74110

Үйсін мемлекеті

Доклад

История и СИД

3 ғасырда Қазақстанды мекендеген тайпаларда мемлекеттіктің алғашқы белгілері болды. Ежелгі үйсіндерде әлеуметтікэкономикалық қатынастар өтпелі кезеңге тән сипатта болды. Жартылай көшпелі және жартылай отырықшы үйсін коғамында өндірістің екі негізгі түрі болды: мал және жер. Рулық құрылыстың ыдырауы барысында туындаған таптық қатынастар құлиеленушілік сипатқа ие болды.

Казахский

2014-12-26

18.65 KB

0 чел.

Үйсін мемлекеті - Б.д.д. 3 ғасырда Қазақстанды мекендеген тайпаларда мемлекеттіктің алғашқы белгілері болды. Бұлар сақтардың этномәдени мұрагерлері үйсіндер болатын. Қазақ мемлекеттігінің тағы бір қайнар көзі '''үйсіндер''' мемлекеті болып есептеледі. Үйсіндерде ежелгі өркениетке тән дамудың барлық белгілері байқалды. Бұл қалыпты даму белгілеріне мемлекеттік билік жүйесін, жазудың болғандығын, тұрақты әскерді, елшілік жоралғыларын және т.б. жатқызуға болады. Сақ дәуірінде болған малға, еңбек құралдарына және тұрмыс бұйымдарына деген жеке меншік үйсіндерде де кең қанат жайды. Қоғамның билеуші және бағынышты топтарға бөлінуі мейлінше айқын байқалды. Қоғам — ру ақсүйектері мен тәуелді ұсақ өндірушілер, жартылай тәуелді құлдарға бөлінді. Жерді жеке иеленумен қатариерархиялық иелену түрі де дамыды (рулық, тайпалық, қауымдық). Ежелгі үйсіндерде әлеуметтік-экономикалық қатынастар өтпелі кезеңге тән сипатта болды. Дамудың мұндай ерекше түрінің болу себебі экономикалық кұрылысқа байланысты. Жартылай көшпелі және жартылай отырықшы үйсін коғамында өндірістің екі негізгі түрі болды: мал және жер. Мал түріндегі байлықтың жиналуы, мал-мүлік, жиһазға жеке меншіктің, тауар алмасудың дамуына әкелді. Әйтсе де көшпелі қоғам ерекшелігіне сай — әлеуметтік қатынастар аса ірі және шағын дәулетті мал иелерінің жеке меншік қатынастары түрінде дамыды. Рулық құрылыстың ыдырауы барысында туындаған таптық қатынастар құлиеленушілік сипатқа ие болды. Дегенмен ежелгі үйсін қоғамында құлдың еңбегін пайдалану өзіндік ерекше түрде дамыды; яғни, құл еңбегі өндірістің негізгі тірегіне айналған жоқ, ал құл иелену классикалық түрге жете алмады. Жазбаша және археологиялық деректерден ежелгі үйсін қоғамында б.з.д. II—I ғасырлардың өзінде-ақ жекелеген адамдардың қолында байлықтың шоғырланғандығы байқалды. Қытай деректерінде: "Үйсіндерде жылқы көп. Олардың ең бай адамдарында төрт-бес мың жылқы болады", — деп көрсетілген. Демек, малы көп дәулеттілер болса, малы аз немесе жоқ кедейлер тобының да болғандығы даусыз. Сонымен қатар үй малдарына салынған таңбалар, металдан, тастан және қыштан жасалған мөрлер де жеке меншіктің пайда болғандығын көрсетеді. Ертедегі жылнамашылардың мәліметіне қарағанда, үйсіндердің кейбір әскербасылары мен шенеуніктерінде, күнби сарайы жанындағы тағы да басқа лауазымды адамдардың алтын және мыс мөрлері болған. Үйсін мемлекетінің басында үлкен күнби тұрды. Кей зерттеушілер үйсін мемлекетінің ел-басын күнби деп те атап жүр. Қытай тілінде үйсін патшасын гуньмо деп атаған. Үлкен күнбиден кейінгі мемлекеттік лауазым күнби болды. Бұл — бас уәзір. Одан кейіңгі лауазым — тулы (дулы), бұл Қытай мемлекетіндегі үлкен уәзірмен дәрежелес болды. Әскер оң және сол қанатқа бөлінді, оларды екі қолбасы басқарды. Елдің жоғарғы сотының қызметін билер деп аталатын екі орынбасары атқарды, оларды даруға (дарту) деп атады. Абыз атанған лауазым діни басшылықты іске асырды. Бұдан кейінгі мемлекеттік лауазым — бүкіл ұлыстың шыбегі (биі) болды. Оның екі орынбасары болған. Ел билейтін лауазым иелерінің тапсырмаларын орындатып отыратын атқосшы мансаптары болды. Үйсін мемлекетінің астанасы Ыстықкөл жағалауындағы Чигучэн қаласы болды

Үйсіндер Орталық Азиядан келді. Олардың негізгі территориясы Іле алқабында болды, батыс шекарасы Шу мен Талас арқылы өтіп, Қаңлылармен шектесті, солтүстігі Балқашқа дейін жетті. Астанасы Чигучен (Қызыл алқап) Ыстықкөлдің жағасына орналасты.

