15226

Ұлттық тіл

Доклад

Иностранные языки, филология и лингвистика

Ұлттық тіл ауызекі және жазбаша түрдегі ұлттық қарым қатынас құралы.Қазақ тілінің пайда болуы дамып жетілуі қазақ халқының ұлт болуымен тікелей байланысты. Адам өз ортасымен күнделікті түрлі қарым қатынаста болады.Сол арқылы тіршілік жасайдыбілімтәжірибе...

Казахский

2013-06-10

33.5 KB

3 чел.

  Ұлттық тіл – ауызекі және жазбаша түрдегі ұлттық қарым – қатынас құралы.Қазақ тілінің пайда болуы, дамып  жетілуі қазақ халқының ұлт болуымен тікелей байланысты.

  Адам өз ортасымен күнделікті түрлі қарым – қатынаста болады.Сол арқылы тіршілік жасайды,білім,тәжірибе жинайды, жетіледі,өседі.Ал қарым – қатынас, негізінен, ауызекі тілдесу арқылы жүзеге асады.Ауызекі сөз ерекше сипатта құрылады.Ол стиль ауызекі сөйлеу стилі деп аталады.Ауызекі сөйлеу стилі – қазақ тілі стильдерінің бір тармағы.

 Ауызекі сөйлеу стилі бірнеше түрге бөлінеді:

1) дидарластық сөз(әңгімелесу, сұхбаттасу);

2) полемикалық (дауласу) сөз;

3) көпшілікке арналған сөз (баяндама, лекция).

Дидарластық сөз стилі екі немесе брнеше,сондай-ақ одан да көп адамдардың бас қосқан сұхбатында қолданылады.Сондықтан мұндай сөзге қатысатын кісілер әңгіме қызықты, әсерлі болу үшін алдын ала дайындалып келеді.Дидарластық әңгіме диалог түрінде де жүреді.

Даулы сөз пікір таластырушы немесе мүделлері қарсы кісілердің арасында болады.

Даулы сөзде қарсы жақтың сөзіне полемикалық қатысты білдіретін тұлғалар пайдаланылады, риторикалық сұраулы сөйлемдер жұмсалады,өз пікірін дәлелді ететін аргументтер келтіріледі.Қарсы жақтың мысын басатын мысқыл сөздер де қолданылады.Даулы мәселені шешуге әркімнің дайындалып барғаны жөн.

Көркем әдебиет – сөзбен салынған сурет; оқиғаға кейіпкерлердің іс-әрекеті,сөзі,мінезі, келбеті қатысып баяндалады;оқиға болған күннің реті,жер жағдайы аталады.

Көркем әдебиет стиліне тән ерекшеліктер мынадай:

1.Эмоционалдық, бейнелі,эксрессивті сөздер мол қатысады.

2.Сөйлемдердің ырғақ, интонациясы мәтінге әсерлілік беру үшін айрықша құрылады.

3.Шығарма тартымды болу үшін синоним сөзднр, тұрақты тіркестер барынша көп жұмсалады.

4.Осылардың бәрі грамматикалық амал-тәсілдерді ерекше қиюластырып қолдану арқылы беріледі.   

 Іс қағаздар дегеніміз-жеке адамның, ұжымның,фирмалардың, мекемелердің атқаратын қызметіне байланысты пайда болатын жазбаша (ауызша) қарым-қатынас құралы.

Іс қағаздарының мынадай түрлері бар:

1.Әр түрлі мазмұндағы арыздар.

2.Өмірбаян .

3.Анықтама, түсінікхат,ақпар, есеп, хабарлау т.б.

4.Іс жөнінде мәлімет (хат) алысу, келісім жасасу, шешім шығару, хабарлау т.б.

5.Мекемеде өткен мәжілістердің жүрісін, шешімін баяндайтын құжат – хаттама.

6.Бұйрық. Қызметкер жөніндегі мінездеме, мінездеме, ұсыныс т.б.

Іс жөніндегі қатынас қағаздар бірнеше бөліктен құралады:

1.Қатынас қағазының жіберілген мерзімі (күні, айы, жылы).

