74111

Қазақ жүздері

Доклад

История и СИД

Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар: а ішкі аумақтық тұтастық; ә этностық туыстық; б шаруашылықмәдени бірлік; в саяси басқару ортақтастығы. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы Ұлы жүздің таралған аймағы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі Орталық Шығыс Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі Батыс Қазақстан.

Казахский

2014-12-26

18.52 KB

1 чел.

Қазақ жүздері

Жүз — орда, қазақ халқының үш рулық-тайпалық бірлестіктерінің ортақ атауы. Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз

, Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар:

  1.  а) ішкі аумақтық тұтастық;
  2.  ә) этностық туыстық;
  3.  б) шаруашылық-мәдени бірлік;
  4.  в) саяси басқару ортақтастығы.

Осы ішкі белгілердің мәнін аша түсейік. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы, Ұлы жүздің таралған аймағы — Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі — Орталық, Шығыс, Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі — Батыс Қазақстан. Қазақтың бір жүзге кіретін тайпалары өзара туыстас, тіпті бір атадан тарадық деп есептейді. Белгілі бір географиялық ортада, аумақта өмір сүргендіктен, жүздің құрамына кіретін тайпалардың өз арасындағы шаруашылық-экономикалық байланыстар басқа жүздерге қарағанда күштірек болады. Осы ішкі байланыстардың пәрменділігінің нәтижесінде белгілі бір тілдік-диалектілік, тұрмыстық-ғұрыптық ішкі тұтастық, өзара жақындық қалыптасады. Жүздер сонымен қатарбасқарылуы жағынан да ішкі тұтастығымен ерекшеленеді. Әр жүздің өз төбе билерінің болғанын білеміз. Хандық заманда әр жүз өз хандарын сайлап отырғаны белгілі.

Қазақ жүздері күнделікті тіршілікте қазақ халқының шаруашылық, саяси аумақтық бөлшектері болды. Тыныштық замандарда ішкі этностық байланыстардың, қатынастардың көпшілігі жүздердің өз ішінде жүріп жатты. Дегенмен бұдан қазақ жүздерінің арасында саяси, шаруашылық-мәдени, этностық байланыстар болмады деген түсінік тумауы керек. Көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын, отырықшы не жартылай отырықшы ру-тайпалардың арасында өзара айырбас, сауда қатынастары жиі болды. Жүздердің көршілес жатқан руларының арасында құдандалық, тамырлық қатынастар да өркендеді.

Ішкі шекаралас аудандарда жер дауы, жесір дауы мәселесі де болып тұрды. Сондықтан жүздердің ішкі шекаралық аудандары қазақ халқының өзара мәдени, тілдік, тұрмыстық,шаруашылық бірлігіне дәнекер болған алтын көпір, үзілмес желі қызметін атқарды. Ал ел басына күн туған жағдайда, сыртқы жаулардан қорғану мәселесінде қазақ жүздері жұдырықтай жұмыла білді. Ол кезде "мынау бәлен жүздің жері, елі" деп бөлінбеді, бүкіл қазақ жері, қазақ елі үшін қай жүздің баласы болсын, жанын қиюға даяр тұрды. Қазақ жүздерінің ішкі бірлігінің, жалпықазақтық патриотизмнің, елдіктің озық үлгісін біз Жоңғар шапқыншылығы оқиғаларынан көреміз. Мұндай мысал көптеп саналады. Қазақ жүздерінің қордаланып қалған ішкі, сыртқы мәселелері жүздердің басы қосылған құрылтайларында, жиындарында шешіліп отырды.

Жүздер жөніндегі нақты деректер XVIII ғасырдың бірінші ширегінен бастап кездеседі. 1731 жылы қазақтардың бодандығы жөніндегі келіссөзге Кіші жүз арасына келген А.Тевкелев былай деп хабарлайды: "... қырғыз-қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтканда: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүзден (Үлкен орда, Орта орда, Кіші орда) тұрады".

