19398

НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ

Лекция

Иностранные языки, филология и лингвистика

ЛЕКЦЫЯ №5. НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ С.2. Моўны стыль грэч. ŝtylos – прылада для пісьма ў старажытных грэкаў – разнавіднасць літаратурнай мовы сукупнасць моўных сродкаў ужыванне якіх залежыць ад мэт і зместу выказвання. С.3 У беларускай мове вылучаю...

Беларуский

2013-07-12

69 KB

66 чел.

ЛЕКЦЫЯ №5. НАВУКОВЫ ТЭКСТ: СТРУКТУРА І МОЎНАЕ АФАРМЛЕННЕ

С.2. Моўны стыль (грэч. ŝtylos – прылада для пісьма ў старажытных грэкаў) – разнавіднасць літаратурнай мовы, сукупнасць моўных сродкаў, ужыванне якіх залежыць ад мэт і зместу выказвання.

С.3 У беларускай мове вылучаюць пяць стыляў: кніжныя – мастацкі, афіцыйна-справавы, навуковы, публіцыстычны – і гутарковы. Асаблівасці таго ці іншага стылю, яго адметныя рысы вызначаюцца складам лексікі, характарам сказаў, граматычнымі формамі слоў.

С.4 Навуковы стыль характарызуецца абстрактнасцю, аб’ектыўнасцю, лагічнай паслядоўнасцю меркаванняў, інфармацыйнай накіраванасцю і дакладнасцю ў вызначэнні паняццяў.

С.5 Асноўная мэта стылю – данесці аргументаваную інфармацыю ясна, лагічна і паслядоўна, паведаміць агульныя ці прыватныя істотныя прыкметы прадметаў, растлумачыць сутнасць з’явы, яе прычыны.

С.6 Традыцыйна ў навуковым стылі выдзяляюць чатыры падстылі:

уласна навуковы (артыкулы ў часопісах ці навуковых працах, дысертацыі, манаграфіі, даклады),

навукова-папулярны (нарысы, кнігі, лекцыі, артыкулы),

вучэбна-навуковы (падручнікі, вучэбныя і метадычныя дапаможнікі, праграмы, лекцыі, канспекты, зборнікі задач і практыкаванняў, вучэбна-метадычныя матэрыялы)

навукова-справавы (тэхнічная дакументацыя (кантракты і інструкцыі для прадпрыемстваў, звесткі пра іспыты і аналізы, формулы вынаходстваў і рэфераты і г.д.);.

С.7 Некаторыя вучоныя дадаюць да гэтага спіса навукова-публіцыстычны і навукова-фантастычны. У апошнія гады далучыліся яшчэ два падстылі: навукова-інфарматыўны (рэфераты, анатацыі, патэнтныя апісанні) і навукова-даведачны (слоўнікі, даведнікі, каталогі).

Кожны з жанраў навуковай прозы мае як агульныя стылёвыя рысы, так і індывідуальныя асаблівасці.

С.8 Кампазіцыйна-структурная арганізацыя навуковых тэкстаў

С.9. Структурнай адзінкай навуковай літаратуры, дзе адлюстроўваюцца яе характэрныя асаблівасці і адметныя рысы, з’яўляецца навуковы тэкст.

 Тэкст – ( лац. textum – тканіна, сувязь, будова) – гэта напісанае, надрукаванае або вуснае паведамленне з сэнсавай і структурнай завершанасцю.

С. 10. Як вы думаеце… Аснову будовы тэкстаў складае мінімальная сэнсава закончаная адзінка – сказ. Па тэматычным прынцыпе тэкст падзяляецца на наступныя кампаненты: тэма – падтэма – мікратэма.

С. 11. Тэма – гэта сутнасць выказвання, яго адпраўны пункт, які падказваецца сітуацыяй і кантэкстам. Тэкст заўсёды мае адну тэму, якая ў сваю чаргу складаецца з некалькіх асобных падтэм.

С. 12. Падтэма звычайна аб’ядноўвае адзін ці некалькі абзацаў – галоўных кампазіцыйна-структурных адзінак тэксту. Класічнай формай абзаца лічыцца абзац, які ў першым сказе змяшчае фармулёўку тэмы, у наступных сказах – яе развіццё, а ў апошніх – вынік. Але часта можна сустрэць абзацы без апошніх сказаў-вынікаў.

