74112

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы

Доклад

История и СИД

Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік қоғамдық моральдық мәселелерін арқау еткен. Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бұл кезде Абай өз атынан Жаз Жаздыкүн шілде болғанда.

Казахский

2014-12-26

18.47 KB

0 чел.

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы (1845-1904) — ақынағартушыжазба қазақ әдебиетініңқазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, аудармашы, саяси қайраткер[1], либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау еткен.[2]

Абай Шығыс пен Батыс мәдениеті мен өркениетін жетік білген. Бірқатар әлем ойшылдарының еңбектерімен жақсы таныс болған. Философиялық трактаттар стилінде жазылған «Қара сөздері» - тақырып ауқымдылығымен, дүниетанымдық тереңдігімен, саяси-әлеуметтік салмақтылығымен құнды.[3]

Абай өзінің өлеңдерін бала кезінен жаза бастады. Бірақ ол ақын ретінде алғаш рет XIX ғасырдың 80-жылдарының орта кезінен бастап таныла бастады. Бұл кезде Абай өз атынан «Жаз» («Жаздыкүн шілде болғанда...») деген өлеңін жариялаған болатын. Абай — «Ескендір», «Масғүд», «Әзім әңгімесі» поэмалары мен этикалық-философиялық еңбегі «Қара сөздерді» жазды. Ақынның 1890-1898 жылдар аралығында жазылған «Қара сөздерінде» XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ халқының болмысы зерделенді.

Ақынды қатты алаңдатқан жағдайлар қазақтардың жаппай кедейленіп, қайыршылық халге түсе бастауы, патша үкіметі шенеуніктерінің шектен шыққан озбырлығы, жергілікті болыстардың парақорлығы мен қанағатсыз пайдакүнемдігі болды. Ол өзінің өлеңдерінде жақын туыстарына көмек қолын созбайтын сараң байларды өлтіре сынады.

Абай қазақ қоғамын ерінбей еңбек етуге шақырды. Өзінің кейбір замандастарының бойындағы жаманшылық мінездерді — жалқаулықты, еңбексіздікті, көрсеқызарлықты, алтыбақан алауыздықты, надандықты жеріне жеткізе әшкереледі. Кедейшіліктен құтылудың бір тәсілі егіншілікпен айналысу, қолөнер кәсібін және сауда-саттық жасауды үйрену екенін айтты. Ол былай деп жазды:

«Егіннің ебін,
Сауданың тегін
Үйреніп, ойлап, мал ізде».

Оның басқаша ойлауы мүмкін де емес еді. Қазақ даласында жиі болып тұратын жұт қарапайым халықты ауыр қайғы-қасіретке душар ететін. Ондай кезде жылдар бойы жинаған малдан бір-ақ күнде айырылып, жұтап қалуға болатын еді. Абай 1880 жылғы алапат ауыр жұтты өз көзімен көрді. Сол жылы оның сан мыңдаған жерлестері қайыршылық халге душар болған еді. Семей облысында кедей жатақтардың саны бұрын-соңды болып көрмеген жоғары көрсеткішке жетті. Олар казак станицалары мен орыс шаруаларының деревняларына жаппай ағылып, болар-болмас тиын-тебенге жалданды, үй қызметшілері, қолбала, бақташылар болды. Қайыр сұрап, ел кезіп кеткендер де көп еді.

Абай қазақтарды мал өсірумен қоса сауда жасауды, белгілі бір кәсіп түрімен шұғылдануды үйрену қажеттігіне баса назар аударды. Орта Азия тұрғындарының кәсіп түрлеріне үлкен ілтипатпен қызыға қарады. Ол былай деп жазды: «Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, саудагердің жүрмеген жері жоқ, қылмаган шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһари (яғни қала адамдары болып. — авт.) жауласпайды. Орысқа қарамай тұрганда қазақтың өлісінің ахыреттігін (кебінін. авт.), тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды».

Абай халыққа жаны ашымайтындарды жек көрді, байлардың қарапайым халыққа менсінбей қарауы оның ашу-ызасын келтірді. Қоғамды прогресшіл түрде дамыту жолдарын үнемі іздестіріп отырды. Абай ел басқаруға халық үшін қызмет ететін, адал адамдар сайлануы тиіс деп есептеді. Ол өз төңірегіндегі адамдардың, жақындары мен шәкірттерінің бойындағы өз халқына риясыз берілгендікті, оның мүдделерін қорғау қасиеттерін қолдап отырды.

