74205

Жер қазу-тасымалдау машиналары. Қызметі, қолданылу облысы. Негізгі техника-экономикалық көрсеткіштері

Лекция

Производство и промышленные технологии

Жер қазутасымалдау машиналары ЖҚТМ деп топырақты массивтен тарту күші арқылы ажыратып оны түсіру орнына өз жүрісімен жеткізетін құрылыс машиналарын атайды. Негізгі атқаратын жұмысшы операциялары: топырақты қабаттап өңдеу оны тасымалдау құрылыс объектісі негізіне төсеу немесе төгу топырақ беттерін жоспарлау. Негізгі қызметі: топырақты жер бетімен сүргіш органы арқылы азғана арақашықтыққа 150м жылжыту арқылы қабаттап өңдеу. Мына жағдайларда қолданылады: құрылыс алаңын дайындау барысында топырақтың беткі құнарлы қабатын алу;...

Казахский

2014-12-29

659.49 KB

32 чел.

Дәріс №7 (1 сағат)

Тақырып: «Жер қазу-тасымалдау машиналары. Қызметі, қолданылу облысы. Негізгі техника-экономикалық көрсеткіштері. Жұмыс процесі. Жер қазу-тасымалдау машиналарының даму перспективалары»

Жоспар:

  1.  Жер қазу-тасымалдау машиналары.
  2.  Қызметі, қолданылу облысы.
  3.  Негізгі техника-экономикалық көрсеткіштері.
  4.  Жұмыс процесі.
  5.  Жер қазу-тасымалдау машиналарының даму перспективалары.

Жер қазу-тасымалдау машиналары (ЖҚТМ) - деп топырақты массивтен тарту күші арқылы ажыратып, оны түсіру орнына өз жүрісімен жеткізетін құрылыс машиналарын атайды.

Негізгі атқаратын жұмысшы операциялары: топырақты қабаттап өңдеу, оны тасымалдау, құрылыс объектісі негізіне төсеу немесе төгу, топырақ беттерін  жоспарлау.

Жұмысшы органдарының түрлеріне қарай былай ажыратылады:

шөмішті ЖҚТМ  (скреперлер);

сүру ЖҚТМ (бульдозерлер, автогрейдерлер).

Жұмыс процесі екі өзіндік режимнен тұрады: тарту және транспортты.

Бульдозер – бұл жұмысшы органы сүргіш болып келетін ЖҚТМ.

Негізгі қызметі: топырақты жер бетімен сүргіш органы арқылы азғана арақашықтыққа (150м) жылжыту арқылы қабаттап өңдеу. Мына жағдайларда қолданылады:

  1.  құрылыс алаңын дайындау барысында топырақтың беткі құнарлы қабатын алу;
  2.  топырақты көлікке тиеу мен аударып салу кезінде пайдалану аймағына тасымалдау;
  3.  терең емес каналдарды өңдеу;
  4.  көлбеу еңістерді тазалау;
  5.  қосымша қорлардан үймелер жасау кезінде;
  6.  ғимараттар мен үймереттер іргетастары астындағы негіздерді тазалау мақсатында жоспарланған жұмыстарда, алаңқайлар мен трассаларды жоспарлауда;
  7.  келу жолдарының құру мен қалыпты жұмыс жасауын қамтамасыз етуде, үймелерге міну мен оймалардан шығуда;
  8.  қиыс жолдарда;
  9.  қазаншұңқырлар мен іргетас шеттерін кері көмуде;
  10.  үймелердегі топырақтарды тегістеу;
  11.  сусыма  материалдарды тасымалдауда;
  12.  дайындық жұмыстарында (ағаштар құлату, түптерді кесу, томарларды жұлу, тастарды алыптастау, қоқыс пен қардан тазарту;
  13.  ашу жұмыстарында;
  14.  скреперлер итермелері ретінде.

Бульдозерлер былай ажыратылады:

- кішігабаритті тарту күші 25кН-ға дейін және қуаты  45кВт-қа дейін;

- жеңіл – 25-135кН, 45-120кВт;

- орташа – 135-200кН, 120-150кВт;

- ауыр – 200-300кН, 150-225кВт;

- аса ауыр –300кН жоғары, 225кВт жоғары.

Ол мыналардан тұрады:

- базалық трактордан;

- пышақты, шарнирлі және екі итергіш брусты аспалы жұмысшы органынан;

- сүру органын басқаратын гидрожүйеден.

Айналмайтын сүргішті бульдозердің жұмыс циклі мыналардан тұрады:

- топырақтарды қазу;

- топырақты төсеу орнына сүргіш құралымен тасымалдау;

- үймені түсіру;

- алғашқы позицияға қайтып келу.

