74094

Абылай (Әбілмансұр) хан

Доклад

История и СИД

Абылай хан 1711-1781 Қазақ Ордасының ханы қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері арғы тегі Жошы хан бергі бабалары қазақ ордасының негізін салған ӘзЖәнібек одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан Салқам Жәңгір хан. Оның баласы Әбілмансұр кейін қазаққа хан болып Абылай атанған ақтабан шұбырынды жылдарында жетім қалып үйсін Төле бидің қолына келеді. Абылай бастаған қазақ қолы жоңғар басқыншылырына бірнеше мәрте соққы берді. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне...

Казахский

2014-12-26

33.02 KB

1 чел.

Абылай (Әбілмансұр) хан — (17331737) билік құрған. Абылай хан (1711-1781) Қазақ Ордасының ханы, қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері, арғы тегі Жошы хан, бергі бабалары қазақ ордасының негізін салған Әз-Жәнібек, одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан, Салқам Жәңгір хан. Абылай – Жәңгір ханның бесінші ұрпағы, Рахметтің досы. Жәңгір ханның Уәлибақы, Тәуке деген екі ұлы болады. Жәңгір қайтыс болып, таққа Тәуке отырғанда Уәлибақы хандыққа өкпелеп, Үргенішті билеген нағашы атасы Қайып ханның қолына барады. Уәлибақының баласы Абылай жекпе-жекке шыққанда жауы шақ келмейтін батыр болып, қанішер Абылай атаныпты. Осы Абылайдан көркем Уәли туады. Оның баласы Әбілмансұр (кейін қазаққа хан болып Абылай атанған) «ақтабан шұбырынды» жылдарында жетім қалып, үйсін Төле бидің қолына келеді. Аш-жалаңаштықтан жүдеген өңіне, өсіп кеткен шашына қарап Төле би оған «Сабалақ» деп ат қойып, түйесін бақтырады. Әбілмәмбет төренің жылқысын да бағады. Бұл, Ш.Уәлихановтың айтуына сүйенсек, Абылайдың 13 жасар кезі болса керек.

1738-1741 ж. Абылай бастаған қазақ қолы жоңғар басқыншылырына бірнеше мәрте соққы берді1742 ж. Абылай тұтқиылдан шабуыл жасаған жоңғарлардың қолына тұтқынға түседі. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне айналған Абылайдың жау қолына түсуі қазақ қоғамында абыржушылық туғызып, Абылайды босатып алу үлкен саяси мәселеге айналады. Тарихи жырларда қазақ билеушілерінің атынан Төле би мен Әбілқайыр хан Орынбор әкімшілігінен Абылайды тұтқыннан босатып алуда ара түсуге өтініш жасайды. Бұл деректің шындық екенін осы кезеңде Орынбор губернаторы И.Ш.Неплюев пен Әбілқайырдың өзара жазысқан хаттары да дәлелдей түседі. Қазақтың үш жүзінен Төле би бастап 90 адам елші барып, келіссөз жүргізіп, 1743 ж. 5 қыркүйекте Абылайды тұтқыннан шығарып алады. Бұл жөнінде Неплюевтің сыртқы істер коллегиясына жазған хатында қазақтар мен қалмақтар бітімге келіп, бірігіп кете ме деген қауіп те білдірген. Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес жүргізді. 1765 — 67 ж. А. қолының Қоқан билеушісі Ерденбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қ-лары қайтадан қазақтар иелігіне өтті. Ташкент алым төлеп тұратын болды. Екі жүз жылға созылған қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында «Шаңды жорық» деген атпен белгілі. Бұл 1771 ж. Еділ қалмақтарының (170 — 180 мың адам; 40 мыңдай әскері бар) жоңғарға қазақ жері арқылы үдере көшуі еді. Кіші жүздің ханы Нұралы асығыс әскер жиып, Жем бойында қалмақтарға алғашқы соққы береді. Балқашқа жақындаған кезде А. бастаған қазақтың қалың қолы қалмақтарды қоршауға алды.

Абылай билігінің күшейге түсуінің жаңа кезеңі 1744ж. Әбілмәмбеттің Түркістанға көшіп кетуі уақытына саяды.

