19398

НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ

Лекция

Иностранные языки, филология и лингвистика

ЛЕКЦЫЯ №5. НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ С.2. Моўны стыль грэч. ŝtylos прылада для пісьма ў старажытных грэкаў разнавіднасць літаратурнай мовы сукупнасць моўных сродкаў ужыванне якіх залежыць ад мэт і зместу выказвання. С.3 У беларускай мове вылучаю...

Беларуский

2013-07-12

69 KB

67 чел.

ЛЕКЦЫЯ №5. НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ

С.2. Моўны стыль (грэч. ŝtylos – прылада для пісьма ў старажытных грэкаў) – разнавіднасць літаратурнай мовы, сукупнасць моўных сродкаў, ужыванне якіх залежыць ад мэт і зместу выказвання.

С.3 У беларускай мове вылучаюць пяць стыляў: кніжныя – мастацкі, афіцыйна-справавы, навуковы, публіцыстычны – і гутарковы. Асаблівасці таго ці іншага стылю, яго адметныя рысы вызначаюцца складам лексікі, характарам сказаў, граматычнымі формамі слоў.

С.4 Навуковы стыль характарызуецца абстрактнасцю, аб’ектыўнасцю, лагічнай паслядоўнасцю меркаванняў, інфармацыйнай накіраванасцю і дакладнасцю ў вызначэнні паняццяў.

С.5 Асноўная мэта стылю – данесці аргументаваную інфармацыю ясна, лагічна і паслядоўна, паведаміць агульныя ці прыватныя істотныя прыкметы прадметаў, растлумачыць сутнасць з’явы, яе прычыны.

С.6 Традыцыйна ў навуковым стылі выдзяляюць чатыры падстылі:

уласна навуковы (артыкулы ў часопісах ці навуковых працах, дысертацыі, манаграфіі, даклады),

навукова-папулярны (нарысы, кнігі, лекцыі, артыкулы),

вучэбна-навуковы (падручнікі, вучэбныя і метадычныя дапаможнікі, праграмы, лекцыі, канспекты, зборнікі задач і практыкаванняў, вучэбна-метадычныя матэрыялы)

навукова-справавы (тэхнічная дакументацыя (кантракты і інструкцыі для прадпрыемстваў, звесткі пра іспыты і аналізы, формулы вынаходстваў і рэфераты і г.д.);.

С.7 Некаторыя вучоныя дадаюць да гэтага спіса навукова-публіцыстычны і навукова-фантастычны. У апошнія гады далучыліся яшчэ два падстылі: навукова-інфарматыўны (рэфераты, анатацыі, патэнтныя апісанні) і навукова-даведачны (слоўнікі, даведнікі, каталогі).

Кожны з жанраў навуковай прозы мае як агульныя стылёвыя рысы, так і індывідуальныя асаблівасці.

С.8 Кампазіцыйна-структурная арганізацыя навуковых тэкстаў

С.9. Структурнай адзінкай навуковай літаратуры, дзе адлюстроўваюцца яе характэрныя асаблівасці і адметныя рысы, з’яўляецца навуковы тэкст.

 Тэкст – ( лац. textum – тканіна, сувязь, будова) – гэта напісанае, надрукаванае або вуснае паведамленне з сэнсавай і структурнай завершанасцю.

С. 10. Як вы думаеце… Аснову будовы тэкстаў складае мінімальная сэнсава закончаная адзінка – сказ. Па тэматычным прынцыпе тэкст падзяляецца на наступныя кампаненты: тэма – падтэма – мікратэма.

С. 11. Тэма – гэта сутнасць выказвання, яго адпраўны пункт, які падказваецца сітуацыяй і кантэкстам. Тэкст заўсёды мае адну тэму, якая ў сваю чаргу складаецца з некалькіх асобных падтэм.

С. 12. Падтэма звычайна аб’ядноўвае адзін ці некалькі абзацаў – галоўных кампазіцыйна-структурных адзінак тэксту. Класічнай формай абзаца лічыцца абзац, які ў першым сказе змяшчае фармулёўку тэмы, у наступных сказах – яе развіццё, а ў апошніх – вынік. Але часта можна сустрэць абзацы без апошніх сказаў-вынікаў.

С.13. Абзац таксама можа ўключаць некалькі мікратэм – інтанацыйна і структурна аб’яднаныя сказы, якія выражаюць закончаную думку аўтара, т. зв. складаныя сінтаксічныя цэлыя.

