін осылайша жырға қосқан.Нағыз өнер құдіреті деген осы.Мұндай ақыны болған халық – бақытты халық.

 

                         Менің бір досым

 Ана бір жыл Алматыға келгенде,

 Өз аузынан досым былай деп еді:

 -Дүниенің барлығын да өлеңге

 Сыйғызатын ақын болғым келеді.

 Былтырғы жыл Алматыға келгенде,

 Былай деген сөзің ұқтым батырдың:

 -Шалқар ойым сыймайды екен өлеңге,

 Алты актілі пьеса жазып жатырмын.

 Биыл тағы Алматыға келіп ем,

 Досым менің барлығын да тастапты.

 Ақысы мол, өзі қалың, жолы кең,

 Екі томдық романын  бастапты.

      1958ж.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

32367. Классификация методов психологического исследования 14.31 KB
  Этапы психологического исследования: Постановка цели психологического исследования определение предмета исследования выработка рабочей гипотезы: Выявление проблемы Уточнение проблемы и характера затруднений сбор необходимой для этого информации беседа с учителями и родителями наблюдение за ребенком в проблемной и непроблемной ситуации Выявление социальных и биологических условий развития формальные характеристики – состав семьи возраст образование и профессия родителей; физическое развитие и состояние здоровья ребенка – группа...
32368. Понятие группы. Структура группы. Дифференциация в группах детей и подростков. Динамика развития группы. Метод социометрии 16.83 KB
  Структура группы. Динамика развития группы. Признаки группы: Наличие интегральный психических характеристик общественное мнение психологический климат групповые нормы и ценности интересы Существование основных параметров группы как единого целого: композиция численность возраст пол национальность соцположение; структура функциональная формальная групповые процессы сплоченность лидерство конформизм взаимодействие групповые нормы и ценности правила осуществления эффективной совместной деятельности групповые...
32369. Метод наблюдения 13.94 KB
  Достоинства наблюдения: Позволяет охватить и зафиксировать психические состояния или акты поведения. Недостатки наблюдения: Выявление настроения предупреждения положения наблюдателя на результаты Многочисленность мешающих факторов Невозможность обобщений при однократном наблюдении. Большие ресурсные затраты Виды наблюдения: По характеру объекта: Внутреннее наблюдение объектом наблюдения является сам наблюдатель Внешнее наблюдение – объект исследования наблюдается извне со стороны.
32370. Метод беседы (интервью) 13.89 KB
  Отличительной особенностью беседы непосредственный характер общения исследователя с испытуемым. Может проводится заметно для субъекта с соблюдением норм профэтики Программа и содержание могут быть гибкими изменяться психологом в соответствии с целями Недостатки: Субъективность результатов эффект двойной субъективности Сильное влияние психолога на результаты исследования эффект ореола особенности внимания и памяти психолога Позиция психолога: Обязан создать доверительную спокойную доброжелательную атмосферу в ходе исследования без...
32371. Взаимодействие детей со взрослыми на различных возрастных этапах 14.64 KB
  Основа – органические нужды ребенка которые заставляют первоначально выделить взрослого в окружающем мире. Взаимодействие с членами расширенной семьи бабушки дедушки дяди тети – обогащает внутренний мир ребенка и вписывает новые соц. в психике ребенка формируется новообразование – самооценка учится оценивать свою деятельность.
32372. Социальное развитие личности. Социализация. Направления социализации и ее задачи на разных этапах развития личности 14.9 KB
  Стилизованный субкультура Межличностный Психолгический подражание идентификация рефлексия Периодизация развития личности: В младенчестве главную роль в жизни ребенка играет мать она кормит ухаживает дает ласку заботу в результате чего у ребенка формируется базовое доверие к миру. Базовое доверие проявляется в легкости кормления хорошем сне ребенка нормальной работе кишечника умение ребенка спокойно ждать мать не кричит не зовет ребенок как бы уверен что мать придет и сделает то что нужно. Сильно выраженный дефицит...
32373. Метод анкетирования 13.88 KB
  Недостатка: Не позволяет исследовать глубинные механизмы психики Проводится заочно способом поэтому ограничен контроль правдивости ответов нет гарантии что все вопросы поняты правильно нет возможности уточнить Несерьезное отношение иногда негативное Небольшой процент возврата 515 Правила составления: Вопросы должны быть изложены простым и понятным языком Наследует использовать сложной научной терминологии. отпечатана на чистой белой бумаге Вначале А располагаются вопросы общего характера возраст профессия Наиболее важные...
32374. Аномальное и отклоняющееся развитие. Дизонтогенез. Факторы, типы и психологические параметры дизонтогенеза 14.07 KB
  К аномальным неправильным относятся дети у которых физические и психические отклонения приводят к нарушению общего развития. Категории: Дети с нарушениями слуха глухие слабослышащие позднооглохшие Дети с нарушениями зрения слепые слабовидящие0 Дети с тяжелыми нарушениями речи логопаты Дети с нарушениями интеллектуального развития умственно отсталые психически недоразвитые Дети с комплексными нарушениями слепоглухонемые слепоумственно отсталые Дети с нарушением опорнодвигательного аппарата Дизонтогенез – это нарушение развития...
32375. Психологическая структура личности 13.13 KB
  стрра личности – это целостная модель системы качеств и свойств которая полно характеризует психологические особенности личности человека индивида. Элементами психологической структуры личности являются ее психические свойства и особенности обычно называемые чертами личности. Но все это труднообозримое число свойств личности психологи пытаются условно уложить в некоторое количество подструктур.