15116

Сейфуллин, Сәкен (Садуақас, 1894-1938)

Доклад

Исторические личности и представители мировой культуры

Сейфуллин Сәкен Садуақас 18941938 қазақтың көрнекті жазушысы қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі мемлекет және қоғам қайраткері. Туып өскен жері Қарағанды облысының Шет ауданына бұрынғы Жаңаарқа ауданына қарасты Ортау кеңшарының Қарашілік қыстағы. Саяси реп...

Казахский

2013-06-10

134 KB

7 чел.

Сейфуллин, Сәкен (Садуақас, 1894-1938) - қазақтың көрнекті жазушысы, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі, мемлекет және қоғам қайраткері.  Туып өскен жері - Қарағанды облысының Шет ауданына (бұрынғы Жаңаарқа ауданына) қарасты Ортау кеңшарының Қарашілік қыстағы. Саяси репрессияның құрбаны болған.

Нілдідегі орыс-қазақ және Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде (1905-1908), үш кластық қалалық (1913-1916) оқыған. Омбыда қазақ жастарының «Бірлік» қауымын, Ақмолада «Жас қазақ» ұйымын ашып, «Тіршілік» газетін шығаруды ұйымдастырған. Ақмола Совдепі президиумының мүшесі (1917). КОКП мүшесі (1918). Ақмола совдепшілермен бірге тұтқындалып (1919) Атаманның «азап вагонында» 47 күн азап шегіп, Колчактың Омбыдағы түрмесінен қашып шыққан. Ақмола Атқару комитеті төрағасының орынбасары және әкімшілік бөлімінің меңгерушісі (1920). Қазақтың Кеңестік Автономиялық Республикасын жариялаған Кеңестердің 1-Құрылтай съезінде Орталық Атқару Комитеті Президиумының мүшесі (1920). «Еңбекші қазақ» газетінің редакторы (1922). Қазақстан Халық Комиссарлары Кеңесінің төрағасы (1922-1925). Халық ағарту комиссараты жанындағы Ғылым орталығының төрағасы, Қазақтың пролетар жазушылары ассоцияциясының (Қаз.АПП) басшысы (1925). БК(б)П Өлкелік комитеті партия тарихы бөлімінің меңгерушісі (1926). Қызылорда халық ағарту институтының, Ташкенттегі қазақ педагогикалық институтының директоры (1927). «Әдебиет майданы» журналының редакторы (1932). Қазақтың коммунистік журналистика институтының профессоры (1934).

Сәкеннің алғашқы өлеңдер жинағы «Өткен күндер» деген атпен 1914 жылы жарық көрді. Поэзиялық туындыларының ішінде Сәкеннің шығармашылық ерекшелігі мен идеялық саяси ұстанымын бедерлі айғақтайтын туындылары - «Кел жігіттер», «Жас қазақ марсельезасы», «Жұмыскерлерге», « Жолдастар» сияқты саяси лирикалары, сондай-ақ «Советстан», «Көкшетау», «Альбатрос», «Социалистан», «Қызыл ат» поэмалары. Проза саласында «Жер қазғандар», «Айша», «Біздің тұрмыс», «Сол жылдарда», «Жемістер» повестері мен «Тар жол, тайғақ кешу» мемуарлық роман жазған. «Бақыт жолында», «Қызыл сұңқарлар» драмалары өз заманының рухын танытатын елеулі шығармалар. Қазақ әдебиетінің қалыптасуына айрықша еңбек сіңірген С.Сейфуллин әдебиеттің басқа жанрларында да айтарлықтай із қалдырған. Оның әдеби-сын мақалалары, баяндамалары мен сөйлеген сөздері ұлттың мәдени-рухани өміріне сергек араласқан сыншылдық ойының құнарлылығын және пәрменділігін танытады. Әсіресе, қазақ әдебиеттану ғылымында күні бүгінге дейін құнын жоймаған «Қазақ әдебиеті» атты зерттеу еңбегінің мәні зор. Сәкен шығарған әндер халықтық дәстүрді тұғыр ете отырып, дүниеге келген өзіндік даралық сипаттармен ерекшеленеді.