У навуковых тэкстах, дзе даюцца апісанні рэчываў, эксперыментаў, фармулююцца задачы ці выбіраецца методыка даследавання, “абзацы-тэмы” адносна самастойныя і не маюць цеснай сувязі паміж сабой. Абзац у такіх тэкстах іграе спецыфічную ролю актывізацыі ўвагі: вось новая тэма, новая думка, на якую трэба звярнуць увагу!

С. 14. Для мiжфразавай сувязi i сувязi на ўзроўнi абзацаў i частак навуковага тэксту могуць выкарыстоўвацца пабочныя словы, лексiчныя паўторы, указальныя i асабовыя займеннiкi, злучнiкi i злучальныя словы тыпу такім чынам, разам з тым, па меры таго як, тым не менш, у той час калi, нягледзячы на тое што i iншыя.

С. 15. У залежнасці ад спосабаў выкладу інфармацыі адрозніваюць тры тыпы тэкстаў: апавяданне, апісанне і разважанне.

С.16 Тэксты тыпу апавядання характэрны для мастацкай літаратуры, асабліва пры перадачы падзей, дзеянняў, якія адбываюцца паслядоўна, маюць пачатак, развіццё і заканчэнне. Зрэдку элементы апавядання можна сустрэць у навукова-папулярных і навукова-вучэбных тэкстах.

С. 17. Апісанне перадае прыкметы прадметаў, дзеянняў, стану ў пэўнай паслядоўнасці і часта выкарыстоўваецца пры характарыстыцы працэсаў, доследаў, эксперыментаў. Апісанне можа быць аб’ектыўным ( у тэкстах навуковага і афіцыйна-справавога стыляў) і суб’ектыўным ( у тэкстах мастацкай літаратуры).

С. 18.  У разважанні разгляд пэўных пытанняў, праблем падаецца паслядоўна, аргуметавана, з канкрэтнымі вывадамі і заключэннямі.

Разважанне ў алгебры і геаметрыі часта будуецца па схеме: аксіёма → доказ → вывады. Такі тып тэксту называецца доказам і выкарыстоўваецца пры разглядзе тэарэм і ўраўненняў.

Часта ў тэкстах дакладных навук можна сустрэць або толькі разважанне  (матэматыка), або толькі апісанне (фізіка, хімія), аднак больш пашыранымі формамі перадачы інфармацыі з’яўляюцца тэксты тыпу “апісанне-разважанне”.

С. 19. Лексіка-граматычныя сродкі арганізацыі навуковых тэкстаў

С. 20. Аснову навуковых тэкстаў складаюць стылістычна нейтральныя агульналітаратурныя словы тыпу думаць, гаварыць, пісаць, вялікі, малы, розум і інш., а таксама тэрміны (вузкаспецыяльныя і  шырокаўжывальныя).

С. 21. Пэўную частку лексікі тэкстаў навуковага стылю складаюць словы агульнанавуковага выкарыстання. Часцей за ўсё гэта іншамоўныя ці нават інтэрнацыянальныя словы з абстрактным значэннем тыпу дослед, праблема, працэс, аналіз, даследаванне, аперацыя, факусіравацца, фармуляваць, функцыянаваць і інш., якія выкарыстоўваюцца для азначэння паняццяў, перадачы інфармацыі і з’яўляюцца асновай выкладу навуковых тэкстаў розных галін навукі, тэхнікі і культуры.  

С. 22. Марфалагічныя асаблівасці

У навуковай літаратуры можна сустрэць амаль усе часціны мовы са сваімі характэрнымі асаблівасцямі ўжывання. Самымі частотнымі ў навуковых тэкстах з’яўляюцца назоўнікі, дзеясловы, прыметнікі і дзеепрыметнікі, ужыванне якіх мае пэўную абумоўленасць і носіць своеасаблівы характар.

С. 23. Назоўнікі:

  •  аддзеяслоўныя назоўнікі з суфіксамі -нн-, -енн- (-энн-), -анн-, -к:         адлюстраванне, вылучэнне, вылічэнне, перасячэнне, наладка і інш.;
  •  назоўнікі, утвораныя ад уласных імёнаў: ампер, джоўль, ом, нобелій, кюрый і інш.;
  •  рэчыўныя назоўнікі ў форме мн. ліку: газы, солі, смолы, окіслы, пары, металы і інш.
  •  назоўнікі ў форме роднага склону, звязаныя шляхам “нанізвання”: метады атрымання выніку, працэсы абстрагавання розных ступеняў   і інш.;

С. 24 Так пісаць нельга!!!