Сүргіш құралдардың қосымша құрылғылары: маңдайша қалқандар, кеңейткіштер, ашқыштар – жұмыс өнімділігі 1,7-1,8 есе артады.

Топырақ екі әдіспен өңделеді:

  1.  клинді

  1.  тарақты

Шығындар топырақ түрі мен тасымалдау арақашықтығына байланысты болады.

Техникалық жұмыс өнімділігі:

Оймаларды өңдеу барысында 1 сағат үздіксіз жұмыс жасаған кездегі оймадан шығарылған тығыз күйге келтірілген топырақ көлеміне тең.

                                                        

,                                   

мұндағы   - қазылған призманың қазу соңындағы көлемі, м3;

                 - цикл ұзақтығы, с;

                 - топырақ өңдеу коэффициенті;

                В – ені;

                Н – үйме биіктігі, м;

                 - пропорционалдылық коэффициенті (призмадағы жақтар    

                         тіктігі мен Н/В қатынасына тәуелді);

Үймелер тұрғызуда тасымалдау кезінде сүру құралының шеттерінен қапталдағы біліктерге кететін шығындар да ескеріледі:

,

мұндағы - топырақты шығын коэффициенті (үю призмасының ағымдқ

                      көлемінің 3-6%).

Жоспарланған жұмыстарда:

, ()   (5)

мұндағы  L – жобаланатын учаске ұзындығы, м;

                B – алым ені , м;

                n – жоспарлау жолақтарының саны;

                b – көршіліес аражабындар жолағынының ені;

                - жоспарлаудың қосынды ұзақтығы, с

                 ,

Машина айнала отырып жүрілетін ілгерілемелі қозғалыс кезінде;                           

,

Кейін қарай бос жүріс кезінде (челнокты схема).

мұндағы z – бір із бойынша қайталанған жүріс саны.

Айнала жұмыс істегенге қарағанда, челнокты схема бойынша жұмысты орындау өнімдірек болады, егер мына шарт орындалса:


.

Скрепер – топырақты шөмішімен қабаттап өңдейтін, оны тасымалдайтын және жер үймереттеріне үйіп жинайтын жерқазу-тасымалдау машиналары.

Олармен I және II категориялы топырақтар өңделеді, ал III және IV категориялы топырақтар қопсытылғаннан кейін өңделеді.

Батпақты, байланыспаған, аса ылғал, тастақты топырақтарды өңдеу ұсынылмайды.

Топырақты тасымалдау қашықтығы: жылжымалы тартқыштар 100-800м; дөңгелекті тартқыштар – 300-3000м.

Жұмыс циклі – қазу (шөмішті толтыру (, үлестік энергия шығыны 3,2-6 )), топырақты төсеу орнына тасымалдау, төгу және кері орнына қайту.

Скрепердің басты параметрлері– шөміш сыйымдылығы. Олар былай ажыратылады:

  1.  Сыйымдылығы аз шөміштер (4 куб. м дейін);
  2.  Сыйымдылығы орташа шөміштер (5-12 куб. м);
  3.  Сыйымдылығы үлкен шөміштер (15 және одан да көп куб. м).

Скрепер тартқыштан және жұмысшы жабдықтан тұрады.

Жалғастырылу тәсіліне қарай былай ажыратылады:

1. тіркемелі;

2. Жартылай тіркемелі;

3. Өздігінен жүретін.

Скрепер құрылымы мен жұмыс жасау принципі. Тартқыш жұмысшы органмен екі шарнир түріндегі ілінісу құрылғысымен жалғастырылған,  бұл тартқыштың жұмысшы жабдыққа қатысты бұрылуына және что қисаюына мүмкіндік береді. Ол шөмішті іске қосады  (артқы бөлігімен дөңгелектерге сүйенеді, ал алдыңғы бөлігі тартқыш рама көмегімен тартқышқы сүйенеді). Шөміш қаптал қабырғалармен және түбімен шектеледі. Алдыңғы жағынан ол гидроцилиндр қақпақтармен, ал арт жағынан түсіру кезінде қозғалатын жылжымалы қабырғамен жабылады.

Ең энергия көп жұмсалатын операция топырақты қазу болып табылады. Шөміш топырақпен толтырылады = 6-15 куб.м ұзындық бойынша 9-15 метр қиыршықтың орташа қалыңдығы  0,09-0,16м (саз) болса және 0,02-0,35м (құм) болса. Клинді, тарақты және клевті тәсілдері қолданылады. Жүктелген скреперлер үшін ылдилаудың шектік тіктігі– 20-25%, бос  скреперлер үшін – 25-30%. Өздігінен жүретін скреперлер үшін көп, ал тіркемеле скреперлер үшін азырақ.

