74103

Көтерілістің шығу себептері

Доклад

История и СИД

Қатардағы қарапайым қазақтар жерді солардан жалға алып пайдаланды. Қазақ ақсүйектері орыс помещиктерінен жалға алған жерлерді өздерінің жеке қалауы бойынша қазақ ауылдарынакөтеріңкі қымбат бағаға тағы да қайыра жалға беріп отырды. Сөйтіп қазақтардан әр түрлі айыппұлдар мен алымсалықты еселеп алып тұрды 1836 жылы халық көтерілісі басталды.

Казахский

2014-12-26

21.34 KB

0 чел.

Көтерілістің шығу себептері[өңдеу]

1836—1838 жылдары Бөкей хандығында аса ірі халық-азаттық көтерілістерінің бірі болып өтті. Ол көтерілістің басты себебі жердің жетіспеушілігі еді. Мәселен, Ішкі Ордадағы 20 мыңға жуық отбасы шаруашылығы жер тапшылығынан зардап шекті. Ең жақын шұрайлы жерлердің бәрін де ірі помещиктер мен байлар өзара бөлісіп алып қойған болатын. Қатардағы қарапайым қазақтар жерді солардан жалға алып пайдаланды. Қазақ ақсүйектері орыс помещиктерінен жалға алған жерлерді өздерінің жеке қалауы бойынша қазақ ауылдарынакөтеріңкі қымбат бағаға тағы да қайыра жалға беріп отырды. Сөйтіп қазақтардан әр түрлі айыппұлдар мен алым-салықты еселеп алып тұрды

1836 жылы халық көтерілісі басталды. Оның қозғаушы күші қатардағы бақташы қазақтар болды. Көтеріліс туының астына бірқатар старшындар да жиналды. Сұлтандар мұның ақыры не болар екен деп, әліптің артын бағып, бейтарап қалды немесе көтерілісшілерге қарсы шықты. Халық көтерілісін елге белгілі беделді батырлар Исатай Тайманұлы (1791-1838) мен Махамбет Өтемісұлы (1803-1845) басқарды. Оның екеуі де беріш руының жайық атасынан болатын.

Исатай Тайманұлы 1791 жылы дүниеге келген. 1808 жылы Жайықтың сол жағалауында қатты ашаршылық болған кезде оның руы жақсы жағдай іздеп, Ішкі Ордаға өтіп кетуге мәжбүр болған еді. Исатай 21 жасында өз руының жайық атасына старшын болып тағайындалады. Ол өз қандастарының арасында орасан зор бедел мен сый-құрметке бөленді.

1836 және 1837 жылдары шағым мен петиция беру арқылы Исатай Тайманұлы Жәңгір хан және оның төңірегіндегі жандайшаптарды қалың көпшіліктін көз алдында әшкерелемек болды. Шағым-петиция жолдау жаппай наразылық шеруіне ұласты. Мұндай алғашқы шеруге 1836 жылы өте көп адам қатысты, Жәңгір хан халықтың қаһарынан шошып кетті. Исатай батыр халық қалың жиналған Толыбай шатқалында өз өтінішін табыс етті. Жәңгір хан оның айтқан талаптарын түгел тындап шығып, қордаланып қалған проблемаларды 12 күннің ішінде шешуге уәде берді. Бірақ ол уәдесінде тұрмады. Сөйтіп Жәңгір хан халық алдындағы беделінен айырыла бастады

1837 жылғы 13 желтоқсанға қараған түні көтерілісшілер Жайық өзенін кесіп өттіСарайшық бекінісінен сұлтан Баймағамбет Айшуақұлы 80 қазақ және өзінің адамдарыменкөтерілісшілердің соңына түсті. Қуғын кезінде бірнеше көтерілісші тұтқынға алынды. Сұлтан Айшуақұлы қанша әрекет жасаса да көтеріліс басшысын қолына түсіре алмады. 1838 жылдың бас кезінде Исатай Тайманұлы өзінің қасына ерген жасағымен бірге Үлкен Борсықты құмындағы Шекті руының шетіне ілікті. Бұл жерде оған басқа да қазақтар топ-тобымен келіп қосылды. Жазалаушы отрядтың әскери-техникалық тұрғыдан басымдығы бірден байқалды. 1838 жылғы 2 шілде күні Қиыл және Ақбұлақ өзендерінің бойында көтерілісшілер мен жазалаушылар арасында шешуші шайқас өтті. Оның барысында көтерілістің басшысы Исатай Тайманұлы қаза тапты. Көтерілісшілердің қалған тобы кейін шегініп, дала қойнауына сіңіп кетті. Жазалаушы әскер олардың соңынан қуғын ұйымдастырды. Шайқаста көтерілісшілерден 80-ге жуық адам қаза тапты.

Исатай Тайманұлының қазасынан кейін көтеріліс бәсең тарта бастады. Жекелеген жасақтар Төменгі Жайық шекара шебіне таяу жерлерде, Ойыл өзенінің бойында ғана іс-қимыл көрсетіп жүрді.

Махамбет Өтемісұлы біраз уақыт бой тасалап, жасырынып жүруге мәжбүр болды. Кейінірек қазақтарды Жәңгір ханға және патша үкіметіне қарсы көтерілуге үгіттеді. 1845 жылы билеуші-сүлтан Баймағамбет Айшуақұлының адамдарымен қақтығыс кезінде қапылыста қазаға ұшырады. Көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін оған қатысқандарды қуғындау басталды. Көптеген адамдарға өлімші етіп дүре соғылды. Көтерілісшілердің бірқатары каторгаға айдалды, мал-мүлкі тәркіленді. Көтеріліске неғұрлым белсене қатысқандар Шығыс Сібіргебіржолата жер аударылды.

Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтерілістің орасан зор тарихи маңызы болды.

Бұл патша үкіметі құрған жаңа әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында қазақтардың отаршылдыққа қарсы ірі баскөтеруі еді. Оның ұлт-азаттық сипаты басым болды. Көтерілісаяусыздықпен басылғаннан кейін де жалғаса берді. 1842 жылы Жәңгір ханға қарсы Аббас Кошайұлы мен Лаубай Мантайұлы бастаған баскөтерулер болып өтті.

Жәңгір хан көтерілісшілердің кейбір талаптарын орындауға мәжбүр болды. Атап айтқанда, халықтан жиналатын алым-салық көлемін едәуір жеңілдетті. Патша үкіметіне наразылық білдірген старшындардың пікірімен санасу керектігін түсінді.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

21840. Возведение каменных зданий 113 KB
  В зависимости от нагрузки и условий работы для обеспечения устойчивости и повышения несущей способности отдельных элементов столбов стенок простенков их усиливают стальной арматурой. Отделочные и специальные работы отличаются большим разнообразием и выполняются по дизайнпроектам. Таблица 52 Цикл Наименование процессов Очерёдность выполнения работ Подземная часть Устройство котлована траншей под фундаменты. Отделочные и специаль ные работы Отделочные работы: штукатурные малярные плиточные столярные...
21841. Монтаж крупнопанельных зданий 107.5 KB
  Конопатка швови другие работы по стыкам внутри здания. бетонные работы.Специальные работы 1 этапа. Плиточные работы.
21842. Возведение одноэтажных промышленных зданий 111.5 KB
  L ширина пролёта; b шаг колонн; продольные и поперечные оси; обозначения осей. Размеры пролётов связаны с определёнными высотами и шагом колонн грузоподъёмностью крана и подкрановыми габаритами. Несущий каркас в виде железобетонных рам образованных защемлёнными в фундаментах колоннами и шарнирно опирающимися на них стропильными фермами или балками обеспечивает поперечную жёсткость здания. что позволяет увеличивать шаг колонн 36м.
21843. Рамно-шарнирный индикатор (РШИ) 59 KB
  База РШИ оборудована кольцевыми подмостями и поворотными люльками расположенными в уровне верхнего и нижнего этажей яруса колонн. За базовую модификацию принят РШИ для ячейки 6х6м с двухэтажной разрезкой колонн. Комплект монтажного оснащения должен включать не менее 4х РШИ иметь свой номер определяющий положение в цепи и устанавливаться в одноименные ячейки по вертикали.
21844. Монтаж каркасных многоэтажных зданий 78 KB
  Все размеры несущих и ограждающих конструкций кратны номинальным размерам с восприятием горизонтальных усилий жёсткими узлами рам; связевой при которой колонны работают только на вертикальные нагрузки а горизонтальные воспринимаются системой вертикальных дисков и ядер жёсткости; и рамнопланировочного модуля 05м и высотного 06м. Сетка колонн кратна укрупнённому планировочному модулю 15м. Промышленные здания выполняются из железобетонных элементов с сеткой колонн 6х6 или 6х9м высотой этажей 3672м количество этажей от 2 до 12 с...
21845. Управление риском. Основные понятия и определения 97.5 KB
  Все участники проекта заинтересованы в том чтобы исключить возможность провала проекта или хотя бы убытка для себя. Вместе с тем ни у кого из них нет и не может быть уверенности в благополучном исходе проекта риск в любом реальном деле общепризнан. Под неопределенностью понимается неполнота или неточность информации об условиях реализации проекта в том числе о связанных с ними затратах и результатах. Неопределенность связанная с возможностью возникновения в ходе реализации проекта неблагоприятных ситуаций и последствий характеризуется...
21846. Реализация проекта и обратная связь 76.5 KB
  Реализация проекта и обратная связь. Организационные формы управления проектами Структуры управления проектами Это понятие включает в себя вопервых организационные формы и вовторых организационные структуры управления проектом Под организационной структурой управления проектом понимают совокупность взаимосвязанных органов управления расположенных на различных ступенях системы. Использование системы управления проектами предполагает создание специальной группы которая становится самостоятельным участником проекта или структурно входит...
21847. Управление качеством проекта 88 KB
  В чем же здесь роль управления проектами и чем новая система может помочь Оказывается весьма многим прежде всего потому что обеспечение требуемого уровня качества есть задача организационноэкономическая и проектменеджер оказался именно той фигурой которая в состоянии вооружившись методологией управления проектами навести должный порядок в сложном и потому зачастую хаотичном мире среды и окружения проекта. Задача обеспечения качества на должном уровне пронизывает весь жизненный цикл проекта. А потому задача этой главы показать не...
21848. Человеческие аспекты в управлении проектами 49 KB
  Создание проектной команды. В практике проектменеджмента используются два основных вида структуры проектной команды. Матричная форма структуры команды Эта форма применяется как правило для малых и средних проектов продолжительность жизненного цикла которых до двух лет этот критерий в разных странах варьируется от 05 до 2 лет. Преимущества: гибкость в организации и развитии команды; полномочия функциональных отделов фирмы не дублируются; наличие у членов команды уверенности в завтрашнем дне .