76662

Сүйінбай Аронұлы

Реферат

Исторические личности и представители мировой культуры

Тарихи деректерде Қоқан хандығы шапқыншылығының әсерінен жан-жаққа бытырай көшіп, қиын-қыстау кезеңде (1840 – 1860) іргесі ыдыраған қазақ руларының басын біріктіруде Сүйінбай мен Сарыбай бидің ықпалы зор болғандығы айтылады.

Казахский

2015-01-31

896.04 KB

1 чел.

  Реферат

   

Тақырып: Сүйінбай Аронұлы

                                                                                  

                                                                                   Орындаған: Нұрбай Д.

                                                                                   Тексерген : Мұханова А.

                Алматы қ. , №72 жалпы білім беретін мектеп , 2014ж.

                                                Жоспары:

  1.  Атадан балаға жалғасқан ақындық

  1.  Қазақ руларының басын біріктірген Сүйінбай Аронұлы

  1.  Сүйінбай “айтыс өнерінің алтын діңгегі”.

  1.  Ақын шығармашылығының ел ішінде насихатталуы

  1.  Сүйінбай ақынның  мұрасын жинақтаған  ғалымдар

  1.  Ақынның асыл мұрасы

  1.  Сүйінбай Аронұлын дәріптеу

 Сүйінбай Аронұлы (1815, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарақастек ауылы – 1898) – айтыс ақыны.

 Жасынан жыраулығымен елге танылған. Жамбыл aқын “Менің пірім – Сүйінбай, сөз сөйлемен сыйынбай” деп оны ұстаз тұтқан. Aрғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы (1701 – 1791) жауынгер ақын, жыршы, күйші, қобызшы болған. “Өтеген батыр” жырын шығарып, “Мың бір түн”, “Шаһнама”, “Көроғлы”, “Тотының тоқсан тарауы” дастандарын жырлаған. Күсептің үлкен ұлдары Жаңбыршы мен Жаманақ қазақ арасына жыршы, қобызшы, күйшілігімен белгілі болса, кенже баласы Арон (1750 – 1835) жастайынан өткірлігімен, мәмілегер шешендігімен ел аузына іліккен. Атадан балаға жалғасқан ақындық, шешендік өнер Сүйінбайға дарыған. Сүйінбайдың өзінен үлкен Жаманшал, Жұмық деген ағалары, Оспан атты інісі сыншыл, бірқақпай өлеңдерімен ауыл арасына танылған. Бұл жөнінде Жаманшал Сүйінбайға: “Отбасында мен жүйрікпін, шаршы топта сен жүйріксің” дейді екен.

 Тарихи деректерде Қоқан хандығы шапқыншылығының әсерінен жан-жаққа бытырай көшіп, қиын-қыстау кезеңде (1840 – 1860) іргесі ыдыраған қазақ руларының басын біріктіруде Сүйінбай мен Сарыбай бидің ықпалы зор болғандығы айтылады. Осы тұста ақын халықты қоқандықтарға қарсы тұрып, тәуелсіздік үшін күресуге шақырды. “Өтеген батыр”, “Саурық батыр”, “Сұраншы батыр”, “Жабай батыр”, “Қарасай батыр” сияқты толғаулар шығарды. Аумалы-төкпелі қоғамда өмір сүргендіктен, Сүйінбай сал-серіліктен гөрі қоғамдық-әлеуметтік істерге белсене араласқан. Өлеңдерінде Қоқан билеушілері мен жергілікті әділетсіз сұлтан, төрелерден, бай-болыстардан жасқанбай, турасын айтып отырған. Әсіресе, ақын Тезек төремен, қырғыз ақыны Қатағанмен айтыстарында, сондай-ақ “Датқаларға”, “Үмбетәліге”, “Төрт биге”, “Момын малын зұлымға алып беріп”, т.б. өлеңдерінде қиянатшылдықты, озбырлықты аяусыз сынға алған. Оның шешендік нақылдары, болыс-билерге арналған сықақ өлеңдері (“Мақсұтқа”, “Қасымға”, “Болыстарға баға”, т.б.) сaқталған.

  Қазақ халқының тарихи-қоғамдық даму сатылары мен өткен ғасырлардағы өмір шындығы ақын шығармаларында жан-жақты көркем суреттелген.[1] Сүйінбай поэзиясы терең философиясымен, ой сұлулығымен, ақын тіліндегі соны поэтикалық өрнек-айшықтарымен ерекшеленді. М.Әуезов Сүйінбайды “айтыс өнерінің алтын діңгегі” атаған. Қазақ  халқы әділет үшін күресте қорғаушысы, жақтасы болған ақиық ақынның өлең, толғау, айтыстарын күні бүгінге дейін сақтап, “Сүйінбай осылай деген” деп әрдайым зерделерінде тұтқан.

