74112

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы

Доклад

История и СИД

Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік қоғамдық моральдық мәселелерін арқау еткен. Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бұл кезде Абай өз атынан Жаз Жаздыкүн шілде болғанда.

Казахский

2014-12-26

18.47 KB

0 чел.

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы (1845-1904) — ақынағартушыжазба қазақ әдебиетініңқазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер[1], либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау еткен.[2]

Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Бірқатар әлем ойшылдарының еңбектерімен жақсы таныс болған. Философиялық трактаттар стилінде жазылған «Қара сөздері» - тақырып ауқымдылығымен, дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.[3]

Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бірақ ол ақын ретінде алғаш рет XIX ғасырдың 80-жылдарының орта кезінен бастап таныла бастады. Бұл кезде Абай өз атынан «Жаз» («Жаздыкүн шілде болғанда...») деген өлеңін жариялаған болатын. Абай — «Ескендір», «Масғүд», «Әзім әңгімесі» поэмалары мен этикалық-философиялық еңбегі «Қара сөздерді» жазды. Ақынның 1890-1898 жылдар аралығында жазылған «Қара сөздерінде» XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының болмысы зерделенді.

Ақынды қатты алаңдатқан жағдайлар қазақтардың жаппай кедейленіп, қайыршылық халге түсе бастауы, патша үкіметі шенеуніктерінің шектен шыққан озбырлығы, жергілікті болыстардың парақорлығы мен қанағатсыз пайдакүнемдігі болды. Ол өзінің өлеңдерінде жақын туыстарына көмек қолын созбайтын сараң байларды өлтіре сынады.

Абай қазақ қоғамын ерінбей еңбек етуге шақырды. Өзінің кейбір замандастарының бойындағы жаманшылық мінездерді — жалқаулықты, еңбексіздікті, көрсеқызарлықты, алтыбақан алауыздықты, надандықты жеріне жеткізе әшкереледі. Кедейшіліктен құтылудың бір тәсілі егіншілікпен айналысу, қолөнер кәсібін және сауда-саттық жасауды үйрену екенін айтты. Ол былай деп жазды:

«Егіннің ебін,
Сауданың тегін
Үйреніп, ойлап, мал ізде».

Оның басқаша ойлауы мүмкін де емес еді. Қазақ даласында жиі болып тұратын жұт қарапайым халықты ауыр қайғы-қасіретке душар ететін. Ондай кезде жылдар бойы жинаған малдан бір-ақ күнде айырылып, жұтап қалуға болатын еді. Абай 1880 жылғы алапат ауыр жұтты өз көзімен көрді. Сол жылы оның сан мыңдаған жерлестері қайыршылық халге душар болған еді. Семей облысында кедей жатақтардың саны бұрын-соңды болып көрмеген жоғары көрсеткішке жетті. Олар казак станицалары мен орыс шаруаларының деревняларына жаппай ағылып, болар-болмас тиын-тебенге жалданды, үй қызметшілері, қолбала, бақташылар болды. Қайыр сұрап, ел кезіп кеткендер де көп еді.

Абай қазақтарды мал өсірумен қоса сауда жасауды, белгілі бір кәсіп түрімен шұғылдануды үйрену қажеттігіне баса назар аударды. Орта Азия тұрғындарының кәсіп түрлеріне үлкен ілтипатпен қызыға қарады. Ол былай деп жазды: «Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, саудагердің жүрмеген жері жоқ, қылмаган шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһари (яғни қала адамдары болып. — авт.) жауласпайды. Орысқа қарамай тұрганда қазақтың өлісінің ахыреттігін (кебінін. авт.), тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды».

Абай халыққа жаны ашымайтындарды жек көрді, байлардың қарапайым халыққа менсінбей қарауы оның ашу-ызасын келтірді. Қоғамды прогресшіл түрде дамыту жолдарын үнемі іздестіріп отырды. Абай ел басқаруға халық үшін қызмет ететін, адал адамдар сайлануы тиіс деп есептеді. Ол өз төңірегіндегі адамдардың, жақындары мен шәкірттерінің бойындағы өз халқына риясыз берілгендікті, оның мүдделерін қорғау қасиеттерін қолдап отырды.

