15120

Абыл Тілеуұлы

Доклад

Исторические личности и представители мировой культуры

АБЫЛ ТІЛЕУЛЫ 1777-1864 18 ғасырдың екінші жартснда өмір сүрген бұрнғ ақнжраулардң дәстүрін жалғастырушылардың бірісуырыпсалма ақынАбыл Тілеуұлы.Ол Маңғыстауда туыпөсіпбүкіл Атырау айм

Казахский

2013-06-10

30.5 KB

23 чел.

                                                 АБЫЛ  ТІЛЕУЛЫ

                         (1777-1864)

18-ғасырдың екінші жартснда өмір сүрген бұрнғ ақн-жраулардң дәстүрін жалғастырушылардың бірі-суырыпсалма ақын-Абыл Тілеуұлы.Ол Маңғыстауда туып-өсіп,бүкіл Атырау аймағына танылған ақын.Әкесі Тілеудің тұрмысы төмен болған.

       Абыл Атырау аймағын,қарақалпақ,түрікмен елдерін аралап,өзі тұтас ақындармен өнер сайыстырған.

       Бұрын әдебиетте Абылдың «Арғымақ атта сын болмас»,«Ескерту» дейтін толғаулары ғана мәлім болатын.Ғалым Қ.Сыдиықов 1965 жылы оның өмір жолын,тағы екі-үш толғауын Сәттіғұл ақыннан жазып алған.Абылдың табылған жырлар түгел дерлік 1967 жылы «Қазақ әдебиеті хрестоматиясында»,1972 жылы «Ақберен» жинағында басылып шықты.

       Абылдың көп өлеңдері ұмытылған.Бізге жеткені оның өмірінің соңғы кезеңіндегі  шығарған арнау ретіндегі толғаулар мен бірлі-жарым нақыл сөз,термелері ғана.Осы бар азды-көпті шығармаларына қарағанда,Абыл өз заманындағы әдебиетке айтарлықтай үлес қосқан талант иесі екенін байқаймыз.

       Абылды өзінен кеиінгі көп ақындар жақс білген,өздеріне ұстаз тұтқан.Мұрат,Нұрым,Қашаған,Ақтан,Сәттіғұл сияқты бір топ ақындар легі Абылдың талантына бас иген.Оның өлеңдері негізінен ауызша таралған.Алғаш баспа бетін көрген толғау-1924жылы басылып шыққан «Арғымақ атта сын болмас» атты өлеңі.

 

     Арғымақ атта сын болмас,                    Асқар тауда сын болмас,                

     Қиған қамыс құлақсыз.                          Бауыры болса бұлақсыз.

    Азаматқа сын болмас,                            Ақ киікке сын болмас,

    Арты болса тұяқсыз.                              Арты болса лақсыз.

    Айдын көлде сын болмас,                     Жеті арнада сын болмас,

    Жағасы болса құрақсыз.                        Аяғы болса тұрақсыз.

Тіршілікте артыңда із қалу керек деген ой айтады.

    «Сексеннің бізде келдік жетеуіне», «Отырған қарсы алдымда Қанымайым», «Қар жауар күн-түн оның қабағынан» атты шығармаларында хан-сұлтандардың теріс қылығын әшкерелеу,ел қамын жеу,ізгілік,адамгершілік мәселелері сөз болады.

     Өмірінің соңғы кезінде Баймағамбет,Қайыпалды сұлтандармен кездесіп,бетпе-бет айтқан  батыл сөздеріне қарағанда,ол шындықты айтудан тайынбаған,хан алдында қасқайып тұрып,оның мінін көрсетуге  батылы жеткен ақын. Баймағамбетке айтқаны:

                               Бопайдан туған әкең Айшуақ хан,

                               Табаның таймай тұр-ау мінген тақтан.

                               Дәлірек дажал сынды дәрежеңді,

                               Деп жүрсің Құдай қорып,қыдыр баққан...

                               Ер өлді деп етек бұлап жылайтұғын

                               Байеке-ау,қай ісің бар елге жаққан?!

Қайыпалдыға айтқаны:

                                   Жүр едім,тақсыр,сені дара біліп,

                                   Халыққа жазықсыздан салдың бүлік.

                                   Бұланның бүиірінен жебе тисе,

                                   Бұл оны қаиғырмаиды жара біліп.

Немесе:

                                   Баймағамбет өзіңнен артт десе,

 Ұстайды сонда сенің жының, тақсыр.

                                   Қолдаған сол сұлтанд губернатор,

Өзгеден артық па еді дінің, тақсыр.

                                   Хиуаның қонышына кіріп кеттің,

    Бір уыс болмаса игі еді күнің, тақсыр?!

Ақын сұлтанның ісін жақтырмай,бар жайды бетіне басады.

