79598

ТІКЕЛЕЙ САЛЫҚТАРДЫ ЕСЕПТЕУ МЕХАНИЗМІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

Дипломная

Экономическая теория и математическое моделирование

Тікелей салықтардың фискалдық және реттеушілік қызметін ескере отырып, табысқа салынатын салық ставкалары жоғары болуын ескеру. Салық салу базасының табысқа және мүллікке салынатын салық үлесін қайта қарау кәсіпорын бөлігінің жасырын бизнеске кетпеуін қамсыздандырады.

Казахский

2015-02-13

60.53 KB

9 чел.

ТІКЕЛЕЙ САЛЫҚТАРДЫ ЕСЕПТЕУ МЕХАНИЗМІ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

Жоспар
КІРІСПЕ...............................................................................................................
1. ТІКЕЛЕЙ САЛЫҚТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ АЛАТЫН РОЛІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ МӘНІ
 1.1 Тікелей салықтардың экономикалық мәні мен түрлері      ...................
1.2 Қазақстан Республикасындағы тікелей салықтардың дамуы
мен қалыптасуы..........................................................................................
1.3 Тікелей салықтардың қызмет етуінің шетелдік тәжірибесі ..........................
2. ҚР МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТІНДЕГІ ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ
ОРНЫ

2.1 Тікелей салықтардың есептелу және төлену тәртібі........................
2.3 ҚР бюджетіне 2011-2013жж. тікелей салықтарының түсімдеріне талдау..............................................
3. ҚР-Ң МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІНДЕГІ ТІКЕЛЕЙ
САЛЫҚТАРДЫҢ ОРНЫ МЕН РОЛІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстанның Республикалық бюджетіндегі тікелей салықтарының
өндіріске салыну жолдарын жетілдіру…………………………………..
3.2 Қазақстанның Республикалық бюджетіндегі тікелей салықтарының
тұтынудағы кездесетін мәселелерін шешу және оны жетілдіру
жолдары……………………………………………………………………
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................................................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................................................
ҚОСЫМША.......................................................................................................

КІРІСПЕ

Нарықтық қатынастардың қазіргі даму жағдайы, өнеркәсіп орындарының көбеюі, халықтың әл-ауқатының жақсаруы, қаржы жүйесінің нығайып дамуы, мемлекетаралық экономикалық қатынастардың ұлғаюы елімізде салық жүйесінің ауқымды түрде дамытудың қажеттілігін көрсетіп отыр. Себебі ғылыми негізделген, шынайы өзгерістерді бейнелейтін әрі жүйелі түрде реттейтін салық жүйесі экономикалық процестерге оң ықпал етіп, жағымсыз жағдайлардың орын алуына жол бермей, қоғамда өркениетті құқықтық қатынастарды нығайта түседі.

Әйтсе де, қазіргі қолданыстағы салық жүйесінде салық ауыртпалығы негізінен заңды және жеке тұлғалардың табыстарына көбірек түсуде. Бұған табыс салықтарынан түсетін түсімдердің мүлік салықтарынан түскен түсім мөлшерінен бірнеше есе жоғары болуы дәлел. Мұндай айқын құрылымдық үйлеспеушілік өндірісті дамытуға қажетті алғы шарттарды жасауға кедергі келтіріп, дәулетті мүлік иелерін фискалды ауыртпалықтан босатуға негіз болып отыр.

Сол себепті бүгінгі күні бюджеттің кіріс көзінің басым бөлігін құрап отырған, экономика салаларының табысына салынатын шектен тыс салық ауыртпалығының бір бөлігін осы уақытқа дейін салық жүйесімен мүлде ескерілмей келген мүліктен түсетін кіріс түрлеріне аударған жөн.

Мүліктің басқа объектілерге (табыс және қосылған құнмен) қарағандағы ерекшелігі, ол салық салудың барынша тұрақты объектілерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге мүлікке салық салу осы мүлікті барынша тиімді пайдалануға ынталандырады әрі мүлікті салық салудан жасыру тіптен мүмкін емес.

Тікелей салықтардың фискалдық және реттеушілік қызметін ескере отырып, табысқа салынатын салық ставкалары жоғары болуын ескеру. Салық салу базасының табысқа және мүллікке салынатын салық үлесін қайта қарау  кәсіпорын бөлігінің жасырын бизнеске кетпеуін қамсыздандырады.

Салық салуда белгілі әділеттілікке қол жеткізу, дәлірек айтқанда;
- жағдайы нашарларды әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету;
- табыс көзінен тыс салық салудың біртұтас шақаласын құру;
-    табысқа салынатын салықтың үлесін шегерімдер арқылы азайту.