С.13. Абзац таксама можа ўключаць некалькі мікратэм – інтанацыйна і структурна аб’яднаныя сказы, якія выражаюць закончаную думку аўтара, т. зв. складаныя сінтаксічныя цэлыя.

У навуковых тэкстах, дзе даюцца апісанні рэчываў, эксперыментаў, фармулююцца задачы ці выбіраецца методыка даследавання, “абзацы-тэмы” адносна самастойныя і не маюць цеснай сувязі паміж сабой. Абзац у такіх тэкстах іграе спецыфічную ролю актывізацыі ўвагі: вось новая тэма, новая думка, на якую трэба звярнуць увагу!

С. 14. Для мiжфразавай сувязi i сувязi на ўзроўнi абзацаў i частак навуковага тэксту могуць выкарыстоўвацца пабочныя словы, лексiчныя паўторы, указальныя i асабовыя займеннiкi, злучнiкi i злучальныя словы тыпу такім чынам, разам з тым, па меры таго як, тым не менш, у той час калi, нягледзячы на тое што i iншыя.

С. 15. У залежнасці ад спосабаў выкладу інфармацыі адрозніваюць тры тыпы тэкстаў: апавяданне, апісанне і разважанне.

С.16 Тэксты тыпу апавядання характэрны для мастацкай літаратуры, асабліва пры перадачы падзей, дзеянняў, якія адбываюцца паслядоўна, маюць пачатак, развіццё і заканчэнне. Зрэдку элементы апавядання можна сустрэць у навукова-папулярных і навукова-вучэбных тэкстах.

С. 17. Апісанне перадае прыкметы прадметаў, дзеянняў, стану ў пэўнай паслядоўнасці і часта выкарыстоўваецца пры характарыстыцы працэсаў, доследаў, эксперыментаў. Апісанне можа быць аб’ектыўным ( у тэкстах навуковага і афіцыйна-справавога стыляў) і суб’ектыўным ( у тэкстах мастацкай літаратуры).

С. 18.  У разважанні разгляд пэўных пытанняў, праблем падаецца паслядоўна, аргуметавана, з канкрэтнымі вывадамі і заключэннямі.

Разважанне ў алгебры і геаметрыі часта будуецца па схеме: аксіёма → доказ → вывады. Такі тып тэксту называецца доказам і выкарыстоўваецца пры разглядзе тэарэм і ўраўненняў.

Часта ў тэкстах дакладных навук можна сустрэць або толькі разважанне  (матэматыка), або толькі апісанне (фізіка, хімія), аднак больш пашыранымі формамі перадачы інфармацыі з’яўляюцца тэксты тыпу “апісанне-разважанне”.

С. 19. Лексіка-граматычныя сродкі арганізацыі навуковых тэкстаў

С. 20. Аснову навуковых тэкстаў складаюць стылістычна нейтральныя агульналітаратурныя словы тыпу думаць, гаварыць, пісаць, вялікі, малы, розум і інш., а таксама тэрміны (вузкаспецыяльныя і  шырокаўжывальныя).

С. 21. Пэўную частку лексікі тэкстаў навуковага стылю складаюць словы агульнанавуковага выкарыстання. Часцей за ўсё гэта іншамоўныя ці нават інтэрнацыянальныя словы з абстрактным значэннем тыпу дослед, праблема, працэс, аналіз, даследаванне, аперацыя, факусіравацца, фармуляваць, функцыянаваць і інш., якія выкарыстоўваюцца для азначэння паняццяў, перадачы інфармацыі і з’яўляюцца асновай выкладу навуковых тэкстаў розных галін навукі, тэхнікі і культуры.  

С. 22. Марфалагічныя асаблівасці

У навуковай літаратуры можна сустрэць амаль усе часціны мовы са сваімі характэрнымі асаблівасцямі ўжывання. Самымі частотнымі ў навуковых тэкстах з’яўляюцца назоўнікі, дзеясловы, прыметнікі і дзеепрыметнікі, ужыванне якіх мае пэўную абумоўленасць і носіць своеасаблівы характар.

