74108

Жәңгірұлы Тәуке хан

Доклад

История и СИД

Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл тоқтатқан мемлекет ісіне араласып мол тәжірибе жинақтаған білікті жан болатын. Тәукені өзге қазақ хандарынан ерекшелеп оның шын мәнінде көреген басшы ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы өзіндік жолмен жүруінде. Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар аударады.

Казахский

2014-12-26

19.7 KB

0 чел.

Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) [1][2] – Қазақ хандығының ханыСалқам Жәңгір ханның баласы. Шешесі – қалмақтың хошоуыттайпасының билеушісі Күнделен-тайшының қызы. Мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік тізгінін қолға алған кезде (1680ж.) Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл тоқтатқан, мемлекет ісіне араласып, мол тәжірибе жинақтаған білікті жан болатын. Сондықтан да ол таққа отырып, әке ісін алға жалғап, оның саясатын жүргізгенімен, оны жүзеге асыруға келгенде бұрынғы сүрлеумен кетпей, өзіндік жаңа жолмен жүрді. Тәукені өзге қазақ хандарынан ерекшелеп, оның шын мәнінде көреген басшы, ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы өзіндік жолмен жүруінде. Бұл ретте ол ұлы бабасы Қасым ханға қарай бейімделеді.

Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар аударады. Бірі – елдің іргесін аман сақтауда сыртқы саясатты білгірлікпен жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел аудырмағаны. Екіншісі – елдің ішкі жағдайын реттеудегі саяси-құқықтық тәртіпті орнатуы. Ол төңірегіне топтан торай шалдырмайтын, сыртқа сыңар сабақ жіп алдырмайтын, бір ауыз сөзімен жұртты жатқызып - өргізетін, беделімен елдің бірлік-берекесін кіргізетін ақыл иелерін жинап, халқын солар арқылы басқарды, ақыл-ой, парасат үстемдігін орнатты. Тарих дерегі сол кезде Тәукенің қасында Ұлы жүз Әлібекұлы Төле, Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек,Кіші жүз Байбекұлы Әйтекеқырғыз Қарашораұлы Көкімқарақалпақ Сасық биқатаған Жайма секілді халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп шығарған, даналық сөзімен, әділетті ісімен, қара қылды қақ жарған тура билігімен аттары бұл күнде аңызға айналған атақты билердің болғанын айтады. Осындай алыптардың замана тынысын тамыршыдай тап басып танып, халықтың басын қосып, елдің бірлік – берекесін кетірер ішкі дау – жанжалды, барымта – сырымтаны тиып, елді ынтымақта ұстау мақсатында ой тоғыстырып, бір бағытта игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ хандығының жағдайы күрт жақсарып, сыртқа айбарын асырды. Жұрт ерді ел қолдаса - береке, ханды ел қолдаса мереке екенін көрді. Сол себепті де Тәуке хан ел билеген кез - халық есінде « қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған» тыныш берекелі заман болып қалды.

Бірақ, бұл, әрине ол кезде ешқандай шапқыншылық болған жоқ, бірыңғай бейбіт күн туып, қазақ халқы сыртқы жаудан қаймықпай алаңсыз ғұмыр кешті дегенді білдірмесе керек. Керісінше, Тәукенің кезінде қалмақтармен қақтығыс жиілей түспесе, кеміген жоқ. Сонау 1681 жылғы қалмақтың қоңтайшысы Галдан Бошоктудың қалың қолмен Шу өзенінің бойына жетіп, Сайрам қаласын қоршағаннан басталған шабуылдар легі кейін оның немересі Цеван Рабтан билік басына келген кезде де толастаған емес. Ұсақ қақтығыстарды есептемегеннің өзінде 1711-1712, 1714, 1717 жылдары қазақ пен қалмақ арасында ірі соғыстардың болғаны белгілі. Бұл арада мәселе елдің өз ішінде тыныштық орнауында, халық арасында ырыс қазығы - ынтымақтың берік қағылып, ағайынаралық алауыздықтың жойылуында, осыған ұйытқы болған ел басшысының төңірегіне халықтың ақыл-ойының жоғары көтеруінде. Сондықтан тарихшылар Тәукені «Қазақ ордасының Ликургі» деп бағалайды.

Тәуке ханның тұсында тұрақты мемлекеттік органдар: хан кеңесі, билер кеңесі жұмыс істеп, жыл сайын үш жүздің шонжарларының съезін өткізу қалыптасты. Тарихқа «Жеті жарғы»деген атпен енген Тәуке ханның заңдарын зерттеушілер қазақтардың бұған дейінгі қолданылып келген әдеттегі құқық нормаларының бір жүйеге келтіріліп, толықтырылған нұсқасы деп қабылдайды.

Тәуке хан билік басында өте ұзақ, әбден қартайып, қаусаған шал болғанша отырып, 1718 жылы өз ажалынан қайтыс болды.