Сондай-ақ мүліктік салықтарды жергілікті деңгейде қолдану салықтың негізгі функциялары – фискалдық, реттеушілік және бақылау қызметтерін айтарлықтай дәрежеде көтеруге мүмкіндік береді. Мүлікке салық салу өткен кезеңдерде жасалған капитализацияланған табысқа салық салу объектілерін қоса, табысқа салық салуға толықтауыш қызметін атқарады.

Мүлікке салынатын салықтар әлемнің көптеген елдерінде салық жүйесінің құрамдас бөлігі бола отырып, жалпы мемлекеттік кірістердің құрамында айтарлықтай жоғары орын алады және көптеген мемлекеттердің жергілікті бюджеттерінің негізі болып табылады. Олар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қаржы көздерін жақсартудың ең негізгі құралы болуымен қатар, өндірістің ұлғайып дамуына да оң ықпалын тигізеді.

Осылайша табысқа және мүлікке салық салу жүйесін жетілдірудің теориялық және тәжірибелік негіздерін зерттеу, табысқа және мүлікке салынатын салықтардың қалыптасу және есептеу тәртібін анықтау, бақылау қызметін ұйымдастыру, жылжымайтын мүлікті бағалау әдістемесін қарастыру, табысқа және мүлікке салық салу жүйесін одан әрі жетілдіру бойынша ұсыныстар жасаудың қажеттілігі мен маңыздылығы курстық жұмыстың тақырыбы, оның мақсаты мен міндеттерін, ғылыми зерттеудің өзектілігін алдын-ала айқындауға мүмкіндік берді.

  1.  ТІКЕЛЕЙ САЛЫҚТАРДЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ АЛАТЫН РОЛІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ МӘНІ
     1.1 Тікелей салықтардың экономикалық мәні мен түрлері  

Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық – экономикалық құрылысы мен саяси іс бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі көзі, ұлттық табысты қайта бөлудің басты қаржылық тетігі, мемлекеттің кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады.

Салықтар мемлекеттің өмір сүруінің негізі болып саналады. Мемлекетті ұстау үшін, халықтың ақшалай немесе натуралдық формада тұрақты түрде төлейтін жарналары қажет болады. Адамзаттың даму тарихында салықтың нысандары мен әдістері мемлекеттің сұранымдары мен қажеттеріне қарай бейімделіп, өзгерістерге ұшырап отырады.

Салықтар дегеніміз - мемлекеттік бюджетке заңды және жеке тұлғалардан белгілі бір мөлшерде түсетін міндетті төлемдер.
Салықтар – шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жеке тұлғалардың мемлекет пен екі арадағы мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асырылатын, қаржы қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабында: заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады, деп жазылған.
Салықтардың экономикалық мәні мынада: салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының қалыптасуындағы қаржылық қатынастардың бір бөлігін білдіреді.

Экономикалық мазмұны жағынан салықтар - бұл заңды белгіленген ретпен тұрғындардан, кәсіпорындар мен мекемелерден алынатын міндетті төлемдер жүйесі.

Салықтарды мынадай белгілері бойынша топтастырамыз:

  1.  Салық салу объектісіне байланысты.
  2.  Қолданылуына қарай.
  3.  Салық салу органына байланысты.
  4.  Салық салу объектісін бағалау дәрежесіне қарай.
  5.  Экономикалық ерекшеліктеріне байланысты.

Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және жанама салықтар болып жіктеледі.  Тікелей салықтар жалғаусыз немесе тікелей табысқа немесе мүлікке салынады.

Тікелей салықтарға мына салықтар жатады:

• Заңды және жеке тұлғалардың табысына салынатын салық;
• Мүлік салығы;
• Жер салығы;
• Бағалы қағаздармен жүргізілетін операцияларға салынатын салық;
• Көлік құралдарына салынатын салық және т.б.

Дамыған елдерде мемлекеттік бюджеттің 90%-ын салықтар құрайды. Қазақстан Республикасында корпорациялық табыс салығы салықтардың ішіндегі ең күрделісі  және салық сомасы жағынан ең ауқымдысы. Корпорациялық табыс салығы бюджет түсімдерінің 27,2%-ын құрайды.
Мемлекет салықтарды экономиканы дамыту, тұрақтандыру барысында қуатты экономикалық тетік ретінде пайдаланады.