Рашэнне аптымізацыі рэгламента дазіравання нагрузак

С. 25. Прыметнікі:

  •  прыметнікі ў складзе ўстойлівых тэрміналагічных спалучэнняў: праекцыйны апарат, бінарнае поле, машынныя аперацыі і інш.;
  •  якасныя прыметнікі: вялікая калорыя, найпрасцейшы закон,;
  •  прыметнікі, утвораныя ад уласных імёнаў, у складзе тэрміналагічных словазлучэнняў: дыяфантавы ўраўненні, алгебра булева, алгебра булахава і інш.;
  •  складаныя прыметнікі (часцей тэрміны): вектарна-матрычны, квазілінейны, клінаграфічны;
  •  субстантываваныя прыметнікі: прамая, крывая, аднаклетачныя.

С. 26. Дзеепрыметнікі:

  •  дзеепрыметнікі прошлага часу з суфіксамі -ўш-, -ш-, -л-, -н-, -ен-, -т-,   -ан-: лінія разамкнутая, вышыня апушчаная і інш.;
  •  дзеепрыметнікі цяперашнягя часу з неўласцівымі беларускай мове суфіксамі -уч-, -юч-, -ач-, -яч-, -ем-, -ім-, якія ўваходзяць у склад тэрмінаў ці ўстойлівых спалучэнняў: разглядаемы вопыт, кантралюемы тавар і інш.
  •  субстантываваныя дзеепрыметнікі: нахіленая, ламаная, пераменныя і інш.

С. 27. УВАГА! Пры перакладзе з рускай мовы на беларускую дзеепрыметнікі з неўласцівымі для беларускай мовы суфіксамі -уч- (-юч-), -ач- (-яч-) лепш замяняць:                                                                                                                      

- даданым сказам:    делящийся – які дзеліцца; представляющий – які выяўляе;

- назоўнікам: считывающее устройство – прыстасаванне для счытвання, управляющий – кіраўнік;

-  прыметнікам:  предшествующий – папярэдні .

С. 28. Дзеясловы:

  •  дзеясловы ў форме 3-й асобы цяперашняга часу: адрозніваюць выразы, захоўваецца інфармацыя, абазначаюць пераменныя і інш.;
  •  дзеясловы ў форме будучага часу абвеснага ладу: выпішам ураўненне, дакажам тэарэму, зробім разлік і інш.;
  •  дзеясловы-інфінітывы ў спалучэнні з мадальнымі і іншымі словамі: трэба адзначыць, неабходна размяжоўваць, варта звярнуць увагу і інш.;
  •   зваротныя дзеясловы:

запісваецца

інфармацыя    счытваецца

перадаецца

                                                                                                                                                                                                                      С. 29.УВАГА!!! Пры перакладзе на беларускую мову дзеяслоўныя суфіксы             

-ірава-, -ырава-, характэрныя для іншамоўных дзеясловаў (лідзіраваць, суміраваць, эмігрыраваць), у большасці выпадкаў замяняюцца суфіксамі -ава-, -ява-: дэфармаваць, дыстыляваць, фатаграфаваць (гл. стар.8).

С. 30. Займеннікі:

  •  замест займенніка я выкарыстоўваецца пашыранае ўжыванне займенніка мы, так званае «аўтарскае мы», «мы – сукупнасці»:

Як мы разгледзілі вышэй, розніца ў электраправоднасці дзвюх груп    матэрыялаў будзе залежаць ад іх унутранай структуры.

С. 31. Сінтаксічныя асаблівасці

Спецыфіка навуковага выкладу шырока прадстаўлена разнастайнасцю сінтаксічных канструкцый, якія падзяляюцца па мэце выказвання:

С. 32

  •  пераважнае ўжыванне апавядальных сказаў (з мэтай перадачы інфармацыі);
  •  абмежаванае ўжыванне пытальных і клічных сказаў: Ці змаглі б тады малекулы розных рэчываў перамешвацца? Зразумела, не.
  •  шырокае ўжыванне пабуджальных сказаў (з мэтай запрашэння да сумесных дзеянняў або разважанняў): Дакажам гэту тэарэму. Выведзем гэту формулу, карыстаючыся атрыманымі раней разлікамі.

   С. 33. па складзе:

двухсастаўныя, развітыя сказы, ускладненыя аднароднымі і адасобленымі членамі, складаназалежныя сказы з падпарадкавальнай злучнiкавай сувяззю (дзеепрыметнікавымі, дзеепрыслоўнымі зваротамі ці дзеепрыслоўямі, акалічнасцямі, далучальнымі, пабочнымi i ўстаўнымi канструкцыямi параўнальна-роўназалежнымi зваротамi):

С. 34. Пабочныя словы:

 На думку экспертаў, сёння лiк камп’ютэрных вiрусаў дасягнуў ужо 20 тысяч, але рэальна цыркулююць толькi 260.