Абай өлең жазуды 10 жасында («Кім екен деп келіп ем түйе қуған...») бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері — «Йузи-рәушән», екіншісі — «Физули, Шәмси»«Сап, сап, көңілім»«Шәріпке»«Абралыға»«Жақсылыққа»«Кең жайлау»өлеңдері 1870 — 80 жылдар аралығында жазылған. Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы — «Қансонарда» 1882 ж. жазылған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі — өз жанынан шығарған төл өлеңдері; екіншісі — ғақлия (немесе Абайдың қара сөздері) деп аталатын прозасы; үшіншісі — өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

36651. Інституціональні форми інтеграції у світове господарство 92.54 KB
  Участь України у Європейських та Євразійські інтеграційних процесах 4. Розрізняють наступні ознаки відкритості економіки: частка зовнішнього торговельного обороту у загальному обсязі виробництва; частка експорту в загальному обсязі виробництва; частка імпорту в загальному обсязі споживання не більше 30; експортна квота – відношення валового експорту до ВВП якщо більше 10 економіка відкрита; імпортна квота – відношення валового імпорту до ВВП – характеризує ступінь залежності країни від імпорту; інвестиційна квота – питома вага...
36652. Структура національної економіки 380.5 KB
  Структура національної економіки ТЕМА 16 СТРУКТУРА НАЦІОНАЛЬНОЇ ЕКОНОМІКИ Структурна політика України. Організаційна структура національної економіки. Структурна політика України Структура національної економіки – це співвідношення які виражають взаємозв'язки та взаємозалежності між окремими частинами економіки окремими її секторами галузями тощо та її зв’язки із зовнішнім світом. Виражені в абсолютних натуральних і вартісних та відносних величинах співвідношення пропорції між певного типу взаємопов'язаними елементами економіки дають...
36653. ОСНОВИ УПРАВЛІНСЬКОГО ОБЛІКУ 344 KB
  Системи обліку витрат і калькулювання собівартості. Фінансові результати діяльності прибуток збитки сформується співвідношенням витрат і доходів а саме: Витрати і доходи – це основні об’єкти управлінського обліку. Попередньо вони відображаються у фінансовому обліку але в управлінському обліку витрати і доходи перегруповуються за їх цільовим призначенням тобто за видами продукції замовленнями процесами центрами відповідальності сферами діяльності тощо. Під витратами слід розуміти зменшення активів або збільшення зобов’язань що...
36654. ОБЛІК ВЛАСНОГО КАПІТАЛУ І РОЗПОДІЛУ ПРИБУТКУ В КОРПОРАЦІЯХ 134 KB
  €œСтатутний капітал Прості акції€ 6000 Кт рах. €œДодатковий капітал€ Прості Акції€ 2000 В нашому прикладі організаційні витрати амортизуються за п’яті років. КАПІТАЛ КОРПОРАЦІЇ ХАРАКТЕРИСТИКА АКЦІЙ ЇХ ОЦІНКА Власний капітал корпорації Stocholder’s Equity формується акціями тобто коштами інвесторів власників в обмін на реалізовані їм акції. При цьому слід розрізняти: 1 Акції дозволені до випуску.
36655. ТЕОРІЇ ЕКОНОМІЧНОГО РОЗВИТКУ ТА ЗРОСТАННЯ НАЦІОНАЛЬНОЇ ЕКОНОМІКИ 135.5 KB
  Теорії економічного розвитку та зростання національної економіки ТЕМА 10 ТЕОРІЇ ЕКОНОМІЧНОГО РОЗВИТКУ ТА ЗРОСТАННЯ НАЦІОНАЛЬНОЇ ЕКОНОМІКИ 1. Теорії економічного розвитку країн що розвиваються 3. Концепція сталого розвитку 1. Два останніх передрікали песимістичний сценарій розвитку суспільства голод та вимирання який поки що не справдився.
36656. Облік власного капіталу і розподілу прибутку в товариствах 68.5 KB
  Облік власного капіталу і розподілу прибутку в товариствах. План Суть та порядок створення товариства. Облік власного капіталу товариства. Порядок розподілу прибутку товариства його облік.
36657. ОХОРОНА ПРАВА НА ОБ’ЄКТИ ІНТЕЛЕКТУАЛЬНОЇ ВЛАСНОСТІ 74.5 KB
  Основним способом охорони об’єктів інтелектуальної власності є видача автору або іншому суб’єкту права на об’єкт інтелектуальної власності охоронного документа: патенту чи свідоцтва.
36658. ОБЛІК КОРОТКОСТРОКОВИХ ЗОБОВ’ЯЗАНЬ 85 KB
  ОБЛІК КОРОТКОСТРОКОВИХ ЗОБОВ’ЯЗАНЬ План Поняття оцінка та види короткострокових зобов’язань пасивів. Облік заробітної плати і зобов’язань по заробітній платі. Поняття оцінка та види короткострокових зобов’язань пасивів підприємства. Зобов’язання – це заборгованість підприємства іншим підприємствам організаціям та особам яка виникає внаслідок здійснення фірмою різних угод.