74094

Абылай (Әбілмансұр) хан

Доклад

История и СИД

Абылай хан 1711-1781 Қазақ Ордасының ханы қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері арғы тегі Жошы хан бергі бабалары қазақ ордасының негізін салған ӘзЖәнібек одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан Салқам Жәңгір хан. Оның баласы Әбілмансұр кейін қазаққа хан болып Абылай атанған ақтабан шұбырынды жылдарында жетім қалып үйсін Төле бидің қолына келеді. Абылай бастаған қазақ қолы жоңғар басқыншылырына бірнеше мәрте соққы берді. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне...

Казахский

2014-12-26

33.02 KB

1 чел.

Абылай (Әбілмансұр) хан — (17331737) билік құрған. Абылай хан (1711-1781) Қазақ Ордасының ханы, қазақ мемлекетінің тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткері, арғы тегі Жошы хан, бергі бабалары қазақ ордасының негізін салған Әз-Жәнібек, одан соң еңсегей бойлы ер Есім хан, Салқам Жәңгір хан. Абылай – Жәңгір ханның бесінші ұрпағы, Рахметтің досы. Жәңгір ханның Уәлибақы, Тәуке деген екі ұлы болады. Жәңгір қайтыс болып, таққа Тәуке отырғанда Уәлибақы хандыққа өкпелеп, Үргенішті билеген нағашы атасы Қайып ханның қолына барады. Уәлибақының баласы Абылай жекпе-жекке шыққанда жауы шақ келмейтін батыр болып, қанішер Абылай атаныпты. Осы Абылайдан көркем Уәли туады. Оның баласы Әбілмансұр (кейін қазаққа хан болып Абылай атанған) «ақтабан шұбырынды» жылдарында жетім қалып, үйсін Төле бидің қолына келеді. Аш-жалаңаштықтан жүдеген өңіне, өсіп кеткен шашына қарап Төле би оған «Сабалақ» деп ат қойып, түйесін бақтырады. Әбілмәмбет төренің жылқысын да бағады. Бұл, Ш.Уәлихановтың айтуына сүйенсек, Абылайдың 13 жасар кезі болса керек.

1738-1741 ж. Абылай бастаған қазақ қолы жоңғар басқыншылырына бірнеше мәрте соққы берді1742 ж. Абылай тұтқиылдан шабуыл жасаған жоңғарлардың қолына тұтқынға түседі. Сол кездегі ойрат басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне айналған Абылайдың жау қолына түсуі қазақ қоғамында абыржушылық туғызып, Абылайды босатып алу үлкен саяси мәселеге айналады. Тарихи жырларда қазақ билеушілерінің атынан Төле би мен Әбілқайыр хан Орынбор әкімшілігінен Абылайды тұтқыннан босатып алуда ара түсуге өтініш жасайды. Бұл деректің шындық екенін осы кезеңде Орынбор губернаторы И.Ш.Неплюев пен Әбілқайырдың өзара жазысқан хаттары да дәлелдей түседі. Қазақтың үш жүзінен Төле би бастап 90 адам елші барып, келіссөз жүргізіп, 1743 ж. 5 қыркүйекте Абылайды тұтқыннан шығарып алады. Бұл жөнінде Неплюевтің сыртқы істер коллегиясына жазған хатында қазақтар мен қалмақтар бітімге келіп, бірігіп кете ме деген қауіп те білдірген. Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес жүргізді. 1765 — 67 ж. А. қолының Қоқан билеушісі Ерденбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қ-лары қайтадан қазақтар иелігіне өтті. Ташкент алым төлеп тұратын болды. Екі жүз жылға созылған қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында «Шаңды жорық» деген атпен белгілі. Бұл 1771 ж. Еділ қалмақтарының (170 — 180 мың адам; 40 мыңдай әскері бар) жоңғарға қазақ жері арқылы үдере көшуі еді. Кіші жүздің ханы Нұралы асығыс әскер жиып, Жем бойында қалмақтарға алғашқы соққы береді. Балқашқа жақындаған кезде А. бастаған қазақтың қалың қолы қалмақтарды қоршауға алды.

Абылай билігінің күшейге түсуінің жаңа кезеңі 1744ж. Әбілмәмбеттің Түркістанға көшіп кетуі уақытына саяды.