Корпорациялық табыс салығының экономикалық мазмұны

Салықтар кез-келген өркениетті мемлекеттердің негізгі кіріс көзі. Қазақстан Республикасы аумағында қолданылып жүрген заңды тұлғалардан алынатын барлық салықтар мен алымдардың ішінде  табыс салығының алатын орны ерекше. Әлемнің қандай мемлекеті болмасын, барлығында табысқа не пайдаға салық салынады. Бұл экономикалық категориялардың мазмұны, әсіресе олар салық салу объектісі ретінде қызмет атқарса, олар тұрақсыз болады. Жалпы алғанда, пайда дегеніміз шығыстарды шегергеннен кейінгі табыс, ал табыс-шаруашылық субъектілерінің өз тауарын,қызметін, жұмысын сатқаннан түскен түсім. «Табыс» категориясы қашанда «пайда» ұғымынан кең екендігі белгілі.

Қазақстанда қабылданған салықтық есеп ережесіне сәйкес, табыс – бұл есепті кезеңдегі активтердің өсуі немесе міндеттемелердің азаюы. Табыс алынған немесе алынуға тиіс өткізу құны бойынша бағаланады. Өткізу құны салық төлеуші мен сатып алушы немесе активтерді қолданушы арасындағы келісіммен анықталады.

Қазақстан Республикасы өзінің 16 жылдық қысқа тарихында салық салудың жоғарыда аталған екі кестесінде қолданып үлгірді. Қазақ ССР-нің 1991 жылғы ақпанның 14-дегі «Кәсіпорындардан, бірлестіктерден және ұйымдардан алынатын салықтар туралы  заңына сәйкес салық салу объектісі ретінде пайда алынады. Осы заңды ауыстырған Қазақстан Республикасы Президентінің 1994 жылғы ақпанның 12-дегі «Пайда мен табысқа салық салу туралы» Заң күші бар Жарлығында салық салу объектісі ретінде табыс та, пайда да алынады. Ал 1995 жылдың 24 сәуірінде қабылданған Қазақстан Республикасы Президентінің «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» заң күші бар Жарлығы мен қазіргі Салық кодексінде де табыс салығы нысанына тоқтады және салық салудың ерекше категориясы салық салынатын табысты енгізеді.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығында заңды және жеке тұлғаларды қамтитын табыс салығының біртұтас конструкциясы енгізілді. Бірақ бұл субъектілер арсында  олардың табыс түрлері мен оны алу әдістерінде айтарлықтай (едәуір) айырмашылық болуы бұл біріктірудің тиімсіздігін көрсетті және заңды және жеке тұлғаларға салық салудың екі режимі сақталды. Бұған қоса Қаржы Министрлігі заңды және жеке тұлғалардан алынатын табыс салығын есептеу мен төлеудің тәртібі туралы бөлек 2 нұсқаулық дайындады. Жаңа Салық Кодексінде осы кемшіліктер ескеріп Салық Кодексінің табыс салығына байланысты ең негізгі ерекшелігі заңды және жеке тұлғалардан алынатын табыс салығының бір тұтастығы бұзылып, жеке-жеке салық болып бөлінген және дүниежүзілік халықаралық стандартқа сәйкес заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы  корпорациялық табыс салығы деген жаңа терминмен алынатын болды. Қабылданған концепцияға сәйкес корпорациялық табыс салығының салық салу негізінде заңды тұлғалардан алынатын табыс салығының салық салу принциптері алынған. Салық заңдылықтарының нормаларын біркелкі түсіндіруді қамтамасыз ету, салық төлеушінің қолдануын жеңілдету, салық тәртібін сақтау деңгейін жоғарлату мақсатында Салық Кодексінде нормативтік-құқықтық актілерінің біргеше ережелері біріктірілген, яғни Салық Кодексінде бұрынғы салық заңдылығындай, салықтың төлеушілері, салық салу объектісі, Жылдық жиынтық табысты  қалыптастыру әдістемесі, оны кейін түзету  мүмкіндіктері, шығындарды шегеріске жатқызу, сол сияқты табысты анықтау, залады көшіру құқығы және бюджетке төлеуге жататын салықты есептеу  жолдары анықталған.

Табыс салғының бұрынғы есептеу әдісін сақтай отырып, жылдық жиынтық табыс пен салықтық шегерістердің құрамын қайта қарау жолымен корпорациялық табыс салығы бойынша салық ауыртпалығын төмендету ұсынылған. 

Мүлікке салық салудың экономикалық мазмұны

Мүлік салығы меншікке салынатын салықтар қатарына жатады. Меншікке салынатын салықтар нарықтық экономика жағдайында мемлекет иелігінен алу үшін және жекешелендіру процесінің дамуына қарай меншік қатынастарындағы нақтылы өзгерістермен байланысты едәуір орын алады. Меншікке салынатын салықтар негізінен жергілікті бюджеттерге есептеледі.
Салықтардың мөлшерлемелері меншіктің табыстылығы бойынша емес, сыртқы нышандар – меншіктің мөлшері бойынша белгіленетіндіктен фискалдық мақсаттан басқа салықтардың меншікті пайдалаудың тиімділігін көтермелеу мақсаты бар.

