74833

Моление Даниила Заточника: своеобразие памятника, его обличительный пафос, антибоярская и антиклерикальная направленность

Доклад

Литература и библиотековедение

Моление Даниила Заточника адресовано князю Ярославу Всеволодовичу Переяславскому княжившему с 1213 по 1236 г. Сам же Даниил выступает сторонником сохранения холопства. Бояр Даниил относит к злым господам которые попирают человеческое достоинство своих слуг.

Русский

2015-01-05

16.22 KB

5 чел.

«Моление Даниила Заточника»: своеобразие памятника, его обличительный пафос, антибоярская и антиклерикальная направленность.

«Моление» Даниила Заточника адресовано князю Ярославу Всево¬лодовичу Переяславскому, княжившему с 1213 по 1236 г., и «бра¬тии» — слушателям. Обращение к князю открывается цитатой 115,3 псалма: «Аз раб твои и сын рабы твоя». На основании этого некоторые исследователи делают категорический вывод о социальной принадлеж¬ности автора «Моления» и относят его к холопам. Заметим, что эти же слова произносит Дмитрий Донской в «Слове о житии и о престав¬лении Дмитрия Ивановича»: «,..яко аз раб твой и сын рабы твоея» (ПСРЛ. Т. 34. С. 137).

В «Молении» усилено панегирическое прославление князя путем цитирования «Песни песней» царя Соломона. Подчеркнуто значение мудрых властителей и доказывается преимущество мудрости над храб¬ростью: «Умен муж не велми бывает на рати храбр, но крепок в замыслех; да тем собирати мудрые».

Вряд ли следует относить к биографии героя слова о том, что мать и отец оставили его. Это, по-видимому, литературный прием, подчер-кивающий значение князя, призванного заменить своему служивому человеку отца. Только заявление автора о том, что он «под работным ермом пострадах», возможно, в какой-то мере отражает реальность положения. Сам же Даниил выступает сторонником сохранения хо¬лопства. Как бы ни был, считает он, горделив и «буяв» холоп, «но укора ему своего не избытьи — холопия имени», подобно тому как котлу с золотыми кольцами не избыть черноты жжения.

В «Молении», по сравнению со «Словом», появляется резкое осуждение боярства. Бояр Даниил относит к злым господам, которые попирают человеческое достоинство своих слуг. Даниил предпочитает служить князю: «Лучше бы ми нога своя видети в лыченице в дому твоем, нежели в черлене сапозе в боярстем дворе; луче бы ми в дерюзе служити тебе, нежели в багрянице в боярстем дворе».

О своей социальной принадлежности автор «Моления» заявляет более четко: «Княже мои, господине! Всякому дворянину иметь честь и милость у князя». Прав И. У. Будовниц, отнесший «Моление» к про¬изведениям ранней дворянской публицистики.

Более скромное место в «Молении» по сравнению со «Словом» занимает обличение злых жен. Гнев Даниила здесь направлен на старых злообразных жен, обобщенный гротескный образ которых он создает.

Вводится в «Молении» и новая, по сравнению со «Словом», тема обличения монашества. С негодованием отвергает Даниил вообража¬емый совет князя постричься в монахи: «То не видал есмъ мертвеца на свинии ездячи, ни черта на бабе; не едал есми от дубья смоквеи, ни от липъя стафилья. Лучши ми есть тако скончати живот свои, нежели, восприимши ангельский образ солгати». Вслед за Козьмой пресвитером Даниил Заточник изображает нравы монахов, возвращающихся на «мирское житие, аки пес на своя блевотины». Он обличает порочные, низменные обычаи чернецов и черниц, которые, словно псы ласкосердые, обходят дома и села «славных мира сего».

Появляется в «Молении» и великолепная картина игр на иппод¬роме, своеобразных состязаний в ловкости и силе. Завершает «Моле¬ние» молитва, в которой звучит тревога по поводу появления «незнаемого языка».

Таким образом, «Моление» принадлежит к публицистическим дидактическим произведениям, которые наполнены философским нравственным содержанием, раскрывают быт и нравы Руси накануне монголо-татар-ского нашествия. Как справедливо отмечал еще Белинский, «...кто бы ни был Даниил Заточник,— можно заключить не без основания, что это была одна из тех личностей, которые, на беду себе, слишком умны, слишком даровиты, слишком много знают и, не умея прятать от людей своего превосходства, оскорбляют самолюбивую посредственность; которых сердце болит и снедается ревностию по делам, чуждым им, которые говорят там, где лучше было бы помолчать, и молчат там, где выгодно говорить; словом, одна из тех личностей, которых люди сперва хвалят и холят, потом сживают со свету и, наконец, уморивши, снова начинают хвалить...».


