74112

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы

Доклад

История и СИД

Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік қоғамдық моральдық мәселелерін арқау еткен. Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бұл кезде Абай өз атынан Жаз Жаздыкүн шілде болғанда.

Казахский

2014-12-26

18.47 KB

0 чел.

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы (1845-1904) — ақынағартушыжазба қазақ әдебиетініңқазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер[1], либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау еткен.[2]

Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Бірқатар әлем ойшылдарының еңбектерімен жақсы таныс болған. Философиялық трактаттар стилінде жазылған «Қара сөздері» - тақырып ауқымдылығымен, дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.[3]

Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бірақ ол ақын ретінде алғаш рет XIX ғасырдың 80-жылдарының орта кезінен бастап таныла бастады. Бұл кезде Абай өз атынан «Жаз» («Жаздыкүн шілде болғанда...») деген өлеңін жариялаған болатын. Абай — «Ескендір», «Масғүд», «Әзім әңгімесі» поэмалары мен этикалық-философиялық еңбегі «Қара сөздерді» жазды. Ақынның 1890-1898 жылдар аралығында жазылған «Қара сөздерінде» XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының болмысы зерделенді.

Ақынды қатты алаңдатқан жағдайлар қазақтардың жаппай кедейленіп, қайыршылық халге түсе бастауы, патша үкіметі шенеуніктерінің шектен шыққан озбырлығы, жергілікті болыстардың парақорлығы мен қанағатсыз пайдакүнемдігі болды. Ол өзінің өлеңдерінде жақын туыстарына көмек қолын созбайтын сараң байларды өлтіре сынады.

Абай қазақ қоғамын ерінбей еңбек етуге шақырды. Өзінің кейбір замандастарының бойындағы жаманшылық мінездерді — жалқаулықты, еңбексіздікті, көрсеқызарлықты, алтыбақан алауыздықты, надандықты жеріне жеткізе әшкереледі. Кедейшіліктен құтылудың бір тәсілі егіншілікпен айналысу, қолөнер кәсібін және сауда-саттық жасауды үйрену екенін айтты. Ол былай деп жазды:

«Егіннің ебін,
Сауданың тегін
Үйреніп, ойлап, мал ізде».

Оның басқаша ойлауы мүмкін де емес еді. Қазақ даласында жиі болып тұратын жұт қарапайым халықты ауыр қайғы-қасіретке душар ететін. Ондай кезде жылдар бойы жинаған малдан бір-ақ күнде айырылып, жұтап қалуға болатын еді. Абай 1880 жылғы алапат ауыр жұтты өз көзімен көрді. Сол жылы оның сан мыңдаған жерлестері қайыршылық халге душар болған еді. Семей облысында кедей жатақтардың саны бұрын-соңды болып көрмеген жоғары көрсеткішке жетті. Олар казак станицалары мен орыс шаруаларының деревняларына жаппай ағылып, болар-болмас тиын-тебенге жалданды, үй қызметшілері, қолбала, бақташылар болды. Қайыр сұрап, ел кезіп кеткендер де көп еді.

Абай қазақтарды мал өсірумен қоса сауда жасауды, белгілі бір кәсіп түрімен шұғылдануды үйрену қажеттігіне баса назар аударды. Орта Азия тұрғындарының кәсіп түрлеріне үлкен ілтипатпен қызыға қарады. Ол былай деп жазды: «Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, саудагердің жүрмеген жері жоқ, қылмаган шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһари (яғни қала адамдары болып. — авт.) жауласпайды. Орысқа қарамай тұрганда қазақтың өлісінің ахыреттігін (кебінін. авт.), тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды».

Абай халыққа жаны ашымайтындарды жек көрді, байлардың қарапайым халыққа менсінбей қарауы оның ашу-ызасын келтірді. Қоғамды прогресшіл түрде дамыту жолдарын үнемі іздестіріп отырды. Абай ел басқаруға халық үшін қызмет ететін, адал адамдар сайлануы тиіс деп есептеді. Ол өз төңірегіндегі адамдардың, жақындары мен шәкірттерінің бойындағы өз халқына риясыз берілгендікті, оның мүдделерін қорғау қасиеттерін қолдап отырды.

