74105

Түрік қағандығы

Доклад

История и СИД

Түрік немесе қажыр қайраттылар деген атпен белгілі болды. Түрік қағанаты Түрік Қағандығының қоғамдық өмірінде әскери іс маңызды орын алды. Түріктер мал шмен аңшылықпен айналысты.

Казахский

2014-12-26

20.71 KB

0 чел.

Түрік қағандығы

Астанасы

552-603 Суяб

Тілі

түркіше

Аумағы

13 млн км²

Халқы

Түркілер

ҮйсіндерДулуларНушибилер (Жетісуда)
ұйғырлар (Шығыс Түркістанда)
телелер (Алтайда)
қидандар (Маньчжурияда)
Енисей қырғыздары (
Енисей жағалауында)
соғдылар (Орта Азияда)
қыпшақтар (солтүстікте, ҚазақстандаБатыс Сібірде)

Түрік Қағандығы– , Түрік қағанаты (552 – 590) – Орталық Азиядағы түркі тайпалары құрған ортағасырлық мемлекет. Алғаш қытай жылнамаларындағыТукюә” (түрік немесе қажыр қайраттылар) деген атпен белгілі болды. Атау алғашында саяси мағынада қолданылып, кейіннен этн. мағына иеленді. Аңыз бойынша оған тайпа көсемдерінің бірі Ашина басшылық жасаған. Олар әуелі Алтай мен Жетісудың бір бөлігін мекендеді.

Түрік қағанаты

Түрік Қағандығы-ның қоғамдық өмірінде әскери іс маңызды орын алды. Түріктер мал ш-мен, аңшылықпен айналысты. 460 ж. көктүріктер Жужанқағанатының қол астына қарады, сөйтіп, олар Шығыс Түркістаннан Алтайға көшірілді. Олар Жужан қағанатына темір және металл бұйымдардан алым-салық төлеп отырды. Түркінің дулу (дулат) тайпасының басшысы Ағын шадтың ұлы Бумын әуелі теле түріктерімен, сосын бұрын Шығыс ғұндар құрған Вэй мемлекетіне елші аттандырып, олармен құдандалық, сауда-саттық және әскери-саяси қарым-қатынастарға орнатты. Осындай дайындықтардан кейін Бумын көктүріктерді бастап 552 ж. жужандардың негізгі күшін (бұл оқиға тарихта “темір қарушылар көтерілісі” деп аталады) талқандады. Жужан қағаны Анахуан өзін-өзі өлтірді де оның ұлы Яньлочен бастаған туыстары Қытайдың Цинь мемлекетіне барып бас сауғалайды. Бұрын жужан билігінде болған түркі тайпалары енді Бумын төңірегіне шоғырланып, 552 ж. ол өзін “ел қағаны” деп жариялады. Қрі тайпа басшылары шад, қағанның ұлдары мен інілері “тегін” лауазымына ие болды. Қрі ұлықтар жабғу, құшлы, уор, елтебер, тудын, іркін, жағунда, тархан, т.б. 28 дәрежеге жіктелді. Билік мұрагерлік жолмен жалғасты. Мемлекеттің халқын қара бодын құрады. Сарбаздары бөрі деп аталды. Ел ордасы Орхон өз. бойындағы өтукси қойнауында болды. Алтын ұшты жебе мен балауыз мөр куәлік ретінде қолданылды.
Бумыннан кейін билікке баласы Ыстық Қара хан (
553 – 554) келді. Бумыннан інісі Истеми баїадүр лауазымын алып, 100 мың қолмен батыс майданға аттанды. Ол әуелі Жетісу,Сырдария бойын бағындырып, 563 – 567 ж. ақ ғұндар мемлекетін талқандап, Түрік Қағандығы-ның батыс шекарасын Шашқа (Ташкент) дейін жеткізді. Истеми түріктердің батыстағы он ірі тайпа бірлестігін біріктіргені үшін “Он оқ будун қағаны” деп аталды. Бірақ ол ресми қаған сайланған емес. Мұқан қаған (554 – 572) билеген кезең Түрік Қағандығы-ның дәуірлеу кезеңі болды. Қағандықтың шекарасы шығысында Ляодуннан Каспий т-не дейін, Оңт. Моңғол құмынан Байкал к-не дейінгі жерді алып жатты. Мұқан қаған Түрік Қағандығы-на Қытайдың Ци және Чжоу мемлекеттерін бағынышты етіп қойды. Нәтижесінде тек Чжоу мемлекеті ғана Түрік Қағандығы-на жыл сайын 100 мың топ тарғын торқа төлем төлеп тұрды. Осы кезде Түрік Қағандығы атты әскерлерінің саны 100 мыңға жетті. Көрші мемлекеттерге 370 рет елші аттандырып, Қытайға барған түркі елшілерінің саны кей жылдары мың адамға дейін жеткен. Мұқаннан кейін оның ұлы Табар қаған таққа отырды. Ол қытайлармен ынтымақтастық жағдайда тұрып, елдің саяси басқару жүйесіне өзгеріс енгізді. Ағасына нистадэрфу лауазымын беріп, елінің сол қанатын, інісі Бөле ханға оң қанатын басқартты. өзі орт. билікте қалды. Бұл көшпенді жұртты басқарудың дәстүрлі жолы болғанымен ақсүйектер арасындағы билік үшін күреске алып келді. Шаболио қа-ғанның тұсында қазіргі Орт. Моңғолияны мекендеген тайпалар Дату, Або хандардың басшылығымен бірнеше дүркін бас көтерді. Шаболио қаған қытайлардың көмегімен көтерілісті басып, Або ханды қолға түсірді. Бірақ бас көтеру мұнымен тоқтамады. Қытайдың Сун әулеті билеушілері мұндай тұрақсыздықты шебер пайдаланып, тайпа билеушілерін бір-біріне айдап салып отырды. 587 – 590 ж. Түрік Қағандығы-нда үш билеуші (Чулоху, Дулан, Дату) алмасты. Елде саяси тұрақсыздық пайда болды. Ақыры 590 ж. Түрік Қағандығы Батыс Түрік қағандығы (Орта Азия) және Шығыс Түрік қағандығы (Орт. Азия) болып екіге бөлініп, біртұтас мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты. Түрік Қағандығы дүйім түркілердің басын біріктірген ғұндардан кейінгі екінші мемлекет болды. Мемлекет ретінде не бары 38 жыл өмір сүрді. Бірақ дербес мемлекет ретінде тарихта өшпестей із қалдырды. Түрік Қағандығы-ның мемлекеттілік тәжірибесін кейін Батыс Түрік қағандығы, Шыңғыс хан бастаған түркі-моңғол мемлекеті қайталады. Түрік Қағандығы мемл. басқару жүйесі, өзіндік қолтаңбасы бар жазу мәдениетін қалдырды. Қағандықта өзіне тән қылмыс ережелері болды.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

