15120

Абыл Тілеуұлы

Доклад

Исторические личности и представители мировой культуры

АБЫЛ ТІЛЕУЛЫ 1777-1864 18 ғасырдың екінші жартснда өмір сүрген бұрнғ ақнжраулардң дәстүрін жалғастырушылардың бірісуырыпсалма ақынАбыл Тілеуұлы.Ол Маңғыстауда туыпөсіпбүкіл Атырау айм

Казахский

2013-06-10

30.5 KB

23 чел.

                                                 АБЫЛ  ТІЛЕУЛЫ

                         (1777-1864)

18-ғасырдың екінші жартснда өмір сүрген бұрнғ ақн-жраулардң дәстүрін жалғастырушылардың бірі-суырыпсалма ақын-Абыл Тілеуұлы.Ол Маңғыстауда туып-өсіп,бүкіл Атырау аймағына танылған ақын.Әкесі Тілеудің тұрмысы төмен болған.

       Абыл Атырау аймағын,қарақалпақ,түрікмен елдерін аралап,өзі тұтас ақындармен өнер сайыстырған.

       Бұрын әдебиетте Абылдың «Арғымақ атта сын болмас»,«Ескерту» дейтін толғаулары ғана мәлім болатын.Ғалым Қ.Сыдиықов 1965 жылы оның өмір жолын,тағы екі-үш толғауын Сәттіғұл ақыннан жазып алған.Абылдың табылған жырлар түгел дерлік 1967 жылы «Қазақ әдебиеті хрестоматиясында»,1972 жылы «Ақберен» жинағында басылып шықты.

       Абылдың көп өлеңдері ұмытылған.Бізге жеткені оның өмірінің соңғы кезеңіндегі  шығарған арнау ретіндегі толғаулар мен бірлі-жарым нақыл сөз,термелері ғана.Осы бар азды-көпті шығармаларына қарағанда,Абыл өз заманындағы әдебиетке айтарлықтай үлес қосқан талант иесі екенін байқаймыз.

       Абылды өзінен кеиінгі көп ақындар жақс білген,өздеріне ұстаз тұтқан.Мұрат,Нұрым,Қашаған,Ақтан,Сәттіғұл сияқты бір топ ақындар легі Абылдың талантына бас иген.Оның өлеңдері негізінен ауызша таралған.Алғаш баспа бетін көрген толғау-1924жылы басылып шыққан «Арғымақ атта сын болмас» атты өлеңі.

 

     Арғымақ атта сын болмас,                    Асқар тауда сын болмас,                

     Қиған қамыс құлақсыз.                          Бауыры болса бұлақсыз.

    Азаматқа сын болмас,                            Ақ киікке сын болмас,

    Арты болса тұяқсыз.                              Арты болса лақсыз.

    Айдын көлде сын болмас,                     Жеті арнада сын болмас,

    Жағасы болса құрақсыз.                        Аяғы болса тұрақсыз.

Тіршілікте артыңда із қалу керек деген ой айтады.

    «Сексеннің бізде келдік жетеуіне», «Отырған қарсы алдымда Қанымайым», «Қар жауар күн-түн оның қабағынан» атты шығармаларында хан-сұлтандардың теріс қылығын әшкерелеу,ел қамын жеу,ізгілік,адамгершілік мәселелері сөз болады.

     Өмірінің соңғы кезінде Баймағамбет,Қайыпалды сұлтандармен кездесіп,бетпе-бет айтқан  батыл сөздеріне қарағанда,ол шындықты айтудан тайынбаған,хан алдында қасқайып тұрып,оның мінін көрсетуге  батылы жеткен ақын. Баймағамбетке айтқаны:

                               Бопайдан туған әкең Айшуақ хан,

                               Табаның таймай тұр-ау мінген тақтан.

                               Дәлірек дажал сынды дәрежеңді,

                               Деп жүрсің Құдай қорып,қыдыр баққан...

                               Ер өлді деп етек бұлап жылайтұғын

                               Байеке-ау,қай ісің бар елге жаққан?!

Қайыпалдыға айтқаны:

                                   Жүр едім,тақсыр,сені дара біліп,

                                   Халыққа жазықсыздан салдың бүлік.

                                   Бұланның бүиірінен жебе тисе,

                                   Бұл оны қаиғырмаиды жара біліп.

Немесе:

                                   Баймағамбет өзіңнен артт десе,

 Ұстайды сонда сенің жының, тақсыр.

                                   Қолдаған сол сұлтанд губернатор,

Өзгеден артық па еді дінің, тақсыр.

                                   Хиуаның қонышына кіріп кеттің,

    Бір уыс болмаса игі еді күнің, тақсыр?!

Ақын сұлтанның ісін жақтырмай,бар жайды бетіне басады.