С. 23. Назоўнікі:

  •  аддзеяслоўныя назоўнікі з суфіксамі -нн-, -енн- (-энн-), -анн-, -к:         адлюстраванне, вылучэнне, вылічэнне, перасячэнне, наладка і інш.;
  •  назоўнікі, утвораныя ад уласных імёнаў: ампер, джоўль, ом, нобелій, кюрый і інш.;
  •  рэчыўныя назоўнікі ў форме мн. ліку: газы, солі, смолы, окіслы, пары, металы і інш.
  •  назоўнікі ў форме роднага склону, звязаныя шляхам “нанізвання”: метады атрымання выніку, працэсы абстрагавання розных ступеняў   і інш.;

С. 24 Так пісаць нельга!!!

Рашэнне аптымізацыі рэгламента дазіравання нагрузак

С. 25. Прыметнікі:

  •  прыметнікі ў складзе ўстойлівых тэрміналагічных спалучэнняў: праекцыйны апарат, бінарнае поле, машынныя аперацыі і інш.;
  •  якасныя прыметнікі: вялікая калорыя, найпрасцейшы закон,;
  •  прыметнікі, утвораныя ад уласных імёнаў, у складзе тэрміналагічных словазлучэнняў: дыяфантавы ўраўненні, алгебра булева, алгебра булахава і інш.;
  •  складаныя прыметнікі (часцей тэрміны): вектарна-матрычны, квазілінейны, клінаграфічны;
  •  субстантываваныя прыметнікі: прамая, крывая, аднаклетачныя.

С. 26. Дзеепрыметнікі:

  •  дзеепрыметнікі прошлага часу з суфіксамі -ўш-, -ш-, -л-, -н-, -ен-, -т-,   -ан-: лінія разамкнутая, вышыня апушчаная і інш.;
  •  дзеепрыметнікі цяперашнягя часу з неўласцівымі беларускай мове суфіксамі -уч-, -юч-, -ач-, -яч-, -ем-, -ім-, якія ўваходзяць у склад тэрмінаў ці ўстойлівых спалучэнняў: разглядаемы вопыт, кантралюемы тавар і інш.
  •  субстантываваныя дзеепрыметнікі: нахіленая, ламаная, пераменныя і інш.

С. 27. УВАГА! Пры перакладзе з рускай мовы на беларускую дзеепрыметнікі з неўласцівымі для беларускай мовы суфіксамі -уч- (-юч-), -ач- (-яч-) лепш замяняць:                                                                                                                      

- даданым сказам:    делящийся – які дзеліцца; представляющий – які выяўляе;

- назоўнікам: считывающее устройство – прыстасаванне для счытвання, управляющий – кіраўнік;

-  прыметнікам:  предшествующий – папярэдні .

С. 28. Дзеясловы:

  •  дзеясловы ў форме 3-й асобы цяперашняга часу: адрозніваюць выразы, захоўваецца інфармацыя, абазначаюць пераменныя і інш.;
  •  дзеясловы ў форме будучага часу абвеснага ладу: выпішам ураўненне, дакажам тэарэму, зробім разлік і інш.;
  •  дзеясловы-інфінітывы ў спалучэнні з мадальнымі і іншымі словамі: трэба адзначыць, неабходна размяжоўваць, варта звярнуць увагу і інш.;
  •   зваротныя дзеясловы:

запісваецца

інфармацыя    счытваецца

перадаецца

                                                                                                                                                                                                                      С. 29.УВАГА!!! Пры перакладзе на беларускую мову дзеяслоўныя суфіксы             

-ірава-, -ырава-, характэрныя для іншамоўных дзеясловаў (лідзіраваць, суміраваць, эмігрыраваць), у большасці выпадкаў замяняюцца суфіксамі -ава-, -ява-: дэфармаваць, дыстыляваць, фатаграфаваць (гл. стар.8).

С. 30. Займеннікі:

  •  замест займенніка я выкарыстоўваецца пашыранае ўжыванне займенніка мы, так званае «аўтарскае мы», «мы – сукупнасці»:

Як мы разгледзілі вышэй, розніца ў электраправоднасці дзвюх груп    матэрыялаў будзе залежаць ад іх унутранай структуры.