Сәкен қазақ маңдайына біткен біртуар дара тұлғалардың бірі. Ол өз ұлтын қалтқысыз сүйіп, халқына жойдасыз еңбек сіңірді. Бұл жолда Сәкен социалистік жүйені, оның идеялық дем берушісі коммунистік партияны халықтарға бақыт пен бостандық әкелуші деп сенді. Тіпті, сенбеген күнде, сөз жүзінде мейлінше тартымды коммунистік партияның саяси платформасын ұлттың көгеріп көктеуіне пайдаланбақшы болып жан-тәнімен қимылдады. Алайда, мемлекеттік төңкерістер мен идеологиялық өзгерістерге қарамастан Ресейде өзгеріссіз қалған империялық озбырлық Сәкеннің де, Сәкен сияқты жүздеген-мыңдаған боздақтардың да, керек десеңіз, мүлде басқа жолдарды таңдаған ұлтжандылардың да армандарын қиялға айналдырып, өмірлерін қасіретке тап қылды. Демек, тарихи тұлғалардың тағдырын парықтағанда олар қандай жолды таңдағаны бойынша бағаланбау керек, халқына қаншалықты қызмет еткені, қаншалықты еңбек сіңіргені, қаншалықты жілігі татитын мұра қалдыра алғаны бойынша лайықты бағасы берілуге тиіс. Тарихи әділдіктің де, ғылыми-әдіснамалық объективті ұстанымның да қисыны осы. Бұл тұрғыдан келгенде, Сәкен халқымен мәңгі бірге жасайтын, халқының мәңгі сый-құрметіне лайық біртуар тұлға.

Сәкен Сейфуллиннің ақиық ақындығы өз алдына, ол кісінің әңгіме,  хикаяттар, “Тар жол, тайғақ кешу” атты тарихи мемуарлық роман жазып, әдебиеттің бар саласына атсалысып,  сол бір қиын-қыстау кезеңде қазақ зиялыларының көш басында болғаны көзі ашық көпшілікке белгілі.

Ағартушы, әдебиеттің үлкен өкілі бола жүріп Сәкен Сейфуллин сол кездегі қоғамдық өмірден тыс қала алмады.  Ол 1920 жылы Қазақ Кеңес Автономиялық Республикасын жариялаған Кеңестердің І құрылтай съезіне делегат болып қатысып, Орталық Атқару Комитетінің мүшесі болып сайланды. Жер-су комиссиясының жұмысына және баспасөз ісіне  басшылық етіп, 1922 жылы “Еңбекші қазақ” газетінің редакторы, Халық Ағарту Комиссарының орынбасары болды.  Ал осы жылы Қазақ АССР Кеңесінің ІІІ съезінде Халық Комиссарлары Кеңесінің Төрағасы болып сайланды.

Еңбек жолын Омбы қаласында бастап,  кешікпей Ақмола қаласына ауысып,  үлкен істерге араласқанша осы Ақмолада атқару комитеті төрағасының орынбасары және әкімшілік бөлімінің меңгерушісі болады. Яғни, Сәкен Сейфуллиннің бұрынғы Ақмола, қазіргі Астанада жыл сайын дәстүрлі әдеби күнінің аталып өтуі орынды десек, бүгінде елордада Сәкен Сейфуллин мұражайы жұмыс істейді. Қаладағы іргелі орындардың бірі де ақын есімімен аталады.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