Үйсіндер туралы жазба деректі қытайлар қалдырды. Б.д.д. 2 ғасырда Жетісуға Чжан Цянь бастапан елші келді. Ол көптеген мәліметтер әкелді. Үйсіндер туралы (усунь-го) «уйсін мемлекеті» деп айтты. Мемлекетте 630 мың адам, 188 мың әскер барын да көрсетті. Үйсін патшасы гуньмо деп аталды. Мықты ел болған.

Б.з.б. 73 жылға дейін үйсіндердің жері үш бөлікке: сол (шығыс) бөлікке, оң (батыс) бөлікке және гуньмоның өзіне қарайтын орталыққа бөлінген. Бұлар өзара қақтығысқа толы болды.

Қытай ханшалары үйсін гуньмоларына ұзатылған. Олар Қытайдың Орта Азия, Батыс Азия және Европамен сауда байланысында маңызды роль атқарды. Б.Д.д. 2 ғасырда пайда болғанҰлы Жібек жолын ұстап тұрған осы үйсіндер болды. Үйсіндер туралы қытай деректерінде б.з. 3 ғасырына дейін айтылады


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

53253. Управління системою громадянського виховання в загальноосвітньому навчальному закладі 313 KB
  ТЕОРЕТИЧНІ ОСНОВИ УПРАВЛІННЯ СИСТЕМОЮ ГРОМАДЯНСЬКОГО ВИХОВАННЯ В ЗАГАЛЬНООСВІТНЬОМУ НАВЧАЛЬНОМУ ЗАКЛАДІ. Сутнісна характеристика системи громадянського виховання. Шляхи реалізації системи громадянського виховання в загальноосвітньому навчальному закладі.
53254. Що означає бути громадянином своєї держави 45.5 KB
  Мета уроку: розкрити зміст понять громадянин громадянство громадянські якості громадянські почуття і почуття; пояснити що означає бути громадянином і відчувати приналежність до своєї держави; висловлювати власне судження про те як людина може бути корисною суспільству; наводити приклади вчинків якими вони зможуть принести користь суспільству. План змісту уроку Що означає бути громадянином своєї держави.Що означає бути громадянином і відчувати приналежність до своєї держави.
53255. Майбутній громадянин України 205 KB
  2010 рік Процес виховання ― це динамічне складне явище яке здійснюється на основі цілеспрямованого і організованого формування особистості громадянина незалежної держави. Мета і завдання виховання визначаються потребами сучасного суспільноекономічного розвитку України. Виховна робота у Червонозаводській загальноосвітній школі ІІІІ ступенів №2 здійснюється відповідно до Програми системи виховання учнівської молоді згідно районної програми виховання учнівської молоді на період до 2012 року. Модель та основні структурні елементи...
53256. Гроші 59 KB
  Гроші. Що таке гроші Які асоціації викликає у вас поняття гроші 3. Саме тут ми будемо проводити дослідницьку роботу про гроші. Гроші це тема нашої роботи в економічній лабораторії.
53257. Грунти і земельні ресурси України 216 KB
  Умови ґрунтоутворення основні генетичні типи ґрунтів закономірності їх поширення. Карта ґрунтів України. Аналіз закономірностей поширення ґрунтів на території України. МЕТА: Сформувати в учнів загальну картину розміщення ґрунтів в Україні; навчити вмінню читати карту ґрунтів України схематично описувати ґрунтовий профіль визначати фізикохімічні властивості ґрунтів; пояснити учням поняття âземельні ресурсиâ підкреслити основні заходи щодо раціонального використання і охорони їх; виховувати в учнів почуття дбайливого господаря.
53258. Групповая форма работы на уроках химии 238.5 KB
  Чередов практические результаты обучения и воспитания учащихся свидетельствуют что низкая успеваемость многих школьников является результатом несоответствия между индивидуальным темпом усвоения знаний учащимися и тем что учитель предлагает выполнить на уроке. В решении вопроса качественного усвоения всеми учащимися класса базового содержания образования в соответствии с возможностями и склонностями каждого школьника важная роль отводится организации учебной деятельности учащихся. Рядом психологопедагогических исследований доказано что...
53259. Рекомендації щодо організації групової форми роботи під час використання проектної технології навчання 72 KB
  Головною ідеєю організації групової роботи є створення умов для активної спільної діяльності учнів у різних навчальних ситуаціях і робота в команді. Особливу увагу необхідно приділити груповим цілям успіху групи який може бути досягнутий лише в результаті самостійної роботи кожного члена групи у постійній взаємодії з іншими під час роботи над темою. Ефективність навчання в групах залежить від того наскільки кожний усвідомить важливість роботи разом та взаємодії через взаємодопомогу це може бути досягнуто шляхом впровадження пяти базових...
53260. ГРУПИ СЛІВ ЗА ЗНАЧЕННЯМ: СИНОНІМИ, АНТОНІМИ, ОМОНІМИ 120.5 KB
  Мета: поглибити знання школярів про синоніми антоніми омоніми; збагачувати словниковий запас учнів; розвивати уяву активізувати пізнавальну діяльність учнів; виробляти вміння й навички використання синонімів антонімів омонімів у власному мовленні; навчити відрізняти омоніми від багатозначних слів; формувати вміння й необхідність користуватися ними; виховувати бажання вчитися. Картка №1 Виписати з прислівїв антоніми Умій батьківщину любити а ворога ненавидіти. Картка №3 Дібрати синоніми до виділених слів Відважний боєць великий будинок.