74115

Алаш қозғалысы

Доклад

История и СИД

Ғасырдың бас кезінде қазақ қоғамында мүлдем жаңа жағдай қалыптасты. Ресейлік әскеримонархиялық басқару жүйесі қазақ жерінің орыс мемлнің меншігі етіп жариялануы осыған орай ішкі Ресейден қоныс аударушылар легінің күрт өсуі қазақ бұқарасының зорлықпен егіншілікке жарамды жерлерден ығыстырылуы дәстүрлі қазақ шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауы сол қалыптасқан жағдайдың нақты көріністері еді. Сол кездегі қазақ қоғамы дамуының күн тәртібінде қазақ халқының ұлт ретінде жоғалуы не өзінөзі сақтауы үшін күреске шығу мәселесі тұрды.

Казахский

2014-12-26

17.71 KB

0 чел.

Алаш қозғалысы — 20 ғ-дың алғашқы ширегінде Ресей империясының отарлық билік жүйесіне қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс.[1] Ғасырдың бас кезінде қазақ қоғамында мүлдем жаңа жағдай қалыптасты. Ресейлік әскери-монархиялық басқару жүйесі, қазақ жерінің орыс мемл-нің меншігі етіп жариялануы, осыған орай ішкі Ресейден қоныс аударушылар легінің күрт өсуі, қазақ бұқарасының зорлықпен егіншілікке жарамды жерлерден ығыстырылуы, дәстүрлі қазақ шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауы сол қалыптасқан жағдайдың нақты көріністері еді. Сол кездегі қазақ қоғамы дамуының күн тәртібінде қазақ халқының ұлт ретінде жоғалуы, не өзін-өзі сақтауы үшін күреске шығу мәселесі тұрды. Бірақ ендігі уақытта жеке батырлар бастаған қол түзіп, қару асынып көтеріліске шығу нәтиже бере қоймайтын еді. Қалыптасқан жаңа саяси ахуалға лайық жаңа күрес құралдары, әдіс-айла қажет болды, ең негізгісі халыққа оның алдында тұрған негізгі мақсат-мүдделерін түсіндіріп жеткізетін, сөйтіп оны заман талабына сай күрес құралдарымен қаруландырып, азаттық үшін қоғамдық қозғалысты бастап кете алатын мүлдем жаңа саяси-әлеум. күшке сұраныс үлкен еді. Ал ондай саяси күштің қалыптасып келе жатқанын 1905 — 07 жылдардағы оқиғалар көрсетіп берді. Ол күш — сан жағынан аз болғанымен, бірақ саяси күрес қазанында қайнап, тез ысыла бастаған ұлттық интеллигенция болатын. 

Осы бірінші орыс революциясы жылдары ұлттық зиялылар кейін А.қ. атанған қоғамдық қозғалыстың негізін қалады. 1905 ж. Қоянды жәрмеңкесінде дүниеге келген Қарақаралы хұзырхаты (петициясы) оның бағдарламалық құжаты болатын. Осы мезгілден бастап Ә.БөкейхановА.БайтұрсыновМ.Дулатов жетекшілік еткен ұлттық зиялылар жаңа өрлеу ала бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа нысаналы сипат беру үшін газет шығару, азаттыққа үндеген кітаптар бастырып тарату, Мемл. Дума жанындағы мұсылман фракциясы жұмысына, жалпыресейлік мұсылман, түркішілдік қозғалыстарға атсалысу сияқты қазақ қоғамына бейтаныс күрес әдістерін игере бастады. Ал 1911 жылдан шыға бастаған Айқап журналы, 1913 жылдан жарық көріп, жалпыхалықтық басылымға айналған “Қазақ”, оның артын ала өмірге келген “Бірлік туы”, “Сарыарқа”, “Ақжол” газеттері ұлт-азаттық күрес идеологиясының қалыптасуына қызмет етті. А. қ-ның басты мақсаты — қазақ елінің өзін-өзі басқару, яғни ұлттық мүддесін қорғай алатын мемл. жүйе құру құқын метрополияға мойындату, түбінде дербес мемл. құру, қазақ жерлеріне ішкі Ресейден қоныс аударуға шек қою, әлемдік озық тәжірибені пайдалана отырып, дәстүрлі мал ш-н өркендету, сонымен қатар егіншіліктің, өнеркәсіптің дамуын қамтамасыз ету, рыноктық қатынастарға жол ашу, жеке адам құқын және басқа демокр. принциптерді қадір тұту, ұлттық мәдениетті өркендету, оқу жүйесінің, тілдің дамуына қажет шарттар түзу болды. Бірінші орыс рев-сы жылдарынан бастау алатын Алаш ұлт-азаттық қозғалысы 1917 ж. ақпан және желтоқсан айлары аралығында өзінің шарықтау шегіне жетті. Осы жылдың жазы мен көктемінде Қазақ к-ттерінің пайда болуы, күзіне қарай Алаш партиясының, ал соңына қарай Түркістан автономиясы (Қоқан автономиясы) және Алашорда үкіметтерінің құрылуы бұл қозғалыстың нақты нәтижелері болатын. 1917 ж. пайда болған бұл саяси құрылымдар большевиктер тарапынан күшпен таратылғанымен, ұлт-азаттық қозғалыс күштері саяси күрес сахнасынан бірден кете қойған жоқ. Мемл. тәуелсіздік, жер және кезінде алаш зиялылары күн тәртібіне қойған қоғамдық-саяси басқа да мәселелерді басты талабы етіп, ұлт-азаттық қозғалыс жаңа сипатта Т.Рысқұлов, С.Асфендияров, С.Қожанов, С.Садуақасов, Ж.Мыңбаев қызметінде одан әрі өрши түсті.

