74111

Қазақ жүздері

Доклад

История и СИД

Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар: а ішкі аумақтық тұтастық; ә этностық туыстық; б шаруашылықмәдени бірлік; в саяси басқару ортақтастығы. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы Ұлы жүздің таралған аймағы Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі Орталық Шығыс Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі Батыс Қазақстан.

Казахский

2014-12-26

18.52 KB

1 чел.

Қазақ жүздері

Жүз — орда, қазақ халқының үш рулық-тайпалық бірлестіктерінің ортақ атауы. Дәстүрлі қазақ қоғамы үш жүзден тұрады: Ұлы жүз

, Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар:

  1.  а) ішкі аумақтық тұтастық;
  2.  ә) этностық туыстық;
  3.  б) шаруашылық-мәдени бірлік;
  4.  в) саяси басқару ортақтастығы.

Осы ішкі белгілердің мәнін аша түсейік. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы, Ұлы жүздің таралған аймағы — Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі — Орталық, Шығыс, Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі — Батыс Қазақстан. Қазақтың бір жүзге кіретін тайпалары өзара туыстас, тіпті бір атадан тарадық деп есептейді. Белгілі бір географиялық ортада, аумақта өмір сүргендіктен, жүздің құрамына кіретін тайпалардың өз арасындағы шаруашылық-экономикалық байланыстар басқа жүздерге қарағанда күштірек болады. Осы ішкі байланыстардың пәрменділігінің нәтижесінде белгілі бір тілдік-диалектілік, тұрмыстық-ғұрыптық ішкі тұтастық, өзара жақындық қалыптасады. Жүздер сонымен қатарбасқарылуы жағынан да ішкі тұтастығымен ерекшеленеді. Әр жүздің өз төбе билерінің болғанын білеміз. Хандық заманда әр жүз өз хандарын сайлап отырғаны белгілі.

Қазақ жүздері күнделікті тіршілікте қазақ халқының шаруашылық, саяси аумақтық бөлшектері болды. Тыныштық замандарда ішкі этностық байланыстардың, қатынастардың көпшілігі жүздердің өз ішінде жүріп жатты. Дегенмен бұдан қазақ жүздерінің арасында саяси, шаруашылық-мәдени, этностық байланыстар болмады деген түсінік тумауы керек. Көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын, отырықшы не жартылай отырықшы ру-тайпалардың арасында өзара айырбас, сауда қатынастары жиі болды. Жүздердің көршілес жатқан руларының арасында құдандалық, тамырлық қатынастар да өркендеді.

Ішкі шекаралас аудандарда жер дауы, жесір дауы мәселесі де болып тұрды. Сондықтан жүздердің ішкі шекаралық аудандары қазақ халқының өзара мәдени, тілдік, тұрмыстық,шаруашылық бірлігіне дәнекер болған алтын көпір, үзілмес желі қызметін атқарды. Ал ел басына күн туған жағдайда, сыртқы жаулардан қорғану мәселесінде қазақ жүздері жұдырықтай жұмыла білді. Ол кезде "мынау бәлен жүздің жері, елі" деп бөлінбеді, бүкіл қазақ жері, қазақ елі үшін қай жүздің баласы болсын, жанын қиюға даяр тұрды. Қазақ жүздерінің ішкі бірлігінің, жалпықазақтық патриотизмнің, елдіктің озық үлгісін біз Жоңғар шапқыншылығы оқиғаларынан көреміз. Мұндай мысал көптеп саналады. Қазақ жүздерінің қордаланып қалған ішкі, сыртқы мәселелері жүздердің басы қосылған құрылтайларында, жиындарында шешіліп отырды.

Жүздер жөніндегі нақты деректер XVIII ғасырдың бірінші ширегінен бастап кездеседі. 1731 жылы қазақтардың бодандығы жөніндегі келіссөзге Кіші жүз арасына келген А.Тевкелев былай деп хабарлайды: "... қырғыз-қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтканда: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүзден (Үлкен орда, Орта орда, Кіші орда) тұрады".

