74111

Қазақ жүздері

Доклад

История и СИД

Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар: а ішкі аумақтық тұтастық; ә этностық туыстық; б шаруашылықмәдени бірлік; в саяси басқару ортақтастығы. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы Ұлы жүздің таралған аймағы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі Орталық Шығыс Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі Батыс Қазақстан.

Казахский

2014-12-26

18.52 KB

1 чел.

Қазақ жүздері

Жүз — орда, қазақ халқының үш рулық-тайпалық бірлестіктерінің ортақ атауы. Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз

, Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар:

  1.  а) ішкі аумақтық тұтастық;
  2.  ә) этностық туыстық;
  3.  б) шаруашылық-мәдени бірлік;
  4.  в) саяси басқару ортақтастығы.

Осы ішкі белгілердің мәнін аша түсейік. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы, Ұлы жүздің таралған аймағы — Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі — Орталық, Шығыс, Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі — Батыс Қазақстан. Қазақтың бір жүзге кіретін тайпалары өзара туыстас, тіпті бір атадан тарадық деп есептейді. Белгілі бір географиялық ортада, аумақта өмір сүргендіктен, жүздің құрамына кіретін тайпалардың өз арасындағы шаруашылық-экономикалық байланыстар басқа жүздерге қарағанда күштірек болады. Осы ішкі байланыстардың пәрменділігінің нәтижесінде белгілі бір тілдік-диалектілік, тұрмыстық-ғұрыптық ішкі тұтастық, өзара жақындық қалыптасады. Жүздер сонымен қатарбасқарылуы жағынан да ішкі тұтастығымен ерекшеленеді. Әр жүздің өз төбе билерінің болғанын білеміз. Хандық заманда әр жүз өз хандарын сайлап отырғаны белгілі.

Қазақ жүздері күнделікті тіршілікте қазақ халқының шаруашылық, саяси аумақтық бөлшектері болды. Тыныштық замандарда ішкі этностық байланыстардың, қатынастардың көпшілігі жүздердің өз ішінде жүріп жатты. Дегенмен бұдан қазақ жүздерінің арасында саяси, шаруашылық-мәдени, этностық байланыстар болмады деген түсінік тумауы керек. Көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын, отырықшы не жартылай отырықшы ру-тайпалардың арасында өзара айырбас, сауда қатынастары жиі болды. Жүздердің көршілес жатқан руларының арасында құдандалық, тамырлық қатынастар да өркендеді.

Ішкі шекаралас аудандарда жер дауы, жесір дауы мәселесі де болып тұрды. Сондықтан жүздердің ішкі шекаралық аудандары қазақ халқының өзара мәдени, тілдік, тұрмыстық,шаруашылық бірлігіне дәнекер болған алтын көпір, үзілмес желі қызметін атқарды. Ал ел басына күн туған жағдайда, сыртқы жаулардан қорғану мәселесінде қазақ жүздері жұдырықтай жұмыла білді. Ол кезде "мынау бәлен жүздің жері, елі" деп бөлінбеді, бүкіл қазақ жері, қазақ елі үшін қай жүздің баласы болсын, жанын қиюға даяр тұрды. Қазақ жүздерінің ішкі бірлігінің, жалпықазақтық патриотизмнің, елдіктің озық үлгісін біз Жоңғар шапқыншылығы оқиғаларынан көреміз. Мұндай мысал көптеп саналады. Қазақ жүздерінің қордаланып қалған ішкі, сыртқы мәселелері жүздердің басы қосылған құрылтайларында, жиындарында шешіліп отырды.

Жүздер жөніндегі нақты деректер XVIII ғасырдың бірінші ширегінен бастап кездеседі. 1731 жылы қазақтардың бодандығы жөніндегі келіссөзге Кіші жүз арасына келген А.Тевкелев былай деп хабарлайды: "... қырғыз-қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтканда: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүзден (Үлкен орда, Орта орда, Кіші орда) тұрады".

Үштік бөлініс қазақ жерін мекендеген көне тайпалардан келе жатқан дәстүр. Сақтар: тиграхаудау хаомаварға және парадарайя болып үш бөлікке бөлінген. Көне үйсіндерде, көне түркі-монғол көшпенділерінде үштік одаққа бөліну дәстүрі болған. Бұдан біз, жалпы, үштік бөлініс қазақтардың арғы тектерінің дәстүрінде бар екенін көреміз.

Кең-байтақ қазақ жерінде мұндай үлкен одақтар құру саяси, әскери-қорғаныс, шаруашылық-ұйымдастырушылық, басқару қажеттіліктерінен туындаған. Мұндай одақтар қазақ жерінде қыпшақтар заманын бастап құрылған болуы керек. Ал мұндай жүздік одақтарға бөлінудің аякталуы қазақ халқының құрылуы кезеңімен сәйкес келсе керек.[1]


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

10094. Мотивы слияний 151.16 KB
  Мотивы слияний Масштабы и темпы слияний в экономике США весьма значительны. В периоды наиболее активных слияний финансовые менеджеры посвящают много времени либо поиску потенциальных объектов слияния либо напротив защите от фирмагрессоров выступающих инициато...
10095. Анализ экономических выгод и издержек слияний 77.6 KB
  Анализ экономических выгод и издержек слияний Допустим вы являетесь финансовым менеджером компании А и хотите проанализировать возможную покупку компании Б. Тогда первое о чем вам надо подумать это экономические выгоды слияния. Подобные выгоды возникнут только п
10096. Оценка издержек слияний 70.57 KB
  Оценка издержек слияний Главный принцип используемый при принятии решения о слиянии: слияние следует проводить если выгоды выше издержек. Рассмотрим подробнее издержки слияния. Оценка издержек слияния финансируемого за счет свободных денежных средств Изде
10097. Механизм слияний. Формы слияний 81.84 KB
  Механизм слияний 1. Формы слияний 1. Объединение двух компаний Предполагает что одна из участниц сделки принимает на свой баланс все активы и все обязательства другой компании. Для применения такой формы необходимо добиться одобрения сделки не менее чем 50 акцион
10098. Тактика слияний 117.12 KB
  Тактика слияний 1. Способы слияний Во многих случаях слияния проводятся по взаимному согласованию между менеджерами обеих компаний. Однако нередки ситуации когда компанияинициатор слияния в обход менеджеров компаниимишени обращается непосредственно к акцион...
10099. Слияния и экономика в целом 49.71 KB
  Слияния и экономика в целом 1. Волны слияний Слияния происходят волнами. Первая волна интенсивных слияний наступила на рубеже XIX XX вв. а вторая пришлась на 20е годы. Затем с 1967 по 1969 г. произошел еще один бум и наконец волна слияний 80х годов. Все эпизоды истори...
10100. Управление акционерным обществом. Органы управления акционерным обществом 75.62 KB
  Управление акционерным обществом Органы управления акционерным обществом Органами упря АО выступают: общее собрание акционеров высший орган управления общственный совет общества наблюдательный совет орган представл. интересы акционеров в перерывах л проведение
10101. Финансовые аспекты корпоративного управления 2.45 MB
  Финансовые аспекты корпоративного управления 1. Сущность корпоративных финансов Корпоративные финансы функционируют в рамках финансовой системы государства и составляют ее основу. Под термином корпоративные финансы понимается управление движением капитала в рам
10102. Характеристика ценных бумаг 86.15 KB
  Характеристика ценных бумаг Основной закон который регулирует все вопросы относящиеся к ценным бумагам является закон Украины О ценных бумагах и фондовой биржи. Ценная бумага это документ который представляет собой право собственности акций или займа обли...