     Абылдың толғаулары көпке насихат ретінде айтылып,адамгершілік,ізгілік жолын меңзейді.

                                  Дүниеде дертті кісі ойнап күлмес,

                                  Ер білер қадіріңді,сұлтан білмес.

                        Кірпігі арғымақтың кіржік тартса,

                                  Жабыдай ол жазылып көтерілмес.

                                  Жадырап жаз шықпаса,күн жылынып,

                                  Баласы шаруаның егін екпес.

                                  Шалғысы лашынның салғырт тартса,

                                  Ілер деп қаз баласы қайғы шекпес.

Абыл Тілеуұлы-айтыстың да шебері.Бізге «Балдай қызбен айтысы», «Сушы қызбен сөз жарыстыруы», «Нұрымды сынауы», «Шерниязбен кездесуі»деген айтыстары жетіп отыр.

      Абыл-шешендікте алдына жан салмаған,тәжірбиесі мол,көп жасап,сан-саналы өлең шығарып өткен саңлақ ақындардың бірі.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

37396. Экономическая эффективность совершенствование организации перевозок контейнеров на маршруте Симферополь-Джанкой 9.22 MB
  Сдельная заработная плата водителя Где коэффициент учитывающий класс перевозимого груза грн. Учитывающий размер премии грн. грн. Доплата за руководство бригадой Где размер доплаты за руководство бригадой грн.
37399. Моделирование движения заряженных частиц в электрических и магнитных полях 690 KB
  В дерева dd physics выберите Mthemtics Mthemticl Prticle Trcing pt. В дереве выберите Preset Studies Time Dependent. Построение геометрической модели Задание области в корой движутся частицы В окне Model Builder щелкните ПКМ Model 1 Geometry 1 и выберите Cylinder Перейдите к окну Settings для Cylinder. Выберите размер и форму сечения.
37400. Габаритний розрахунок монокуляра з вибором оптичної схеми об’єктива і окуляра 1.43 MB
  Наявність в трьох лінзових обєктивах великої кількості вільних параметрів марки стекол радіуси товщини і повітряні проміжки дозволяє істотно поліпшити їх абераційних корекцію в порівнянні з двох лінзовими. Окуляр Гюйгенса В цих окулярах компонентами є плосковипуклі або випуклоплоскі лінзи виготовлені із оптичного скла однієї марки. Показник заломлення Марка скла 4878 125 16475 К8 2599 29265 25 15163 ТФ1 Вибраний об’єктив має фокусну відстань f ’об = 100 мм. Показник заломлення Марка скла 14634...
37401. Расчет электромагнитных переходных процессов. Методические указания к курсовому и дипломному проектированию 16.74 MB
  Составим схему замещения прямой последовательности Определим параметры схемы замещения прямой последовательности: Система Линия 1 Линия 2 Трансформатор Трансформатор Т1 Реактор Автотрансформатор Нагрузка 1 Нагрузка 2 Асинхронный двигатель Генератор 1 Генератор 2 Все параметры элемента генератор 2 точно такие же как и у элемента генератор 1 Найдем и для этого свернем схему Составим схему замещения обратной последовательности Определим параметры схемы замещения обратной...
37402. Исследование автоматических выключателей 928.5 KB
  Предмет исследования: В работе исследуется поведение автоматических выключателей при испытаниях по ГОСТ. Основные параметры автоматических выключателей: Номинальное рабочее напряжение Ue номинальное напряжение –действующее значение напряжения при котором обеспечивается работоспособность выключателя особенно в момент короткого замыкания. Стандартные кривые отключения: Существует несколько типов характеристик автоматических выключателей.
37403. Исследование устройства защитного отключения серии F360 458.5 KB
  Предмет исследования: в работе исследуется поведение устройства защитного отключения УЗО F360 при синусоидальном однополупериодном и импульсном токах. Теоретическая часть: ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНЫЕ АВТОМАТЫ И УЗО Дифференциальный автомат представляет собой устройство защиты которое срабатывает при возникновении некоторой разницы токов фазного и нулевого проводов. Различают устройства следующего типа: термомагнитные дифференциальные автоматы; дифференциальные модули; устройства защитного отключения УЗО. УЗО – это быстродействующий...
37404. Исследование контактора постоянного тока 574 KB
  Предмет исследования: в работе исследуются коммутационные процессы и динамические характеристики электромагнита контактора постоянного тока при включении и отключении по результатам осциллографирования соответствующих процессов. Теоретическая часть: Динамика работы на примере полного рабочего цикла электромагнита. 1 Рабочий цикл электромагнита: а – зависимость положения якоря от времени; б – зависимость тока в обмотке электромагнита от времени. Первым этапом рабочего цикла электромагнита рис.