Үштік бөлініс қазақ жерін мекендеген көне тайпалардан келе жатқан дәстүр. Сақтар: тиграхаудау хаомаварға және парадарайя болып үш бөлікке бөлінген. Көне үйсіндерде, көне түркі-монғол көшпенділерінде үштік одаққа бөліну дәстүрі болған. Бұдан біз, жалпы, үштік бөлініс қазақтардың арғы тектерінің дәстүрінде бар екенін көреміз.

Кең-байтақ қазақ жерінде мұндай үлкен одақтар құру саяси, әскери-қорғаныс, шаруашылық-ұйымдастырушылық, басқару қажеттіліктерінен туындаған. Мұндай одақтар қазақ жерінде қыпшақтар заманын бастап құрылған болуы керек. Ал мұндай жүздік одақтарға бөлінудің аякталуы қазақ халқының құрылуы кезеңімен сәйкес келсе керек.[1]


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

59045. Мода і час 60.5 KB
  Das Thema heutiger Stunde heiЯt Mode und Zeit. Ich glaube, dass die Frage der Mode immer wichtig und fur alle Menschen interessant ist. Heute werden wir viel von Mode sprechen, diskutieren, interessante Aufgaben erfullen und am Ende der Stunde sehen wir die Modenschau, die unsere Modelle vorbereitet haben.
59046. Моральні цінності та ідеали наших предків. За драмою І. А. Кочерги Ярослав Мудрий 46 KB
  Мета: познайомити учнів з перипетіями навколо цього твору визначити моральні цінності та ідеали наших предків образи героїв твору ідею композицію; пояснити актуальність і сучасний пафос драми; повторити вивчене про драматичну поему...
59047. Музи генія. Інтимна лірика Тараса Шевченка 60 KB
  Мета: на прикладах поетичних шедеврів інтимної лірики Шевченка розглянути красу і складність людських почуттів; викликати в учнів бажання якомога більше дізнатися про Кобзаря; знайти ще один з ключів до розкриття творчості Шевченка її тематики розгадки соціальних і життєвих...
59048. Музичні інсценівки за мотивами Байок харківських Г. Сковороди 37.5 KB
  Сковороди Сучасний погляд на використання байок Г. Сковорода широко користується народними засобами передачі педагогічних ідей коли мудрість вкладається у вислови героїв казок притч оповідей байок.
59049. Урок-память. Ні! Я жива! Я вічно буду жити! 48.5 KB
  Леся Українка Хід уроку І. Дорогі мої діти Дорогі восьмикласники Прозвучала пісня Стояла я і слухала весну пісня яка мабуть нікого не залишила байдужим бо слова цієї пісні написала Леся Українка Лариса Петрівна КосачКвітка.
59050. Матеріали до вивчення роману А. Камю Чума 30.5 KB
  Камю зажив популярності ще за життя і нині твори його не втрачають актуальності через те що письменник зумів поставити в них багато запитань важливих як для його сучасників так і для наступних поколінь. Представники Марсель Сартр Камю.
59051. Наталя Забіла. Чотири пори року 35 KB
  Обладнання: виставка творів Наталі Забіли ілюстрації Пори року аудіозапис твору Вівальді Пори року картки зі словами-блискавками картки зі словами-анаграмами запис на дошці аналітико-синтетичних вправ.
59052. Передумови й початок національно-визвольної війни українського народу проти польського панування 74.5 KB
  Іий ученьдослідник: Богдан Зиновій Хмельницький найвидатніший гетьман України видатний полковдець дипломат гнучкий політик справжній патріот захисник України від поляків господар своєї держави що прагнув до зміцнення її могутності.
59053. Нашого цвіту - по всьому світу 42 KB
  Актуалізація та мотивація навчальної діяльності Бесіда Хто такі емігранти За яких причин вони можуть опинитися за кордоном В які держави світу переважно емігрують наші співвітчизники Які основні особливості побуту українського народу Як зберігає народ свої традиції звичаї...