21754. Классификация штата работающих на шахте 40.5 KB
  Рабочие трудящиеся занятые непосредственно на добыче угля на рабочих местах участков и цехов обслуживающих или создающих условия для протекания производственного процесса . Младший обслуживающий персонал трудящиеся занятые уборкой и отоплением помещений обслуживанием рабочих и руководящего персонала к ним относятся уборщицы дворники кубовщицы гардеробщицы рассыльные шоферы легковых машин и служебных автобусов. Ученики лица которые обучаются на предприятии под руководством рабочих и служащих рабочим профессиям или...
21755. Организация табельного учета 24.5 KB
  Табельный учет выполняет следующие функции: контроль за своевременной явкой рабочих и служащих на работу фиксирование опозданий и невыходов; проверку нахождения на местах работы работников учтенных в числе явившихся на работу; проверку правильности использования внутрисменных обеденных перерывов; контроль за своевременностью ухода работников с работы по окончании смены; контроль за временными уходами с работы по разрешению администрации а также учет работников находящихся в отпусках командировках выполняющих...
21756. Режим работы шахты и ее участков 25 KB
  Под режимом работы понимают степень использования основных фондов и производственных мощностей во времени. Режим работы одна из важнейших сторон организации производства характеризующая продолжительность использования средств труда при определенной интенсивности смены суток года во времени. Режим работы устанавливается для производственных единиц ее участковцехов отдельных бригад и рабочих.
21757. Формы организации труда на рудниках 26 KB
  В зависимости от состава и методов учета выполненных работ различают специализированные и комплексные бригады. Специализированные бригады бригады выполняющие один процесс переноску конвейера доставку крепежного материала бурение и т. В настоящее время наибольшее распространение в очистных и подготовительных забоях ПО Беларуськалий получили комплексные бригады выполняющие несколько взаимосвязанных процессов при коллективной организации труда. По сравнению со специализированными бригадами комплексные бригады...
21758. Графики выходов рабочих 26 KB
  В них показывается порядок чередования смен и выходные дни для отдельных рабочих и бригад. В графиках выходов предусматривается: соответствие принятому числу рабочих смен продолжительности рабочего дня и рабочей недели т. режиму работы данного участка во времени; правильное чередование дней работы и отдыха; полное использование установленной нормы рабочего времени за месяц минимальное значение которой при 7часовом рабочем дне составляет 1731 ч а при 6часовом рабочем дне 1525 ч; правильное чередование смен; соблюдение постоянного...
21759. Алгоритм составления графиков выходов рабочих 23 KB
  Алгоритм составления графиков следующий: определяют число бригад в сутки исходя из недельного режима работы на рабочем месте; определяют явочное число рабочих в каждой смене в соответствии с выполняемыми производственными процессами объёмом работ и обслуживанием; составляют графики выходов: обозначают общевыходной день для участка; обозначают выходные дни для отдельных членов бригады или всей бригады; отмечают номера смен и порядок их ломки; вносят графические обозначения смены обозначаются цифрами а выходные дни нулями; при...
21760. Научная организация труда и ее элементы 29.5 KB
  Прогрессивной следует считать организацию которая основывается на достижениях науки и передовом опыте позволяет наиболее эффективно соединить в одном производственном процессе сам труд предмет и средства труда. Научная организация труда НОТ это комплекс научно обоснованных планомерно осуществляемых технических организационных и экономических мероприятий обеспечивающих рациональное разделение и кооперацию труда совершенствование трудовых приемов и организации рабочих мест улучшение их обслуживания создание благоприятных...
21761. Элементы НОТ общего характера 25 KB
  К ним относятся: подготовка и повышение квалификации кадров совершенствование нормирования и оплаты труда воспитание трудящихся в духе сознательного отношения к труду соблюдение государственной и трудовой дисциплины. Достижения научнотехнического прогресса обусловливают постоянное изменение характера и содержания труда горняков профессионального и квалификационного состава рабочих кадров. Органическим элементом научной организации труда является нормирование труда которое основано на рациональном выполнении рабочих процессов....
21762. Планирование НОТ и внедрение планов НОТ 27 KB
  Для обеспечения эффективности производства и улучшения качества работы планируют и внедряют планы НОТ. Планы НОТ должны обеспечивать комплексность планируемых и осуществляемых мероприятий; реальность планируемых мероприятий учитывающих научную обоснованность мероприятий с использованием достижений научнотехнического прогресса; непрерывность планирования мероприятий НОТ и экономичность которая обеспечивается выбором оптимального варианта и сопоставления необходимых затрат с достигаемым эффектом от внедрения отдельных...