Скреперлердің техникалық жұмыс өнімділігі:

   ,                                                             

мұндағы q – шөміштің геометриялық сыйымдылығы;

Кн – толтырылу коэффициенті (құм – 0,6-0,9; саз – 1-1,1; құмдақ, саздақ – 1,1-1,2; қара топырақтар – 1,1-1,25);

tц – жұмыс циклінің ұзақтығы;

Кр – топырақтың қопсытылу коэффициенті.

,

мұндағы lк, lтг, lр, lтп – қазу жолының, қозғалыс жолының, түсіру және    

                                        бос күйде қозғалу жолының ұзындығы;

                     Vк, Vтг, Vр, Vтп – бұл жолдардағы қозғалыс жылдамдығы;

                      tп – бір бұрылыс ұзақтығы (орташа 12-15 сек);

                       n – жұмыс цикліндегі бұрылу саны.

,              (қазу жолының ұзындығы)             

,                     (түсіру жолының ұзындығы)            

 мұндағы   В – шөміш ені;     

                  Сср – топырақ қиыршығының орташа қалыңдығы;

               h – топырақты төгу қабатының қалыңдығы;

Автогрейдер – I және II категория топырақтарын қабаттап өңдеу және автокөлік және темір жолдарды, аэродромдарды салу мен жөндеу, өндіріс және азаматтық құрылыс жағдайларында жер үймереттерін жоспарлау мен өңдеу жұмыстарында қолданылатын қайырмалы жұмысшы органды пневмодөңгелекті жүрістегі жер қазу-тасымалдау машиналары.  

Олардың көмегімен биіктігі 0,6 м үймелер тұрғызу кезінде беттерді профильдейді және жоспарлайды, кюветтер мен каналдарды қазып тазалайды, жер негіздеріне арналған астаулар дайындайды, топырақ, гравий, щебень мен басқа да байланыстырғыш материалдарды араластырып тазалайды, жол жөндеу жұмыстары кезінде жол төсемелерін бұзады, жолдар мен алаңдарды қардан тазалайды.

Массасы мен қуатына қарай олар былай ажыратылады:

1. Жеңіл (9т, 50кВт дейін);

2. Орташа (13т, 75кВт дейін);

3. Ауыр (19т,150кВт дейін);

4. Аса ауыр (19т, 150кВт жоғары).

5. Екі және үш негізді болады.

Жүргіш құрылғылары конструкцияларының ерекшелігі – бұл A*B*C дөңгелекті формуласы, мұндағы A, B, C – сәйкесінше басқарылатын, жетекші және жалпы өстер саны.

Құрылыста жетекші екі артқы өсті және дөңгелектері басқарылатын алдыңғы өсті – 1*2*3, үш негізді автогрейдер кең таралған

Авторгейдерлер жетекші жүйелері механикалық (жеңіл) және гидромеханикалық деп ажыратылады.

Жұмысшы органы – тартқыш рамада бұрылу шеңберінде машина ортасында артқы және алдыңғы дөңгелектер ортасында орналасқан қайырма.

Қайырма арнайы қосымша бөлшектермен жабдықталуы мүмкін.

Жұмыс процесі мыналарды қамтиды: топырақты қазу, оны тасымалдау және жер үймереттеріне тегістей отырып төсеу. Қайырманы кескіш жүзімен оның бетіне параллель және көлбеулеп 10-15° орналастырады.  

Кесу бұрышы – 35-45°, қапсыру бұрышы – 35-50°.

Қозғалыс схемасы: шеңберлі, челнокты.

Жер бедеріне қарамастан барлық алты дөңгелекке де сүйенеді.

Автогрейдердің техникалық жұмыс өнімділігі бульдозердікіне ұқсас етіліп анықталынады:

.

Грейдер-элеватор – бұл үздіксіз жұмыс жасайтын жер қазу-тасымалдау машинасы. гидромелиоративті үймереттердің биіктігі 1,5 м үймелерін тұрғызуға және   топырақты қабаттап өңдеуге арналған.

Олар аспалы, тіркемелі және жартылай тіркемелі түрде орындалуы мүмкін. Технологиялық құралы жылжымалы немесе дөңгелекті тракторлар мен тартқыштар немесе өздігінен жүретін жер қазу-тасымалдау машиналары.