Абай өлең жазуды 10 жасында («Кім екен деп келіп ем түйе қуған...») бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері — «Йузи-рәушән», екіншісі — «Физули, Шәмси»«Сап, сап, көңілім»«Шәріпке»«Абралыға»«Жақсылыққа»«Кең жайлау»өлеңдері 1870 — 80 жылдар аралығында жазылған. Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы — «Қансонарда» 1882 ж. жазылған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі — өз жанынан шығарған төл өлеңдері; екіншісі — ғақлия (немесе Абайдың қара сөздері) деп аталатын прозасы; үшіншісі — өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

22747. Доктрина Ейзенхауера 22 KB
  €œДоктрина Ейзенхауера€. У боротьбі за крісло у Білому домі Дуайт Ейзенхауер використав нову зовнішньополітичну доктрину замінивши політику стримування політикою відкидання звільнення ' від комунізму її теоретиком був Дж.Кеннана що у зовнішніх справах Ейзенхауер був людиною гострого політичного розуму і передбачуваності. Президент зазнав нищівної критики військові вимагали збільшення фінансування на звичайні озброєння але Ейзенхауер вистояв.
22748. Політика США щодо СРСР у першій половині 80-х рр 27.5 KB
  Політика США щодо СРСР у першій половині 80х рр. У зовнішньополітичній діяльності президента Рейгана варто розрізнити два періоди відповідно до термінів президентства: 19811984 рокичас різкої конфронтації з СРСР курсу на військову перевагу США у світі домінування силових методів у розв'язанні міжнародних конфліктів дії доктрини Рейгана доктрини неоглобалізму тобто протистояння з СРСР у будьякому куточку планети; 19851989 рокиперіод пошуку шляхів для виходу із політики глобального протистояння з СРСР нормалізації...
22749. Зрив США Паризької наради у верхах у 1960 р 25 KB
  обследовав сверхсекретные объекты Советского Союза Семипалатинский ядерный полигон авиабазу стратегических бомбардировщиков Ту95 близ него полигон противоракетной обороны в СарыШагане ракетный полигон ТюраТам космодром Байконур U2 выскользнул из пределов СССР южнее города Мары. Отмолчались и продолжили планирование разведывательных полетов над СССР. Дело в том что в мае должно было состояться совещание большой четверки США СССР Великобритании и Франции в Париже где предстояла новая встреча главы американского государства с...
22750. Теоретичні основи зовнішньої політики адміністрації Р. Рейгана 30.5 KB
  У зовнішньополітичній діяльності президента Рейгана варто розрізнити два періоди відповідно до термінів президентства: 19811984 рокичас різкої конфронтації з СРСР курсу на військову перевагу США у світі домінування силових методів у розв'язанні міжнародних конфліктів дії доктрини Рейгана доктрини неоглобалізму тобто протистояння з СРСР у будьякому куточку планети; 19851989 рокиперіод пошуку шляхів для виходу із політики глобального протистояння з СРСР нормалізації стосунків з СРСР підписання кардинальних договорів щодо...
22751. Провал інтервенції на Кубі 1961 р. та Карибська криза 23 KB
  Поскольку он сразу занял антиамериканскую позицию США поддержали противников Кастро и помогли им организовать высадку на Кубе апрель 1961 г. США поддержали высадку контрреволюционных групп на территорию Кубы в 1961 году. Поскольку Куба была расположена в 90 милях от побережья США большая часть их территории оказалась бы в сфере досягаемости ракет. США узнали об этом только из данных военной разведки когда ракеты уже были установлены и на этот раз действовали весьма жестко.
22752. Американсько-радянські переговори і угоди на найвищому рівні у 1991 р. Договір СНО-1 22.5 KB
  Этот и другие недостатки Договора разный подход к ограничению охватываемых документом видов СНВ вывод за скобки установленных количественных пределов крылатых ракет морского базирования отказ США подтвердить свою приверженность Договору по ПРО по существу ставили под вопрос соответствие этого Договора принципу равенства и одинаковой безопасности США обеспечили себе возможность достижения военностратегического перевеса над СССР не выходя формально за рамки принятых обязательств. В соответствии с Договором СНВ1 более строгому...
22753. Участь УРСР у розвязанні територіальних проблем на Паризький мирній конференції 55.5 KB
  Підходи України до проблем реформування ООН. укладенням угоди про встановлення нового кордону між двома державами і поділом між ними зі згоди ООН Вільної території Трієст. Еритрея після проведення в ній референдуму за рішенням Генеральної Асамблеї ООН була приєднана до Ефіопії на федеративних засадах у 1952 р. Підходи України до проблем реформування ООН.
22754. Міжнародна громадськість про суть і значення конституційних змін в СРСР 1944р. Полеміка з цих питань 74 KB
  Становлення та розвиток відносин України з державами ЦСЄ. Миротворча діяльність України: досягнення та проблеми. При всьому тому членам КУК як українським патріотам імовірно імпонував вихід України на світову арену нехай і в такому ущемленому вигляді.Цегельський інформував громадськість що його делегація мала у СанФранціско зустрічі з усіма представниками Об'єднаних Націй домагаючись включення України в число учасників конференції .
22755. Участь делегації УРСР в роботі Дунайської конференції 73 KB
  право України було відновлено. У 19941996 роках ЄС ухвалив Спільну позицію щодо України 28 листопада 1994 р. Указом Президента України було затверджено Стратегію інтеграції України до ЄС€ розраховану на період до 2007 року. на Гельсінському самміті Євросоюзу була ухвалена Спільна стратегія ЄС щодо України яка спрямована на зміцнення стратегічного партнерства з Україною.