Абылай көреген саяси қайраткер бола отырып, қалмақтармен аса ауыр соғыстардан қалжыраған елінің есін жиғызу үшін дипломат жолдарды да тиімді пайдалаңды. 1740 ж. тамызда ол Орта жүз ханы Әбілмәмбетпен, тағы да басқа 120 старшынмен Орынборға келіп, орыс өкіметінің «қамқорына» кіруге келісім білдіреді. Сонымен бір мезгілде қазақ халқының тұтастығын сақтау мақсатында Шың империясымен де қарым қатынасын суытпады. Петербург пен Пекинге елшіліктер аттандырды. Ол Ресей мен Қытай империяларының өзара қайшылықтарын қазақ хандығы мүддесіне пайдаланып отырды. Абылай 1745 ж. Қалдан Серен дүние салғаннан кейін, Жоңғарияның билеуші топтарының тақ таласынан әлсіреп, бұрынғы әскери қуатынан айырыла бастауын және жоңғар-қытай соғысын Шығыс Түркістанмен іргелес өңірдегі ойраттардың уақытша билігінде қалған қазақ жерлерін қайтаруға, елдің дербестігін толық қалпына келтіруге пайдалану үшін барынша күш салды. 


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

37472. Психологическая защита в социуме 968 KB
  Ключникова посвящена теме психологической защиты человека живущего в бурном потоке современного социума. В ней описываются психологические механизмы и законы защищенности человека помогающие человеку стать защищенным и успешным мастером жизни. Книга богато иллюстрированная историями из обширной консультативной практики автора содержит многочисленные советы приемы и методы вдумчивое применение которых сделает человека значительно более уверенным и успешным.Автор развивает и конкретизирует подход суть которого состоит в разумном сочетании...
37473. Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветнай гісторыі) 8.25 MB
  Мандрык Гісторыя Беларусі у кантэксце сусветнай гісторыі Віцебск 2008 УДК 947. 4 Беи 73 Г 46 Друкуецца па рашэнні навуковаметадычнага савета Віцебскага філіяла Установы адукацыі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі â€œМіжнародны інстытут працоўных і сацыяльных адносінâ€. Гісторыя Беларусі у кантэксце сусветнай гісторыі. 4 Беи 73 Г 46 Віцебскі філіял Установы адукацыі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі â€œМіжнародны інстытут працоўных і сацыяльных адносінâ€.
37475. Проектирование и конструирование талевого блока газовой скважины 1.12 MB
  5 Диаметр отверстия в стволе ротора мм 700 Расчетная мощность привода ротора кВт 370 Мощность бурового насоса кВт 950 Расчетная мощность на валу буровой лебедки кВт 670 Наибольшая оснастка 5x6 Диаметр каната мм 28 Диаметр шкивов наружный мм 1 шкив 1000; 10 шкивов 900 Максимальная подача бурового насоса л с 50.1 Оснастка талевой системы Порядок прохождения талевого каната через канатные шкивы кронблока и талевого блока имеет существенное значение для распределения нагрузки на ноги вышки и для правильной навивки каната на барабан...
37477. Изучить среду Microsoft Visual Studio 6.0. Изучить структуру программы на языке C++ 1.17 MB
  В язык С были добавлены новые возможности: виртуальные функции перегрузка функций и операторов ссылки константы пользовательский контроль над управлением свободной памятью улучшенная проверка типов и новый стиль комментариев . Его новые возможности включали множественное наследование абстрактные классы статические функциичлены функцииконстанты и защищённые члены. Строка под главным меню содержит панель инструментов полезным свойством которой является выпадающий список функций программы с помощью которого можно быстро...
37478. Метод мурашиних колоній 235.5 KB
  Технічне завдання Розробити програму що здійснює пошук оптимального шляху між двома клітинками ігрового поля яке являє собою двовимірну матрицю клітинок заданого розміру. Пошук шляху повинен здійснюватись за допомогою алгоритму мурашиної колонії параметри алгоритму повинні налаштовуватись користувачем вручну. Пізніше список використовується для визначення довжини шляху між вузлами. Справжня мураха під час переміщення по шляху залишає за собою деяку кількість феромону.
37479. МЕТОДОЛОГИЯ МОДЕЛИРОВАНИЯ ДАННЫХ В СРЕДЕ ERWIN 993 KB
  2] Зависимые и независимые сущности.9] Избыточные сущности [9. На стадии проектирования создаются логические модели трех уровней: Entity Reltion Digrm Диаграмма сущностьсвязь и KeyBsed model Модель данных основанная на ключах и Полная атрибутивная модель Диаграмма сущностьсвязь ERD Entity Reltionship Digrm определяет сущности и их отношения. Модель данных основанная на ключах описывает структуру данных системы в которую включены все сущности и атрибуты в том числе ключевые.
37480. Вступ до філософії. Історико-філософський та релігієзнавчий аспекти 1008.5 KB
  Розкриває зміст світоглядної проблематики та специфіку філософського і релігійного підходів до неї становлення та основні етапи розвитку філософії у звязку з розвитком релігії в країнах європейської культури особливості східних і західних релігійних і філософських традицій основні позиції та філософські аргументи щодо питань про сутність релігії існування Бога відношення моральності і релігії проблеми особистого безсмертя. Християнська релігія та філософське осмислення ідеї Бога Абсолюта від Середньовіччя до початку ХІХ ст. Проблема...