Тәуке хан заңдары[1] – 1684 – 1685 жылдары Тәуке ханның реформашылдық қызметінің нәтижесінде қабылданған құқықтық нормалар жиынтығыТәуке хан заңдарының құрамына“Жеті жарғы”билер сотының тәжірибесі (түйінді биліктер, шежірелер), би-батырлардың ынтымағын арттыруға және көршілес елдермен дипломатиялық және сауда-саттық қатынасты нығайтуға бағытталған жазба құжаттар кіреді. Тәуке хан заңдарындағы қылмыстық және неке нормалары шариғат негізінде түзілді. Тәуке хан заңдары елеулі өзгерістер әкелді. Хан кеңесібилер кеңесі, жыл сайын үш жүз батыр-билерінің жиынын шақыру қалыптасты. Рулар арасындағы маңызды дау-шарлар үш жүзге танымал билердің қатысуымен шешілетін болды. Билер тобы хандықты басқаруға, заң шығаруға және соттық қызметке араласты. Барлық рутайпалардың ұрандары мен мал-мүлікке арналған таңбалары белгіленді.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

29602. Массовая коммуникация в современном обществе 17.28 KB
  Информационная функция: информирование о событиях и условиях жизни в обществе и мире; информационное обеспечение инновационных процессов; II. Функция социальной связи: интерпретация происходящего; поддержка существующих норм и властных отношений; социализация; координация разнонаправленной социальной активности формирование общественного согласия; III. Функция обеспечения преемственности: выражение образцов доминирующей культуры узнавание субкультур новых культурных направлений; поддержание общности социальных ценностей; IV....
29603. Основные теории коммуникации. Основные персоналии в мире теории и социологии массовой коммуникации 17.09 KB
  Основные теории коммуникации. Основные персоналии в мире теории и социологии массовой коммуникации. Коммуникации: по типу отношений: межличностная групповая массовая; по типу использования семиотических средств: речевая паралингвистическая вещественнознаковая. Существование социума невозможно без коммуникации.
29604. СМК делятся на СМИ, слухи и наружную рекламу 18.05 KB
  СМК делятся на СМИ слухи и наружную рекламу 1. Слухи оказывают большое влияние на формирование общественного мнения благодаря обсуждению в малых приватных группах без освещения в СМИ. СМИ являются основным видом массовых коммуникаций т. СМИ безличные средства доставки информации потребителю.
29605. Функции СМК в массовом обществе. Характеристики СМК как основного рекламоносителя 16.67 KB
  Функции СМК в массовом обществе. Характеристики СМК как основного рекламоносителя Деятельность СМК организуется и управляется специальными учреждениями редакциями теле и радиокомпаниями и др. СМК выступает в двуединой роли: как институт участвующий в процессе формирования целей развития общества обеспечивая его стабильность и как механизм их актуализации. Массмедиа служат неотъемлемой составной частью механизма осуществления роли СМК в жизни социума.
29606. Механизмы осуществления роли СМК в жизни социума. Деятельность СМК как реализация интересов разных социальных субъектов 13.38 KB
  Деятельность СМК как реализация интересов разных социальных субъектов. Деятельность СМК организуется и управляется специальными учреждениями редакциями теле и радиокомпаниями и др. СМК выступает в двуединой роли: как институт участвующий в процессе формирования целей развития общества обеспечивая его стабильность и как механизм их актуализации.
29607. Специфика функций СМК как следствие различных выразительных средств 14.88 KB
  Систематизация выразительных средств Выразительные средства СМК являются носителями информационного сообщения содержания. Количество выразительных средств применяемых на практике непрерывно возрастает. Выбор выразительных средств осуществляется с учетом цели сообщения то есть основное внимание уделяется содержанию послания однако его форма то есть средство выражения играет важную роль.
29608. Мифология в коммуникации. СМИ как субъект смыслопостроения 14.72 KB
  Карлова: Мы внутри мифа. 2 природы: иллюзорность для наблюдателя извне это мир абсурда и реальность для носителя мифа. У мифа есть жизненные этапы – от рождения до смерти. открытие мифа 2.
29609. Внушение и манипуляция: технологии и методики применения в деятельности средств массовой информации 21.31 KB
  Внушение это метод психологического воздействия на сознание личности или группы людей основанный на некритическом и часто неосознанном восприятии информации. При внушении сначала происходит восприятие информации содержащей готовые выводы а затем на ее основе формируются мотивы и установки определенного поведения. В процессе внушения интеллектуальная аналитикосинтезирующая активность сознания либо отсутствует либо она значительно ослаблена а восприятие информации настроений чувств шаблонов поведения базируется на механизмах...
29610. Место архетипов, стереотипов, установок в механизме осуществления функций СМК 18.84 KB
  Стереотип относиться к докоммуникативной стадии. Стереотипустоявшееся отношение к происходящим событиям выработанное на основе сравнения их с внутренними идеалами Стереотип от греч. Стереотип – нечто повторяемое в неизменном виде; шаблон действия поведения и пр.