Жұмысшы органы дискті пышақ, жартылай шеңбер түріндегі пышақ немесе жазық пышақтар жүйесі, ал оның төгу орнына жетуі үшін машина рамасына қатысты ориентациясы өзгермейтін және топырақты төгу бағытына қарай бұрылу мүмкіндігі бар бір немесе екі ленталы конвейерлер қолданылады.

Жұмыс процесі өңделетін бет бойымен оның шеттерінен кері бұрылып отыратын ілгерілемелі өтістерден тұрады.  

Эксплуатациялық жұмыс өнімділігі:

,                                             

мұндағы S– қиылатын қиыршықтың көлденең қимасының ауданы;

               L – аралық ұзындығы;

                - топырақ шығынын ескеретін коэффициент (0,85-0,95);

                - пайдаланылған жұмыс уақытын ескеретін коэффициент;

                - машина қозғалысының орташа жылдамдығы;

                - аралық соңындағы бұрылу ұзақтығы.

Дайындық жұмыстары болашақ құрылыс алаңын ормандар мен түптерден тазарту, ағаштарды шығарып тастау, томарлар мен тамырларды қазып тазалау, үлкен тастарды алыптастау, табиғи және жасанды кедергілер арқылы өтетін уақытша көпірлер жасау, топырақ сулары деңгейін төмендету болып табылады. Мұнда жалпы құрылыстық, арнайы машиналар пайдаланылады. Бульдозерлер мен бір шөмішті экскаваторларға жабдықталатын әртүрлі ауыспалы жұмысшы органдар қолданылады. Бұл жұмыстарға берік және тоң топырақтарды алдын-ала қопсыту да жатады.

Түп қиғыштар – бұл алаңды түптер мен ұсақ ағаштардан тазартуға арналған жылжымалы тракторға байланыстырылатын жұмысшы орган.

Қазып-жинағыштар – диаметрі 50 см дейін томарларды, құлаған ағаштар мен түптерді қазып алып тастауға және тығыз топырақтарды қопсытуға арналған машина.

Түп қиғыштардың жұмысшы органы - универсалды рамаға бекітілген пышақ немесе ара тәріздес жүзі бар қайырма.  

Қазып-жинағыштар төменгі жағы тістермен жабдықталған қайырмамен жабдықталған. Қайырманы алға қарай жылдамдықпен қозғала отырып топыраққа енгізеді, ортаңғы тістері томар астына еніп оны жұлқып тұтастай немесе бөлшектеп тартып шығарады. Томарлардың жұлқып қазуға кедергісі  диаметрі 0,1 до 0,5м болғанда 18-20 кН-нан  180-210кН-ға дейін. Жұмыс өнімділігін бульдозерге есептегендей етіп анықтайды. 

Тоң топырақтар және қопсытқыштар. 3-7 ай қыс мезгілінде топырақ 1-2,5м тереңдікке дейін қатып қалады. Көпжылдық тоң топырақтар мен мезгілдік қатып қалған тоң топырақтар Солтүстік Қазақстан территориясының 90%-ын құрайды. Оларды өңдеу үшін бір тісті қопсытқыштар, гидробалғалар, жер қазу-фрезерлік машиналар қолданылады.  

0,5-0,7м тереңдікке дейін қатып қалған топырақтарды бұзу үшін жылжымалы крандар мен экскаваторлардың лебедкаларына асып қойылған массасы 0,5 т және одан да көп шар балғалар мен массасы 2-3т клин балғалар түріндегі арнайы зеңбіректер қолданылады.  Оларды 6-8 м биіктікке көтеріп топыраққа лақтырады. Бұл әдіс қарапайым болғанымен, өнімділігі төмен  (4-10куб. м/ч).

Көп жағдайда аспалы қопсытқыштар мен саңылау кескіш машиналар қолданылады.  

Олар негізгі және қосыма деп ажыратылады.

Бұл тракторларға арналған аспалы жабдықтар. Оны бір немесе бірнеше тіректермен – көлденең балкаға қатаң немесе шарнирлі бекітілген тістермен жабдықтайды. 

Қопсытқыштың техникалық жұмыс өнімділігі:

                                

мұндағы  В – көптісті қопсытқыштың бір өтісінде қопсытқан жолағының ені;

                 - тиімді қопсыту тереңдігі;

                L – қопсыту жолының ұзындығы;

                 - 1 цикл ұзақтығы.

Саңылау кескіш машиналар арасында құрылыста кең тарағаны баралық машиналар. Жұмысшы жабдығы кесу машинасының бір немесе бірнеше шынжырлы бараларынан тұрады.