 Сүйінбайдың айтыстары мен өлең-толғауларын жинау, жариялау ісі 20 ғасырдың бас кезінде қолға алына бастады. 1920 жылы Түркістан АКСР-і халық ағарту комиссариаты жанынан құрылған қырғыз (қазақ) ғылым комиссиясы ауыз әдебиеті үлгілерін жинау мақсатында Сырдария, Жетісу облыстарына экспедиция ұйымдастырып, этнограф ғалым Ә.Диваев Сүйінбайдың өлең-толғауларын, айтыстарын жазып алған.

 1929 жылы алғаш рет “Жаңа әдебиет” журналында ақынның “Апырмау, мынау жатқан Сарыбай ма?” деген өлеңі басылды. Ақын шығармалары әр кезеңде жарық көрген хрестоматия оқулықтарға енгізіліп, ел ішінде насихатталды. С.Сейфуллин құрастырған “Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары” атты жинаққа (1931) “Шапырашты Сүйінбай ақынның қартайған шағында айтқаны” деген өлеңі енген. 1935 жылы Қ.Жансүгіров пен Ф.Ғабитованың құрастыруымен ақынның бір топ шығармасы “Сүйінбай ақын” деген атпен тұңғыш рет жеке жинақ болып жарық көрді. С.Мұқанов пен Қ.Бекхожин 1939, 1940, 1941 және 1944 жылы орта мектептің 8-сыныбына арналған хрестоматиясына Сүйінбайдың бірнеше өлеңін енгізген (“Сүйінбай мен Тезек төре”, “Сүйінбайдың Тезектің өлген баласына көңіл айтқаны”, “Кәрілік туралы”).

  Қазақстанға құрылғаннан кейін (1946) Сүйінбай ақын мұрасын жинап, жариялаумен айналысқан ғалымдар Диваев, С.Бегалин, Б.Жақыпбаев, қырғыз фольклористері Ш.Уметәлиев пен Э.Мұқанбетовтардың еңбектерін айрықша атауға болады. Сондай-ақ Сүйінбай мұрасының біршамасы Ж.Жабаевтың мемориалдық мұражайының әдеби қорында сақтаулы. “Ақын жырлары”, “17 – 19 ғасырлардағы қазақ ақындарының шығармалары”, “Үш ғасыр жырлайды” атты жинақтарда Сүйінбай шығарм-на кеңінен орын берілген, “Айтыс” жинағының 1-томында “Сүйінбай мен Тезек төренің айтысы” жарияланған.

 Сүйінбай ақынның “Ақиық” атты жинағына (1976) таңдаулы шығармаларымен қатар, тыңнан қосылған көптеген өлең-толғаулары, айтыстары енген, шығармалары жүйеге келтіріліп, тақырыптарға бөлінген, кітапқа көлемді ғылыми алғысөз жазылып, соңынан түсіндірме сөздік берілген. Мәскеуде “Әлем әдебиетінің кітапханасы” сериясымен жарыққа шыққан 200 томдық жинақтың 102-томында Сүйінбайдың “Кәрілік” атты өлеңі жарияланған. Бұл ақын шығармаларының дүниежүзілік сөз өнеріне қосылған асыл мұра, аса құнды әдеби ескерткіш екендігін танытады. Сүйінбайдың Малыбай, Жетібай, Әзірбай атты ұлдары, Бағжан, Қойжан деген қыздары болған. Ақынның сүйегі Қарақыстақ уезінің шығыс жағындағы биік жотаға қойылған, қабіріне кесене тұрғызылған. Алматы облысы филармониясы, сондай-ақ Алматы қаласындағы үлкен даңғыл, туған ауылы, ондағы мектеп, көшелер Сүйінбай есімімен аталады. Туған жерінде Сүйінбайдың мемориалдық мұражайы жұмыс істейді. 