2.Қатынас қағаз жіберілген мекеменің (фирманың),мекеме басшысының аты-жөні.

3.Қатынас қағазының мазмұны.

4.Қатынас қағазды жіберуші жөнінде мәлімет және оның қолы.

Қатынас қағаздың композициясына кіретін әр бөлік «реквизит» деп аталады.Әр реквизиттің жазылуына, пунктуациясына қойылатын талаптар бар.Ол талаптар мемлекеттік нұсқауларда айтылған.

 Іс қағаздар стилінің ерекшеліктері:

1.Мәтін өте жинақы құрылады.

2.Сөйлемдер негізінен номинативті, екі негізді болып келеді.

3.Сөйлемдегі сөздер базистік тәртіпке сай орналасады.

4.Экспрессивті сөздер қатыспайды.

5.Мәтін баяндау ретінде келеді.

Іс қағаздарының басында, соңында қағаздың жіберілу мерзімі міндетті түрде цифрмен көрсетіледі.Іс қағазының мазмұнына байланысты мазмұнының ішінде келетін сандар цифрмен де, әріпті жазумен де көрсетіледі.Бірден онға дейінгі сандарды әріпті жазумен таңбалаған дұрыс.

 Публицистикалық стиль жұртқа үндеу, үгіт айтуда пайданылады.Мұндай үндеуге, үгітке қоғам үшін және дәл сол кезеңде зор мәні бар мәселелер тақырып болады.Публицистикалық стиль ауызша және жазбаша түрде қолданылады.Публицистикалық сөз ауызекі айтылғанда, ауызекі сөйлеу стиліне тән сипаттға да ие болады.Ол көбінесе газет, журнал, радио, теледидар арқылы беріледі.

Публицистикалық стильдің сипатына сай мынадай тілдік тұлғалар қатынасады:

а)экспрессивті сөздер, мақал-мәтелдер, тұрақты тіркестер, сөйлемдер;

ә)тақырыпқа сай терминдер, неологизмдер;

б)толымсыз сөйлемдер, эллипсис сөйлемдер;

в)тыңдаушылардың көңілін бұратын қаратпа сөздер, сұраулы және лепті сөйлемдер.

 Ғылыми стиль адамның ең озық интеллектуалдық әрекетіне қызмет етеді.Бұл адамның ғылыми ізденісінен, зерттеуінен тапқанын ауызша немесе жазбаша жұртқа жеткізу мақсатында қалыптасқан стиль.

Ғылыми стильдің ерекше функционалдық міндеті бар:

1)ойды дәл, нақты әрі түсінікті етіп жеткізуді көздейді;

2)ойды тұжырымды түрде хабарлауға талпынады;

3)осы талаптарға жету үшін эмоцияға, экспрессияға көп жол берілмейді.

 Пунктуация термині латынның «punctum» - нүкте деген сөзінен алынған.Ол, ең алдымен, тілдегі алфавитке енбейтін графикалық таңбалар жиынтығы,жазу емлелерімен бірге, делгілі мәтінді өз ішінде бір-бірінен айырып  түсінуге мүмкіндік беретін және оны графикалық жағынан ұйымдастыратын жазу тілінің негізгі құралы болып саналады;екіншіден, тыныс белгілерін дұрыс қою жөніндегі ережелерді; үшіншіден, тыныс белгілері деген мағынаны білдіреді.Пунктуация-жазу тіліне қызмет ететін шартты таңба.

 Нүкте тиянақталған ойды білдіретін хабарлы сөйлемдерден кейін және лепсіз айтылған бұйрық, тілек мәнді сөйлемдерден кейін қойылады.

 Сұрау белгісі сұраулы сөйлемдерден кейін қойылады.Сұраулы сөйлем – біреуден жауап күтуді, сұрап білуді мақсат ететін сөйлем. Адам баласы бір-біріне, кейде өзіне-өзі сұрақ қояды.Сұрақ-адам дүниетанымының қозғаушы күші.Сұраулы сөйлемдер сұрау мәнді сөздердің қатысуы арқылы жасалады.