26940. Система органов в РФ 14.91 KB
  ; исполнительные глава государства глва правительства министерства местные исполнительные органы; судебные правоохранительные органы; 2. назначает с согласия ГД Председателя Правительства; имеет право председательствовать на заседаниях Правительства; принимает решение об отставке Правительства; представляет ГД кандидатуру Председателя Центрального банка по предложению Председателя Правительства назначает заместителей Председателя Правительства федеральных министров; представляет СФ кандидатуры судей КС ВСВАСГенерального...
26941. Принцип организации и деятельности государственного аппарата 8.13 KB
  Принцип организации и деятельности государственного аппарата Государственный аппарат система специальных органов и учреждений посредством которых осуществляется государственное управление обществом и защита его основных интересов. В юридической науке понятие механизм государства и государственный аппарат обычно употребляются как синонимы хотя существует точка зрения согласно которой под государственным аппаратом понимается система органов непосредственно осуществляющих управленческую деятельность и наделенных для этого властными...
26942. Государство и местное самоуправление 6.41 KB
  Такие вопросы в демократических государствах независимо от формы государственного устройства передаются на решение органам местного самоуправления. Система организации и деятельности граждан обеспечивающая самостоятельное решение населением вопросов местного значениявопросы непосредственного обеспечения жизнедеятельности населения управление муниципальной собственностью исходя из интересов всех жителей данной территории. Исторически возникло несколько СИСТЕМ местного самоуправления: 1. Органы местного самоуправления самостоятельны в...
26943. Общество, государство и право 8.76 KB
  Объективная потребность в государстве появилась по мере УСЛОЖНЕНИЯ ВНУТРЕННЕГО СТРОЕНИЯ ОБЩЕСТВА.расслоению общества появление частной собственности на орудия и продукты трудачто привело к соц.классовому расслоению общества В таких условиях первобытнообщинный строй был не в состоянии управлять делами обществав которых интересы индивидов перестали быть общимиболее тогостали несовместимыми. Государство через свои функции обеспечивает ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНСОТЬ ВСЕГО ОБЩЕСТВА.
26944. Понятие и признаки правового государства 7.96 KB
  Понятие и признаки правового государства.античностьплатонаристотельзакон обязателен как для граждантак и для самого госва 2.период буржуазных революций Спинозадемократическое госвогарантирует каждому нетолько сохранение жизнино и удовлетворение его интересовзащиту чести и свободы Гоббссвобода человекаделать всечто не запрещено законом Локкгосво создается для охраны естественных прав человекагосподство законасвобода действовать по своему желанию всегдакогда этого не запрещает законне быть зависимым от воли другого человека...
26946. Влияние научно-технической революции на функции государства 7.78 KB
  Влияние научнотехнической революции на функции государства.С одной стороны появляется жизненно важное направление деятельности государства:ПОДДЕРЖКА НАУКИособенно фундаментальнойиспользование ее результатовразвитие и обогащение интеллектуального потенциала общества.В СФЕРЕ НАУКИ для государства появляется новая область деятельностиподдержка и ЗАЩИТА ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОЙ СОБСТВЕННОСТИсоздание условий для успешной научной деятельностиохрана принадлежности результатов научного труда их создателямобеспечение справедливой оценки этого труда и...
26948. Соотношение права и закона 4.26 KB
  соотношение права и закона Проблема СООТНОШЕНИЯ права и закона существовала практически всегда.Государство является единственным и исключительным источником права.ЗАКОНИСТОЧНИК ПРАВАНПАпринимаемый высшим представительным органом госва в особом законодательном порядкерегулирующий наиболее важные общественные отношения с точки зрения интересов и потребностей населения страны.это ФОРМА ВЫРАЖЕНИЯ ПРАВА.