Баралар жұмыс жағдайына және кері жағдайға гидроцилиндрлер көмегімен келтіріледі. Кескіштермен жабдықталған баралық шынжырлар топырақта ені 0,14м, тереңдігі 2 м дейін саңылаулар кеседі. Екі жағынан кесілген саңылаулармен контурланған топырақ жолақтары ары қарай экскаваторлармен өңделеді. Баралық машиналардың қозғалыс жылдамдығы қату тереңдігі 1м болса – жуықтап алғанда 60м/сағат.

Бақылау сұрақтары:

  1.  Жұмысшы органдарының түрлеріне қарай жер қазу – тасымалдау машиналары қалай  ажыратылады?
  2.  Жер қазу – тасымалдау машиналары қандай жағдайларда қолданылады?
  3.  Пневмодөңгелекті жүрістегі жер қазу-тасымалдау машиналары массасы мен қуатына қарай қалай ажыратылады?
  4.  Скрепер құрылымы мен жұмыс жасау принципі қандай?
  5.  Жер қазу – тасымалдау машиналарының техникалық жұмыс өнімділігі.

Ұсынылатын  әдебиеттер  тізімі:

  1.  Строительные  машины.  Учебник  для  вузов.   Д.Н. Волков, В.И. Крикун, С.Е. Рынсков.  Под ред. Д.Н. Волкова. М. , Высшая школа, 1996.
  2.  Волков Д.П., Крикун В.Я. Строительные машины. – М.:АСВ, 2002. Белецкий Б.Ф. Строительные машины и оборудование – Ростов н/Д, Феникс, 2005.
  3.  Добронравов С.С. Строительные машины и основы автоматизации. – М.: Высшая школа, 2001. Мауленов Ж.К., Бурцев В.В. Машины непрерывного транспорта. (Теория, конструкция и расчет). Уч. Пособие. – Алматы.: КазГАСА, 2003. Гаркави Н.Г. Машины для земляных работ – М.: Высшая школа, 1982.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

56272. Сценарий праздника «Красный, жёлтый, зелёный» 48 KB
  Не так давно, мы первоклассники, пришли учиться в школу. Мы учимся читать и писать, считать и рисовать. А ещё, каждый первоклассник должен знать и соблюдать правила дорожного движения. Тогда, наш путь будет безопасным.
56273. Школа светофорных наук. Урок –тренинг 62.25 KB
  Работа в группах 10 мин.Работа в группах. 1группа –красный группа –желтый группа –зеленый. 1 группа готовит инсценирование: водитель и пешеходы на улицах города ул.
56274. З РОДИНИ ЙДЕ ЖИТТЯ ЛЮДИНИ 108.5 KB
  Тато і мама. Ще були у батьків моїх високі надії Як же мама зраділа Як тато зрадів Народилось дитятко маленька кровинка Що від тата і мами життя поведе. Але дуже важливо ще те для дитини...
56275. Формування громадянської свідомості учнів 285.5 KB
  З огляду на це дуже важливим і актуальним є проблема формування у школярів громадянської свідомості високих громадянських якостей наявність яких дасть їм повне право називатися громадянами Української держави.
56276. Рослинний і тваринний світ Північної Америки. Особливості природної зональності материка. Висотна поясність 1.66 MB
  Ми як справжні географи вирушимо у мандрівку до Північної Америки щоб ознайомитися з особливостями природи цього дивовижного материка. Які рослини і тварини ви вважаєте емблемою Північної Америки.
56277. “Світ – найвеличніший храм, в якому людина – спаситель життя на Землі”. Інтегрований урок географії, біології, фізики в 10, 11 класі 124 KB
  Мета: Виховувати в учнів якості громадянина світу, патріотизм, екологічну культуру, почуття вдячності до людей, що прийняли на себе удар стихії, формувати нове екологічне мислення...
56278. Світове господарство. Етапи формування світового господарства 384 KB
  МЕТА: систематизувати уявлення учнів про господарство; сформувати систему знань про світове господарство; виділити етапи формування світового господарства; розвивати практичні навички учнів заповнювати та складати структурні схеми...
56279. Ранній залізний вік на українських землях. Світ кочовиків 46 KB
  Підготувати розповідь про історію свого племені. Інсценізувати епізод з життя племені. Вибрати вождя племені. Розповідь з історії племені.
56280. Використання власного досвіду для формування дитячого світогляду на уроках англійської мови. Як здійснюються дитячі мрії… 113.5 KB
  Тому своїм учням я намагаюся якомога більше розповідати про ті країни, в яких мені пощастило побувати, ділюся з ними своїми враженнями, намагаюся захопити і зацікавити їх світом подорожей. Мені дуже хочеться, щоб кожен з них розпочинав свій шлях...