 Көп нүкте  аяқталмай, айтылмай қалған, іште кеткен ойды тұспалдайды. Автор өзінің мақсатына байланысты ойын аяқтамай қалдырып кетуі де, ол айтуға қолайсыз сөздер соңында көп нүкте (...) қойылады.

Сөйлем ішіндегі ең көп қолданылатын белгінің бірі - үтір.Ол бірыңғай мүшелердің арасына, қаратпа, қыстырма, оңашаланған айқындауыш сөздер мен құрмалас сөйлем  құрамындағы жай сөйлемдердің ара жігіне қойылады.Үтірді қойғанда, тыныс белгілерін қолданудың үш принципін толық есте ұстау керек. Олай болмаған жағдайда, сөйлемдегі ой айқындалмайды, тіпті түсініксіз болып, оқушысына, тыңдаушысына жетпейді.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

47604. Философия: Учебник 3.1 MB
  Панин ФИЛОСОФИЯ УЧЕБНИК Рекомендовано Научнометодическим советом по философии Министерства образования Российской Федерации в качестве учебника по курсу Философия для студентов высших учебных заведений Издание третье переработанное и дополненное УДК 1 14075. В написании отдельных глав раздела История философии VII IX XII принял участие В. В учебнике представлены основные понятия и принципы философии. В третьем издании добавлен раздел История философии.
47606. Политология. Учебник 2.3 MB
  Методологические проблемы истории и теории политической науки. Социальные субъекты политической власти Раздел III. Мехонизм формирования и функционирования политической власти. Государство как институт политической системы Глава 11.
47607. ВОПРОСЫ СТИЛИСТИКИ 913 KB
  Статьи из городов России Саратов Волгоград СанктПетербург Екатеринбург Польши США представляют разные аспекты антропоцентрических исследований связанных как с общими вопросами лингвистики риторики и стилистики так и с проявлениями антропоцентризма в изучении обиходнобытового публичного общения и художественной речи. например: Дементьев Седов 1998; Жанры речи 1997; 1999; Седов 1998а; 1998б; 1999; Федосюк 1997; Шмелева 1997; и др. Здесь мы выделяем два типа информативной речи две глобальные стратегии построения дискурса:...
47608. Общие правила исполнения обязанности по уплате налогов и сборов 71.69 KB
  Некоторые авторы предлагают в качестве категории, равнозначной налоговой обязанности, использовать налоговое обязательство. Полагаем, с такой позицией нельзя согласиться. Термин «обязательство» имеет ярко выраженную частноправовую природу и основывается на свободно выраженном волеизъявлении лица тем или иным образом (по своему усмотрению)
47610. ИЗУЧЕНИЕ ЛИЧНОСТИ ШКОЛЬНИКА 1.2 MB
  Программы наблюдения за особенностями направленности характера темперамента школьника. ВВЕДЕНИЕ Настоящие рекомендации предназначены для школьных психологов и студентов пединститута проходящих педагогическую практику в школе и выполняющих задание по изучению личности школьника. Изучение личности школьника следует проводить в естественных условиях.
47611. ИНФОРМАЦИОННЫЕ СИСТЕМЫ В ЭКОНОМИКЕ 3.58 MB
  Хранение и обработка информации в базах данных. Работа с системами управления базами данных ccess.8 Обработка и хранение экономической информации в базах данных 52 4 4 28 16 18 3 Раздел 3.8 Обработка и хранение экономической информации в базах данных 52 2 6 12 20 44 3 Раздел 3.
47612. Сравнительная педагогика: Учебное пособие 1.72 MB
  Проблема демократизации школы. Реформы высшей школы. Экспериментальные школы. В пособии дан сравнительный анализ основных процессов школьного образования и воспитания в современном мире в нем представлены разнообразные материалы о современном состоянии школы и педагогики ведущих стран мира Адресованное студентам средних и высших педагогических учебных заведений пособие может быть полезно также работникам школьных учреждений и ведомств всем кто интересуется развитием образования и воспитания в современном мире.