     Абылдың толғаулары көпке насихат ретінде айтылып,адамгершілік,ізгілік жолын меңзейді.

                                  Дүниеде дертті кісі ойнап күлмес,

                                  Ер білер қадіріңді,сұлтан білмес.

                        Кірпігі арғымақтың кіржік тартса,

                                  Жабыдай ол жазылып көтерілмес.

                                  Жадырап жаз шықпаса,күн жылынып,

                                  Баласы шаруаның егін екпес.

                                  Шалғысы лашынның салғырт тартса,

                                  Ілер деп қаз баласы қайғы шекпес.

Абыл Тілеуұлы-айтыстың да шебері.Бізге «Балдай қызбен айтысы», «Сушы қызбен сөз жарыстыруы», «Нұрымды сынауы», «Шерниязбен кездесуі»деген айтыстары жетіп отыр.

      Абыл-шешендікте алдына жан салмаған,тәжірбиесі мол,көп жасап,сан-саналы өлең шығарып өткен саңлақ ақындардың бірі.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

29352. Functional Styles. Newspaper Style 33.05 KB
  Not all the printed materials found in newspapers come under newspaper style. Only materials which perform the function of informing the reader and providing him with an evaluation of information published can be regarded as belonging to newspaper style. English newspaper style can be defined as a system of interrelated lexical phraseological and grammatical means which is perceived by the community as a separate linguistic unity that serves the purpose of informing and instructing the reader.
29353. General Notes on Stylistics. It’s subject and Object 40.48 KB
  It deals mainly with two interdependent tasks: The investigation of the inventory of special language media which secure the desirable effect of the utterance The investigation of certain types of texts which are distinguished due to the choice and arrangement of language means. The types of texts that are distinguished by the pragmatic aspect of communication are called functional styles of language FS; the special media of language which secure the desirable effect of the utterance are called stylistic devices SD and expressive means...
29354. Expressive means and stylistics devices 24 KB
  All stylistic means of a language can be divided into expressive means which are used in some specific way and special devices called stylistic devices. The expressive means of a language are those phonetic means morphological forms means of wordbuilding and lexical phraseological and syntactical forms all of which function in the language for emotional or logical intensification of the utterance. These intensifying forms of the language have been fixed in grammars and dictionaries. The most powerful expressive means of any language...
29355. Stylistic Classification of the English Vocabulary 53.1 KB
  This is important for the course in as much as some SDs are based on the interplay of different stylistic aspects of words. The literary vocabulary consists of the following groups of words: common literary; terms and learned [′ lə:nid] words; poetic words; archaic words; barbarisms and foreign words; literary coinages and noncewords. The colloquial vocabulary includes the following groups of words: common colloquial words; slang; jargonisms; professionalisms; dialectal words; vulgar words; colloquial coinages. The common...
29356. Тетрадная форма представления программ в языковых процессорах САПР 23.5 KB
  Списки тетрад. Удобной формой представления бинарных операций являются тетрады вида: оператор операнд1 операнд2 результат ABC–D B C T1 A T1 T2– T2 D T3T1 T2 T3 –временные переменные формируемые транслятором.Важным свойством списка тетрад является то что тетрады располагаются строго в соответствии с порядком в котором должны быть выполнены операторы при реализации программы.
29357. Алгоритм перевода выражений в польскую запись 37.5 KB
  При работе семантических программ широко используется набор данных с организацией в виде стека. Операнды переписываются в выходную строку а операторы заносятся в стек. В зависимости от приоритета операторов при записи в стек оператор может вытолкнуть из стека другой оператор который последовательно записывается в выходную строку. Работа со стеком организуется так:1.
29359. Машинно-независимая оптимизация линейных участков программ 26.5 KB
  Покажем простейшие преобразования линейных и циклических участков для тетрадной формы программ:Машиннонезависимая оптимизация линейных участков программЛинейным участком программы называется последовательность операцийкоманд которая не содержит условных переходов возможно кроме последней операции. Для оптимизации линейных участков в простейшем случае используется два основных преобразования:1. В списке тетрад выделит границы участков включающих вычисления выражений по операторам присвоения;2.
29360. Машинно-независимая оптимизация циклических участков программ 28 KB
  Рассмотрим возможные преобразования над цикличными участками покажем на примере констрии цикла с заданным количеством повторения.В языке Паскаль такая циклическая конструкция имеет следующий вид: for i: =a to b dobeginтело циклаend;В бейсике: for i =a to b step Sтело циклаnext iв таких конструкциях а и b – границы изменения переменной циклаНад подобными конструкциями выполняются следующие оптимизационные преобразования:1. вынесение из тела цикла операций операций которые не измен. в теле цикла;2.