Үштік бөлініс қазақ жерін мекендеген көне тайпалардан келе жатқан дәстүр. Сақтар: тиграхаудау хаомаварға және парадарайя болып үш бөлікке бөлінген. Көне үйсіндерде, көне түркі-монғол көшпенділерінде үштік одаққа бөліну дәстүрі болған. Бұдан біз, жалпы, үштік бөлініс қазақтардың арғы тектерінің дәстүрінде бар екенін көреміз.

Кең-байтақ қазақ жерінде мұндай үлкен одақтар құру саяси, әскери-қорғаныс, шаруашылық-ұйымдастырушылық, басқару қажеттіліктерінен туындаған. Мұндай одақтар қазақ жерінде қыпшақтар заманын бастап құрылған болуы керек. Ал мұндай жүздік одақтарға бөлінудің аякталуы қазақ халқының құрылуы кезеңімен сәйкес келсе керек.[1]


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

6735. Ограничения в использовании метода определения таможенной стоимости по цене сделки с ввозимыми товарами 28.92 KB
  Ограничения в использовании метода определения таможенной стоимости по цене сделки с ввозимыми товарами. Для определения таможенной стоимости товаров не применяется метод по цене сделки если: Существуют ограничения в отношении прав покупателя ...
6736. Дополнительные начисления к цене сделки. Суммы, подлежащие вычитанию из цены сделки 29.48 KB
  Дополнительные начисления к цене сделки. Суммы, подлежащие вычитанию из цены сделки. В соответствии со ст. 5 Соглашения от 25.01.2008 г. при определении таможенной стоимости ввозимых товаров по стоимости сделки с ними к цене, фактически уплаченной и...
6737. Метод определения таможенной стоимости по цене сделки с идентичными товарами 29.04 KB
  Метод определения таможенной стоимости по цене сделки с идентичными товарами. Цена сделки с идентичным товаром может быть принята в качестве определения таможенной стоимости только в том случае, если на момент определения таможенной стоимости товара...
6738. Метод определения таможенной стоимости по цене сделки с однородными товарами 23.29 KB
  Метод определения таможенной стоимости по цене сделки с однородными товарами. Под однородными товарами понимаются товары, не являющиеся идентичными во всех отношениях, но имеющие сходные характеристики и состоящие из схожих компонентов, произведенны...
6739. Метод определения таможенной стоимости на основе вычитания стоимости 23.32 KB
  Метод определения таможенной стоимости на основе вычитания стоимости. Рассмотренные выше методы ОТСТ базировались на цене сделки с ввозимыми, идентичными или однородными товарами. В случаях, когда первые три метода определения таможенной стоимости н...
6740. Метод определения таможенной стоимости на основе сложения стоимости 22.98 KB
  Метод определения таможенной стоимости на основе сложения стоимости. При применении метода ОТСТ на основе сложения стоимости в качестве основы для ОТСТ товара принимается расчетная стоимость товаров, которая определяется путем сложения: расходов ...
6741. Резервный метод определения таможенной стоимости товаров 23.17 KB
  Резервный метод определения таможенной стоимости товаров. Если в силу, установленными правовыми актами, условий таможенная стоимость товаров не может быть определена в результате последовательного применения рассмотренных ранее методов определения т...
6742. Сущность тарифных льгот, их виды и критерии предоставления 25.35 KB
  Сущность тарифных льгот, их виды и критерии предоставления. Неотъемлемым атрибутом в современной практике внешнеторгового регулирования является предоставление в определенных случаях государством при перемещении товаров через государственную границу...
6743. Условия предоставления тарифных льгот при осуществлении поставок в страны Таможенного союза 28.51 KB
  Условия предоставления тарифных льгот при осуществлении поставок в страны Таможенного союза. Решением Меж Гос Совета Евра ЗэС от 27.11.2009 №18 о ЕТТР в ТС РБ, РК, РФ установлено, что с 01.01.2010 вступили в силу: Протокол о предоставлении тарифн...