Такiм чынам, iнфармацыя, запiсаная на дыску, размяшчаецца канцэнтрычнымi кругамi на яго паверхнi.

Такім чынам, навуковы тэкст падпарадкоўваецца вызначаным кампазіцыйна-структурным правілам, патрабуе лагічнасці і паслядоўнасці выкладу, пэўнага набору лексем. Найбольш складаны для стварэння і засваення….


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

44726. Complex Subject 76.71 KB
  The low temperture physics dels with vrious phenomen occurring tempertures in the region of bsolute zero 273єC. The lowest temperture on Erth is known to hve been registered in the ntrctic bout 80єC. Still lower tempertures re climed to be found on other plnets.
44727. Complex Object. For + Noun (Pronoun) + Infinitiv 83.69 KB
  On the one hnd light ws pictured s wve motion of some sort nd on the other s flight of fstmoving prticles. The wve theory of light seemed to hve defeted the prticle theory when it explined the pproximtely rectiliner propgtion. It ws found tht light could cuse toms tо emit electrons nd tht when light relesed n electron from n tom the energy possessed by the electron very gretly exceeded tht which the tom could ccording to electromgneticwve theory hve received.
44728. Gerund. Gerund clauses 63.5 KB
  Tsiolkovsky 18571935 Mnkind will not remin on erth forever. Tsiolkovsky ws selftught mn. The min problem Tsiolkovsky hd been working t for mny yers ws creting theory of interplnetry trvel. 1 It ws Tsiolkovsky who suggested the ide of multistge rocket nd of mnmde stellite which could serve s lbortory for studying the universe.
44729. Verbals 51.31 KB
  They do this with n efficiency pproching one hundred per cent s compred with mximum of bout one per cent of other lsers. Semiconductor lsers re sure to open up gret prospects for solving vrious scientific nd technicl problems. Clcultions nd experiments show tht lredy superhrd substnces dimonds rubies nd so on nd hrd lloys cn be worked profitbly by ruby lsers for exmple.
44730. Modals + Perfect Infinitives. Subjunctive Mood. Conditional Sentences 56.05 KB
  By closer observtion of the spectrum however we find tht the spectrum is crossed by n immense number of fine drk lines mounting to mny thousnds. When we investigte the drk lines in the spectrum of the Sun we find tht these correspond line by line to the spectr emitted in the lbortory by vrious elements iron clcium hydrogen etc. From this it follows tht the light from the Sun must hve gone through clouds of these toms somewhere nd in respect to such substnces s iron or clcium or most other elements this must hve hppened on the Sun...
44731. Emphatic Inversion 47 KB
  To get even one report from computer requires the prior ppliction of gret del of intensive skilled humn lbour. Given below re some fundmentls concerning computer opertions. Computers perform with gret speed nd ccurcy mny opertions tht up to now hve trditionlly been done only by humn lbour.
44732. Elliptic Sentences 33.81 KB
  It ws believed on theoreticl grounds tht gs should be nonconducting in the bsence of rdition provided tht the potentil grdient cross it ws not so high tht sprking could tke plce. Curiously enough experiments undertken to test this hypothesis showed tht smple of ir in closed vessel lwys exhibited smll electricl conductivity in spite of every precution to eliminte rdition nd prevent lekge long the insultors. Tht these explntions were not sufficient to ccount for the observed phenomen ws shown by the experiments of some scientists who in...
44733. Word Order in the Simple Sentence. Types of Questions. The Noun: the Category of Number. The Use of Articles. Present, Past, Future Simple (Active Voice) 56 KB
  Mn is lso the cretor of the innumerble spiritul tresures of mnkind: the wonderful works of rt literture nd science. The mchine system mde it possible to include science in production on lrge scle. We live in the epoch when science becomes direct productive force of society. spred of informtion of knowledge of science поширення інформації знань науки 12.
44734. Past Participle, Simple Tenses (Passive Voice); Pronouns: demonstrative, personal and possessive 37.5 KB
  Potentil nd Kinetic Energy The cpcity of body to perform work is clled its energy. This energy is designted potentil if it is due to the position of the body. Energy in this form is designted s kinetic. t this point the body possesses no potentil energy t ll for its distnce bove the ground is zero but it does hve kinetic energy becuse of its motion.