65034

Концепция базы данных “Дипломатические документы постордынских государств Джучиева улуса”

Научная статья

История и СИД

Это позволяет рассматривать сохранившиеся архивные материалы как один документальный массив и следовательно пытаться анализировать не отдельные ярлыки и письма а их совокупность проводить формальный анализ именно комплекса документов.

Русский

2014-07-23

31.5 KB

0 чел.

Зайцев И.В.

Концепция базы данных “Дипломатические документы
постордынских государств Джучиева улуса”

Распад Золотой Орды в начале XV в. привел к появлению на политической карте Восточной Европы и части Азии нескольких государственных образований, долгое время игравших важнейшую роль в истории региона. К ним относятся: Крымское, Казанское, Астраханское ханства, государства сибирских Шейбанидов и Тайбугидов (Сибирское ханство), Ногайская и “Большая” орды. Эти политические объединения унаследовали от Золотой Орды традицию канцелярского делопроизводства, в том числе и внешнеполитического. Если актовый материал улуса Джучи (жалованные грамоты) изучается уже довольно давно и весьма успешно (см Усманов 1979), то джучидские документы внешней политики как самостоятельный материал для формального анализа еще не рассматривались.

В архивах Российской Федерации, Турецкой республики, Польши и других стран сохранилось огромное количество документов официальной переписки государственных деятелей постордынских “юртов” с правителями, должностными лицами, учреждениями Руси, Турции, Польши. Эти документы обладают чертами очевидного сходства, что объясняется общностью традиции делопроизводства в государствах, возникших в результате распада Золотой Орды. Это позволяет рассматривать сохранившиеся архивные материалы как один документальный массив и, следовательно, пытаться анализировать не отдельные ярлыки и письма, а их совокупность, проводить формальный анализ именно комплекса документов.

Специфика источниковедческого изучения дошедших до настоящего времени джучидских дипломатических документов состоит в том, что большинство из них сохранилось в современных оригиналам переводам на языки, принятые в официальном делопроизводстве тех стран, куда они были направлены.

Таким образом материалом создания БД служат официальные дипломатические документы государственных канцелярий джучидских государств, адресованные правителям, должностным и частным лицам, государственным учреждениям соседних стран.

Создание подобной БД существенно поможет специалистам в изучении истории, культуры, дипломатики, истории государственного аппарата и внешней политики, сфрагистики джучидских государств.

Методической основой разработанной концепции БД стали:

  •  разработка древнетюркской рунической гипертекстовой оболочки TENGRI (Васильев, Любченко 1995:19-21); 
  •  методика изучения жалованных актов Джучиева улуса М.А.Усманова (Усманов 1979); 
  •  работа В.Сметанина “Эпистолография” (Сметанин 1970:174) 

Позиционно БД группируется в:

Источниковедческое поле

  •  Название документа (ярлык/послание) 
  •  Автор и адресат документа (в том числе и предполагаемые) 
  •  Дата (точная или предполагаемая для недатированных документов) 
  •  Язык (в т.ч. для двух - , трехъязычных текстов, предполагаемый язык недошедших оригиналов, перевода и т.д.), количество строк 
  •  Внешний вид документа (материал, размеры, чернила, почерк, наличие помет, удостоверительных знаков, неодновременных документу, - для оригиналов; в составе какого документального комплекса сохранился - для иноязычных переводов) 
  •  Наличие оригинальных удостоверительных знаков (печатей, нишанов, тамг, подписей) и текстового удостоверения (корроборации) 
  •  Автор находки (для оригиналов) 
  •  Местонахождение (архивный шифр; перемещения документа со времени открытия, если таковые происходили) 
  •  Замечания по сохранности, наличие/отсутствие лакун 
  •  Научные публикации памятника 
  •  Уточнения, конъектуры, предложенные за время изучения текста 
  •  Переводы текста, предложенные разными авторами на протяжении истории изучения документа (для оригиналов) 
  •  Транскрипция текста документа (для оригиналов) 