Абылай көреген саяси қайраткер бола отырып, қалмақтармен аса ауыр соғыстардан қалжыраған елінің есін жиғызу үшін дипломат жолдарды да тиімді пайдалаңды. 1740 ж. тамызда ол Орта жүз ханы Әбілмәмбетпен, тағы да басқа 120 старшынмен Орынборға келіп, орыс өкіметінің «қамқорына» кіруге келісім білдіреді. Сонымен бір мезгілде қазақ халқының тұтастығын сақтау мақсатында Шың империясымен де қарым қатынасын суытпады. Петербург пен Пекинге елшіліктер аттандырды. Ол Ресей мен Қытай империяларының өзара қайшылықтарын қазақ хандығы мүддесіне пайдаланып отырды. Абылай 1745 ж. Қалдан Серен дүние салғаннан кейін, Жоңғарияның билеуші топтарының тақ таласынан әлсіреп, бұрынғы әскери қуатынан айырыла бастауын және жоңғар-қытай соғысын Шығыс Түркістанмен іргелес өңірдегі ойраттардың уақытша билігінде қалған қазақ жерлерін қайтаруға, елдің дербестігін толық қалпына келтіруге пайдалану үшін барынша күш салды. 


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

18912. Типология кризисов и методы их предотвращения средствами PR 40.5 KB
  Типология кризисов и методы их предотвращения средствами PR Кризис может иметь различные формы но PRспециалисты обычно имеет дело с кризисом общественного мнения который можно описать разбить на категории и как правило хотя бы в общей форме предсказать. Всегда име
18913. ТИПОЛОГИЯ КРИЗИСОВ И МЕТОДЫ ИХ ПРЕДОТВРАЩЕНИЯ СРЕДСТВАМИ PR 38.5 KB
  ТИПОЛОГИЯ КРИЗИСОВ И МЕТОДЫ ИХ ПРЕДОТВРАЩЕНИЯ СРЕДСТВАМИ PR Кризис – событие по вине которого компания попадает в центр недоброжелательного внимания СМИ и др. ц.а. Задача специалистов по связям с общественностью состоит не только в том чтобы суметь с наименьшим ущер...
18914. Копирайтинг и спичрайтинг 29.5 KB
  Копирайтинг и спичрайтинг Речи и выступления всегда были существенным элементом социального управления. Поэтому службы ПР забирают подготовку речей в свои руки. Подготовкой текстов выступлений лидера являются спичрайтеры. Важным элементом является начало речи. С...
18915. Уровень полномочий, функциональные обязанности пресс-секретаря 30.5 KB
  Уровень полномочий функциональные обязанности пресссекретаря Стровский Такая должность значится сегодня в штатном расписании не только управленческих органов политических организаций но и крупных коммерческих фирм компаний. В обязанности пресссекретаря вхо
18916. Радиожурналистика. Свойства и формат радио как вида массовой коммуникации 43 KB
  Радиожурналистика. Свойства и формат радио как вида массовой коммуникации Начало 90х годов – точка отсчета нового исторического этапа в развитии радиовещания России. Политические экономические социальные и иные преобразования в стране привели к серьезным сдвиг
18917. Тележурналистика: особенности, виды, способы финансирования 68 KB
  Тележурналистика: особенности виды способы финансирования Находящееся на пике популярности самое массовое средство информации и развлечения телевидение сегодня – и одно из самых затратных и одно из самых прибыльных СМИ. В первой трети XX в. главную роль в этом ...
18918. Социальные функции массовой коммуникации. Структурно-функциональный подход к анализу массовой коммуникации 36.5 KB
  Социальные функции массовой коммуникации. Структурнофункциональный подход к анализу массовой коммуникации Конецкая Социология коммуникации Изучение МК как социального явления возникло в 20ые годы ХХ века ее проблемы рассматривались в контексте общей социоло...
18919. Семиологический подход к анализу массовой коммуникации. Знак. Типы знаков. Информативно-целевой анализ текста 29.5 KB
  Семиологический подход к анализу массовой коммуникации. Знак. Типы знаков. Информативноцелевой анализ текста Лена если про семиологический подход к МК и про знаки есть отправь мне pls. Метод информативноцелевого анализа текстов СМК был разработан Т.М. Дридзе в ра
18920. Сущность и типология политической культуры. Виды политического участия 53 KB
  Сущность и типология политической культуры. Виды политического участия. Содержание понятия политическая культура обычно включает весь исторический опыт память социальных общностей и отдельных индивидов в сфере политики их ориентации и навыки влияющие на поли...