Пайдаланған әдебилеттер:

  Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9 

  "Қазақ Энциклопедиясы"

  “ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

83829. Топографическая анатомия ягодичной области. Хирургическая тактика при ранении ягодичной области 54.75 KB
  Хирургическая тактика при ранении ягодичной области. отделе среднеягодичной мышцы затем образует влагалище для большой ягодичной мышцы. Грушевидная мца делит большое седалищное отверстие на formen suprpiriforme образовано нижним краем средней ягодичной мышцы и верхним краем грушевидной мцы.
83830. Сосуды и нервы бедра. Бедренная артерия, бедренная вена, седалищный нерв 54.02 KB
  Область бедра Границы: Верхняя передняя паховая связка или соответствующая ей паховая складка; верхняя задняя ягодичная складка; нижняя кру говая линия проведенная на 4 см выше основания надколенника. Передняя область бедра Кожные нервы формируются из поясничного сплетения: r. cutneus femoris lterlis снабжает наружную поверхность бедра: пп.
83831. Сосудистая и мышечная лакуна. Стенки, содержимое, клиническое значение 313.45 KB
  У верхней гранипы бедра находится пространство ограниченное спереди паховой связкой сзади и снаружи лобковой и подвздошной костями. Передняя стенка мышечной лакуны образована паховой связкой медиальная rcus iliopectineus. С медиальной стороны под паховой связкой находится lcun vsorum. Ее стенками являются: спереди паховая связка; сзади лобковая кость с подвздошнолонной связкой; снаружи rcus iliopectmeus: изнутри lig.
83832. Проекционная линия бедренной артерии. Перевязка бедренной артерии. Приводящий канал 51.33 KB
  Перевязка бедренной артерии. Проекционная линия бедренной артерии. Перевязка бедренной артерии Проекционная линия линия Кэна проходит сверху вниз снаружи кнутри от середины расстояния между верхней передней подвздошной остью и лобковым симфизом к приводящему бугорку бедренной кости.
83833. Большая подкожная вена. Хирургическое лечение варикозного расширения вен нижних конечностей 49.82 KB
  Большая подкожная вена нижней конечности являясь продолжением медиальной краевой вены переходит на голень по переднему краю внутренней лодыжки далее вдоль медиального края большеберцовой кости и огибая медиальный мыщелок в области коленного сустава сзади переходит на внутреннюю поверхность бедра. Одновременно перевязывают все вены впадающие в большую подкожную вену ноги у бедренного кольца. Принцип операции Троянова Тренделенбурга полностью сохраняется и в отношении перевязки малой подкожной вены ноги. Операция Бэбкока Основной принцип...
83834. Сосуды и нервы голени. Большеберцовый и малоберцовый нервы 237.04 KB
  Передняя поверхность голени В переднем ложе расположены m. В верхней трети голени нерв располагается латерально от артерии в средней трети пересекает артерию спереди в нижней трети проходит медиально от артерии. В латеральном отделе голени на границе нижней и средней третей голени поверхностный малоберцовый нерв прободает фасцию и выходит в подкожную клетчатку.
83835. Передняя и задняя большеберцовые артерии. Проекционные линии и техника перевязки артерий голени 47.22 KB
  Перевязка передней большеберцовой артерии Проекционная линия артерии соединяет середину расстояния между головкой малоберцовой кости и tuberosits tibie с серединой расстояния между лодыжками. Перевязка задней большеберцовой артерии Проекционная линия артерии проходит от точки находящейся на 1 см кзади от внутреннего края большеберцовой кости вверху до середины расстояния между внутренней лодыжкой и ахилловым сухожилием внизу. Перевязка задней большеберцовой артерии в средней трети голени.
83836. Топографическая анатомия стопы 53.35 KB
  Продолжение передней большеберцовой артерии с одноименными венами н n. dorslis pedis отдает следующие ветви: латеральные и медиальные предшюсневые артерии: дугообразную артерию из которой начинаются три тыльные плюсневые артерии: глубокую подошвенную ветвь анастомознрующую с латеральной подошвенной артерией. На уровне основания V плюсневой кости подошвенные артерии образуют rcus plntris. От дуги начинаются плюсневые подошвенные артерии из которых возникают пальцевые подошвенные артерии.
83837. Сосудистый шов. Показания, техника, осложнения 53.08 KB
  По отношению к окружности сосуда швы бывают циркулярными и боковыми. Циркулярный шов накладывается при полном разрыве или нарушении целостности сосуда на протяжении 2 3 длины окружности. Боковой шов накладывается при продольном направлении раны стенки сосуда или при поперечной ране не превышающей 1 3 длины окружности. Недостатки: шов охватывает сосуд неподатливым кольцом: шовный материал выходит в просвет сосуда; не всегда обеспечивается герметичность шва.