Текстологическое поле

  •  Личные имена, встречающиеся в тексте 
  •  Топонимы, географические сведения документа 
  •  Специальная терминология документа 

Литература:

Васильев Д.Д., Любченко В.И. Древнетюркская гипертекстовая оболочка TENGRI - Международная конференция “Памятники духовной, материальной и письменной культуры древнего и средневекового Востока (создание баз данных). 30 мая - 4 июня 1995 г. Тезисы докладов. - М., 1995

Сметанин В.А. Эпистолография. -Свердловск,1970

Усманов М.А. Жалованные грамоты Джучиева улуса. -Казань, 1979


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

74104. соты және олардың қазақ қоғамы өміріндегі атқарған рөлі 21.14 KB
  XIX ғасырдың 20жылдарынан бастап патша үБилер билер соты және олардың қазақ қоғамы өміріндегі атқарған рөлі[өңдеу] Ресей Қазақстан аумағына азаматтық және әскери сот жүйесін енгізгенге дейін мұнда дәстүрлі билер соты болатын. Қазақ қоғамында билер ешқашан сайланып та тағайындалып та қойылмаған. Ондай билердің атақдаңқы жөніндегі хабар дала тұрғындары арасына тез таралатын.
74105. Түрік қағандығы 20.71 KB
  Түрік немесе қажыр қайраттылар деген атпен белгілі болды. Түрік қағанаты Түрік Қағандығының қоғамдық өмірінде әскери іс маңызды орын алды. Түріктер мал шмен аңшылықпен айналысты.
74107. Қыпшақ хандығы 19.99 KB
  Қыпшақтар туралы алғашқы хабар Қытайдың жазба деректерінде кездеседі. Қыпшақтар ең әуелі Алтай Саян тауларының баурайларын мекендеген. VIIX ғасырларда Қазақстан аумағында қыпшақ этникалық қауымдастығының ұзаққа созылған қалыптасу процесі жүрді.
74108. Жәңгірұлы Тәуке хан 19.7 KB
  Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл тоқтатқан мемлекет ісіне араласып мол тәжірибе жинақтаған білікті жан болатын. Тәукені өзге қазақ хандарынан ерекшелеп оның шын мәнінде көреген басшы ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы өзіндік жолмен жүруінде. Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар аударады.
74109. Шығыс Түрік қағанаты 19.42 KB
  Түрік қағанатында саясиәлеуметтік қайшылықтардың шиеленісуі оның дербестікке ұмтылған жеке бөліктерінде оқшаулану үрдісінің күшеюі Шығыс және Батыс қағанаттарының құрылуына алып келді. Шығыс түріктері Қытаймен жүргізген қиянкесті соғыстың нәтижесінде 682 жылы Монғолияда өз мемлекетін қалпына келтірді. Шығыс Түрік қағандығы 682744 Қазақстан Орталық Азия Шығыс Түркістан Оңтүстік Сібір жерлерін алып жатты.
74110. Үйсін мемлекеті 18.65 KB
  3 ғасырда Қазақстанды мекендеген тайпаларда мемлекеттіктің алғашқы белгілері болды. Ежелгі үйсіндерде әлеуметтікэкономикалық қатынастар өтпелі кезеңге тән сипатта болды. Жартылай көшпелі және жартылай отырықшы үйсін коғамында өндірістің екі негізгі түрі болды: мал және жер. Рулық құрылыстың ыдырауы барысында туындаған таптық қатынастар құлиеленушілік сипатқа ие болды.
74111. Қазақ жүздері 18.52 KB
  Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар: а ішкі аумақтық тұтастық; ә этностық туыстық; б шаруашылықмәдени бірлік; в саяси басқару ортақтастығы. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы Ұлы жүздің таралған аймағы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі Орталық Шығыс Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі Батыс Қазақстан.
74112. Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы 18.47 KB
  Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік қоғамдық моральдық мәселелерін арқау еткен. Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бұл кезде Абай өз атынан Жаз Жаздыкүн шілде болғанда.