Елде тоталитарлық жүйе біржола орнағаннан кейінгі уақытта енді ол жаңа саяси жағдайға байланысты шетелдік эмиграция күшімен жүргізілді. Мұстафа Шоқайұлының қызметі, оның басшылығымен Берлинде 10 жыл бойы (1929-39) шығып тұрған “Яш Түркістан” журналындағы материалдар соның айғағы еді. Негізгі мақсаты — ұлттық бостандық болған А.қ. көрші түркі, мұсылман халықтарымен күш біріктіруге тырысты. Сөйтіп, 20 ғ-дың алғашқы жылдарынан бастау алатын Алаш ұлт-азаттық қозғалысы 30 жылдарға дейінгі тарихи кезеңді қамтыды. Кеңестік тоталитарлық билік алаштық атанған аға буын зиялылардың ең белсенді бөлігін, сондай-ақ олардың кеңестік-партиялық қызметтегі ізбасарларын қуғын-сүргінге ұшыратып, жауыздықпен жазалады.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

36. Технологический процесс капитального ремонта пути с укладкой бесстыковых плетей 1.28 MB
  Технологический процесс замены старогодних рельсовых плетей инвентарными рельсами, технология укладки стыков АПАТЭК с применением машины. Продолжительность окон, состав и объём основных работ, методы снижения воздействия вибрации на операторов путевых машин.
37. Проект барабанной сушилки для сушки глины 1.92 MB
  В курсовой работе выполнен литературный обзор по процессу сушки и видов сушильных установок, подобрана и рассчитана барабанная сушилка, выбран тип циклона и произведён его расчёт, подобран вентилятор.
38. Розробка інформаційно-аналітичної підсистеми Internet магазину 91.5 KB
  Опис проблеми створення internet магазину та його розміщення в мережі, визначення ефективності створення даного проекту. Вартість розробки малого магазину типу онлайнова вітрина, кур’єрська доставка замовлення з оплатою на місці.
39. Определение плотности твердых тел правильной геометрической формы 96 KB
  Граница полной погрешности результата измерения диаметра, результат измерения диаметра цилиндра и расчета погрешности. Оценка границы абсолютной погрешности результат измерения плотности.
40. Оцінка організаційно-економічної діяльності ТОВ Універсалпродукт 223.77 KB
  Загальна характеристика та напрямки діяльності ТОВ Універсалпродукт, аналіз техніко-економічних показників діяльності товариства, дослідження стану маркетингової діяльності та оцінка ефективності засобів комунікацій ТОВ Універсалпродукт
41. Шкільна гігієна. Вивчення і гігієнічна оцінка режиму дня учнів 105.5 KB
  Вивчення і гігієнічна оцінка режиму дня учнів, оцінка контрольних робіт дозволила виявити загальну успішність учнів у групі. Температура повітря в класі на рівні 1,5 метра від підлоги біля зовнішньої стіни рівна 18°С, а біля внутрішньої стіни рівна 19°С
42. Охорона праці в навчальному закладі 84 KB
  Складання плану гігієнічного виховання учнів класу, ознайомлення з планом виховної роботи класного керівника 8 класу. Перевірка правильності складання розкладу занять, гігієнічна оцінка навчального кабінету.
43. Використання виховних заходів в навчальному закладі 144.5 KB
  За допомогою психолого-педагогічного досвіду студент-практикант надав можливість відкритися учасникам творчо, проявити себе з кращої сторони. Свято закоханих сердець, родини та краси, як приклади проведення массових заходів.
44. Організація міжнародних перевезень та митні транспортні тарифи 143.5 KB
  Організація роботи прикордонних залізничних станцій. Характеристика прикордонних переходів. Види митного контролю. Розрахунки тарифу та додаткових зборів у внутрішньому сполученні. Наявність потужного транспортного потенціалу, сучасних транспортних засобів.