С. 31. Сінтаксічныя асаблівасці

Спецыфіка навуковага выкладу шырока прадстаўлена разнастайнасцю сінтаксічных канструкцый, якія падзяляюцца па мэце выказвання:

С. 32

  •  пераважнае ўжыванне апавядальных сказаў (з мэтай перадачы інфармацыі);
  •  абмежаванае ўжыванне пытальных і клічных сказаў: Ці змаглі б тады малекулы розных рэчываў перамешвацца? Зразумела, не.
  •  шырокае ўжыванне пабуджальных сказаў (з мэтай запрашэння да сумесных дзеянняў або разважанняў): Дакажам гэту тэарэму. Выведзем гэту формулу, карыстаючыся атрыманымі раней разлікамі.

   С. 33. па складзе:

двухсастаўныя, развітыя сказы, ускладненыя аднароднымі і адасобленымі членамі, складаназалежныя сказы з падпарадкавальнай злучнiкавай сувяззю (дзеепрыметнікавымі, дзеепрыслоўнымі зваротамі ці дзеепрыслоўямі, акалічнасцямі, далучальнымі, пабочнымi i ўстаўнымi канструкцыямi параўнальна-роўназалежнымi зваротамi):

С. 34. Пабочныя словы:

 На думку экспертаў, сёння лiк камп’ютэрных вiрусаў дасягнуў ужо 20 тысяч, але рэальна цыркулююць толькi 260.

Такiм чынам, iнфармацыя, запiсаная на дыску, размяшчаецца канцэнтрычнымi кругамi на яго паверхнi.

Такім чынам, навуковы тэкст падпарадкоўваецца вызначаным кампазіцыйна-структурным правілам, патрабуе лагічнасці і паслядоўнасці выкладу, пэўнага набору лексем. Найбольш складаны для стварэння і засваення….


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

5133. Латинский язык и основы терминологии 450 KB
  Тема: Латинский алфавит. Правила чтения. Ударение. Задание 1. Прочтите следующие термины, обратите внимание на произношение букв и буквосочтаний: а) apex верхушка crista гребень tuber бугор sulcus борозда canalis канал tuberculum бугорок fissu...
5134. Общая патология клетки. Повреждение клетки 120 KB
  Общая патология клетки. Повреждение клетки: Нарушение функционирования клетки, которое сохраняется после удаления повреждающего агента Генетически детерминированные или приобретенные изменения метаболизма, физико-химических параметров, к...
5135. Кадровая политика на предприятии 71.5 KB
  Создание конкурентоспособного предприятия всегда связано с людьми, которые работают на предприятии. Организация возможностей фирмы заключена в новых методах управления и зависит от конкретных людей, знаний, компетенции, квалификации, дисциплины, мот...
5136. Формы расчетов, применяемые при осуществлении внешнеэкономической деятельности 24.59 KB
  Формы расчетов, применяемые при осуществлении внешнеэкономической деятельности Внешнеэкономическая деятельность неразрывно связана с необходимостью определения форм расчетов. Под формами расчетов понимаются сложившиеся в международном коммерческом о...
5137. Принципы формирования кадровой политики. Кадровая политика и стратегия управления персоналом 59.5 KB
  Принципы формирования кадровой политики. Кадровая политика и стратегия управления персоналом Кадровая политика – главное направление в работе с кадрами, набор основополагающих принципов, которые реализуются кадровой службой предприятия. В этом ...
5138. Структура механизмов. Классификация кинематических пар 330.69 KB
  Структура механизмов. Классификация кинематических пар Кинематические пары (КП) классифицируются по следующим признакам: 1) по виду места контакта (места связи) поверхностей звеньев: - низшие, в которых контакт звеньев осуществляется по плоскости ил...
5139. Методология системного анализа 100.5 KB
  Принцип системности. Система. Основные понятия и определения Основным исходным положением системного анализа – как научной дисциплины является принцип системности, который можно воспринимать в качестве философского принципа, выполняющего ...
5140. Древнегреческая натурфилософия 97 KB
  Древнегреческая натурфилософия. Вопрос 1 Философия милетелей, Пифагора и Гераклита. Мудрость в том, чтобы знать все как одно (Гераклит). Периоды и проблемы Античной философии. Условно выделяют пять периодов античной философии. Во-первых, натурфилософ...