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

13119. Сухомлинскийдің В.А. педагогикалық идеясы 38.5 KB
  В.А.Сухомлинскийдің педагогикалық идеясы 1918-1970 В.А.Сухомлинскийдің шығармашылығы әрбір жыл өткен сайын біздің елімізде сол сияқты шетелде ғылыми және педагогикалық жұртшылықтың тарапынан бірденбір ерекше көңіл бөлініп келеді. Бұл кездейсоқтық емес. Оның талда...
13120. Белинский В.Г. мен А.И.Герценнің педагогикалық теориясы 44.5 KB
  В.Г.Белинский мен А.И.Герценнің педагогикалық теориясы. В.Г.Белинскийдің педагогикалық көзқарастары. 18111848 ХІХ ғасырдың 3040 жылдары орыстың прогрессивтік қоғамдықпедагогикалық ойпікірінің дамуына В.Г.Белинский мен А.Н.Герцен ерекше роль атқарды. Революциял
13121. Ғұмар Қараштың педагогикалық көзқарастары 43.5 KB
  Ғұмар Қараштың педагогикалық көзқарастары. 18751921 жж. Қазан төңкерісіне дейінгі Қазақстанда қоғамдықсаяси ағартушылықпедагогикалық ойпікірдің дамуына өзінің өлшеусіз үлесін қосқан ХХ ғ.бас кезіндегі қазақ әдебиетінің ең көрнекті қайраткерлерінің бірі ағартуш...
13122. Дамыта оқытудың тиімділігі 49.5 KB
  Дамыта оқытудың тиімділігі Оқу адамның психикалық дамуының формасы элементі. Кез келген оқыту белгілі бір мөлшерде адамды дамытады. Даму ұғымы сөздікте ... мөлшерлік өзгерістердің белгілі бір өлшем шегінен шығып сапалық өзгерістерге айналуыдеп түсі...
13123. Джон Локктың педагогикалық теориясы 42.5 KB
  Джон Локктың педагогикалық теориясы. 16321704 Саясиәлеуметтік және философиялық дүниетанымы. 1688 жылы Англияда буржуазиялық төңкеріс болды. Ол өндірістік төңкеріске негіз дайындады. Бұл төңкеріс жаңа кезеңнің буржуазияның үстемдік ету кезіңін жария етті ол ...
13124. ӘЛКЕЙ МАРҒҰЛАННЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРІ 40.5 KB
  ӘЛКЕЙ МАРҒҰЛАННЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕРІ С. Сұрағанов Л.Н.Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті Астана қ. Ғұлама ғалым Әлкей Хақанұлы Марғұланның тікелей оқытушылық қызметпен айналысқанын көрсететін бірнеше нақты мәліметтер бар. Әлкей 1915 жылы Ба...
13125. Әл-Фараби еңбектеріндегі халықтық педагогика мәселелері 55.5 KB
  ӘлФараби еңбектеріндегі халықтық педагогика мәселелері Халықтық педагогикалық құбылыстарды зерттеушілер ресми педагогика мен халық педагогикасының бірінбірі толықтыратын кеңейтіп отыратын өзара ықпалы мен өзара шарттастығын дәлелді ашып түсіндіреді. Егер рес...
13126. Әулие ата - Жамбыл өңіріндегі оқу-ағарту ісінің дамуы мен ерекшеліктері 43 KB
  ӘУЛИЕАТА МЕН ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ОҚУАҒАРТУ ІСІНІҢ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ Э.Қайырбаева А.Мейірбекова Керімбай атындағы №12 мектепресурстық орталығыТараз қ. Араға жарты ғасыр салып өлгеніміз тіріліп өшкеніміз жанды жоғымызды қозғап барымызды көрсетуге мүмкін...
13127. Жеке тұлғаны ұлттық құндылықтарға бағыттап оқыту 42 KB
  ӘОЖ 3701: 014.544.018 І 28 ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРҒА БАҒЫТТАП ОҚЫТУ Ж.Ж. Ізбасарова ТаразҒасыр колледжі Тараз қ. Бүгінгі ғаламдану процесінде ұлттық құндылықтарды сақтау мен өзінің бетбейнесін ізгі дәстүрлерін сақтау жолындағы күрес ұлтты