Абай өлең жазуды 10 жасында («Кім екен деп келіп ем түйе қуған...») бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері — «Йузи-рәушән», екіншісі — «Физули, Шәмси»«Сап, сап, көңілім»«Шәріпке»«Абралыға»«Жақсылыққа»«Кең жайлау»өлеңдері 1870 — 80 жылдар аралығында жазылған. Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы — «Қансонарда» 1882 ж. жазылған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі — өз жанынан шығарған төл өлеңдері; екіншісі — ғақлия (немесе Абайдың қара сөздері) деп аталатын прозасы; үшіншісі — өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

25395. Технологии социальной работы с пожилыми и старыми людьми 44 KB
  №195ФЗ Об основах социального обслуживания населения в РФ; ФЗ от 02. №473 О порядке и условиях оплаты социальных услуг предоставляемых гражданам пожилого возраста и инвалидам государственными и муниципальными учреждениями социального обслуживания; Постановление Правительства РФ от 25. №1151 О Федеральном перечне гарантированных государством социальных услуг предоставляемых гражданам пожилого возраста и инвалидам государственными и муниципальными учреждениями социального обслуживания; Указ Президента РФ от 29. №115 О мерах по...
25396. Молодежь как половозрастная группа, ее основные характеристики. Проблемы социализации молодежи в современной России 45.5 KB
  Проблемы социализации молодежи в современной России. Анализ современных проблем молодежи нельзя не начать с уточнения понятия молодежь. К проблемам социализации молодежи в современной России можно отнести: ухудшение материального и духовного благосостояния молодежи рост числа нетрудоустроенных выпускников рост числа преступлений среди молодежи рост случаев жестокого обращения с детьми физическое и психологическое насилие над подростками и молодежью увеличение числа больных психическими заболеваниями проблема детской беспризорности и...
25397. Государственная молодежная политика как механизм решения социальных проблем молодежи 50.5 KB
  Государственная молодежная политика как механизм решения социальных проблем молодежи Молодежь это социальнодемографическая группа специфические социальные и психологические черты которой обусловлены возрастными особенностями молодых людей процессом становления их духовного мира социализации спецификой положения в социальной структуре общества. Чтобы поддержать это чувства баланса у молодежи необходимо заниматься решением всего комплекса молодежных проблем. Решение многообразных и острых проблем молодежи в России возможно лишь при...
25398. Система социальных служб для молодежи, ее специфика 49 KB
  Система социальных служб для молодежи ее специфика Молодежь это социальнодемографическая группа переживающая период становления социальной зрелости адаптации к миру взрослых и будущие изменения. К числу особо тревожных тенденций в молодежной среде относится отставание уровня образования от уровня достигнутого наиболее развитыми странами; ускорение падения престижа общего и профессиональнотехнического образования; увеличение числа молодежи начинающей трудовую деятельность с низким уровнем образования и не имеющей желания продолжать...
25399. Рынок труда, занятость и безработица: понятия, виды и основные характеристики 24.08 KB
  В научной литературе сложилось три подхода к определению рынка труда: В узком смысле рынок труда РТ это спрос и предложение рабочей силы которое за счет этих двух составляющих обеспечивает размещение рабочих мест. В рамках этого подхода раскрывается основа механизма рынка труда взаимодействия спроса и предложения. Это определение не учитывает такие аспекты как подготовка кадров мотивация труда и т.
25401. Технологии работы службы занятости 52.5 KB
  Технологии работы службы занятости. регистрация в целях поиска подходящей работы; 3. Кроме того граждане имеют право получить следующую информацию: о состоянии рынка труда; о наличии вакантных мест об оплате и других условиях труда с целью выбора работы; о возможностях профессиональной подготовки переподготовки повышения квалификации; о порядке и условиях регистрации в целях поиска подходящей работы регистрации и перерегистрации в качестве безработных; о правах и ответственности в области занятости населения и защиты от...
25402. Психосоциальная работа и ее роль в системе социальной работы. Основные психосоциальные технологии, используемые в деятельности специалиста по социальной работе 47.5 KB
  Психосоциальная работа и ее роль в системе социальной работы. на стыке социальной работы и практической психологии возникла новая отрасль психосоциальная работа задача которой преодоление социальной дезадаптации человека оздоровление межличностных отношений в профессиональной и семейнобытовой сферах. В центре внимания психосоциальной работы находится психика человека которая обобщенно понимается как система управления индивидуальной жизнью и поведением то есть жизнедеятельностью. Центральный тезис психосоциальной работы здоровая...
25403. Место, роль и виды педагогической деятельности в системе социальной работы 26.5 KB
  Место роль и виды педагогической деятельности в системе социальной работы. Содержание деятельности специалиста по социальной работе охватывает широкий круг вопросов от адресной помощи клиенту в преодолении трудных ситуаций восстановлении и сохранении физических и душевных сил до обучения социальным навыкам формирования умений самостоятельно решать проблемы ставить и достигать цели оказывать поддержку не только взрослым но и детям. Взаимосвязь педагогики и социальной работы поразному трактуется в отечественной и зарубежной литературе....