Меншікке салынатын салықтар қоғам алдындағы салықтық жауапкершілікті біркелкі етіп бөлуге мүмкіндік береді. Мұның әсіресе жер салығына, мүлікке салынатын салыққа қатысы бар.
Мүлікке салынатын салық тікелей нақты салыққа жатады, оның мөлшері мүліктің табыстылығына емес, төлеушілер мүлкінің құнына байланысты болады. Салық мүлік иелеріне оны тиімді иеленуге түрткі болады.
Кейбір елдерде мүлікке салық салу базасын анықтау оны  мынадай санаттарға бөлумен байланысты:
- жылжымайтын (жер және онымен тікелей байланысты құрылыстар);
- дербес жылжымалы (жылжымайтын мүліктен басқа, меншіктің барлық түрлері).

Мүліктің бұл түрі өз кезегінде материалдық және материалдық емес (мүлік құны туралы ақпараттарды құрайтын шоттар, сертификаттар) болып бөлінеді.

Жалпы мүлік салығы жергілікті бюджетке түсетін маңызды кіріс көзі болып табылады. Сондықтан жергілікті салық органдары жоғарыда аталған салық принциптеріне сүйеніп, мүлікке тән белгілер мен құнына байланысты салық салу базасы мен салық ставкасын объективті анықтайды. Салық төлеуге байланысты салық төлеушілердің негізгі міндеті болып салық салу базасын оңтайлы айқындау мен мүлікті дұрыс өлшеу табылады.

Көлік құралдарына салынатын салықтың экономикалық мазмұны

Көлік құралдарына салынатын салық – мемлекет пен көлік құралдары арасындағы экономикалық қатынасты реттейтін салық. Көлік құралдарын иелері көлік құралдарын иемдену барысында республиканың автокөлік жолдарын пайдаланады. Ал осы автокөлік жолдарын қаржыландыру мемлекеттік бюджеттен жүзеге асырылады. Сондықтан да көлік салығының экономикалық мәні зор.

Көлік құралдарына салынатын салық тікелей нақты салық болып табылады.

Жер салығының экономикалық мазмұны

ҚР-ның Жер кодексінің 9 бабына сәйкес Қазақстанда жерді иелену және жерді пайдалануға ақы төленеді; жер үшін ақы жер учаскесінің сапасына, орналасуына және сумен қамтамасыз етуіне байланысты анықталатын жер салығы нысанында алынады.

Жер салығы – меншікке салынатын салықтардың ішіндегі ең негізгі, ауқымды, маңызы жағынан ерекшесі. Жер салығы жер иеленушілер мен жер пайдаланушылар төлейтін тікелей, оның ішінде нақты салықтардың қатарына жатады. Ол жергілікті бюджеттің бекітілген салықтарының бірі. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде жер салығы көбінесе дербес салық ретінде қарастырылмайды, тек жер құны (баланстық құны) мүлікке салынатын салықтың жалпы сомасына енеді.

Жер салығы Қазақстанда 1992 жылы 1 қаңтарда енгізілді.  Оның мақсаты – экономикалық әдістермен жерді ұтымды пайдалануды қамтамсыз ету және жерді сақтау, құнарлылығын арттыру, аумақтардың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін қажетті шараларды жүзеге асыру үшін бюджетке түсетін табыстарды құрау.

Белгілі философ Френсис Бэкон салықтарды төлеу – әрбір азаматтың қасиетті борышы деген еді. Әрбір мемлекетке өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін белгілі бір мөлшерде қаржы көздері қажет.

Салықтар – мемлекеттің тұрақты қаржы көзі. Салықтардың мәнін толық түсіну үшін олардың экономикалық маңызын түсіну қажет. Ал салықтардың маңызы олардың атқаратын қызметіне тікелей қатысты.

1.2 Қазақстан Республикасындағы тікелей салықтардың дамуы
мен қалыптасуы
 


 

2. ҚР МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТІНДЕГІ ТІКЕЛЕЙ САЛЫҚТАРДЫҢ
ОРНЫ

2.1 Тікелей салықтардың есептелу және төлену тәртібі

Корпоративтік табыс салығы

ҚР-да КТС негізгі бюджетке түсімді қалыптастырушы және экономикаға негізгі әсер етуші салық болып табылады. КТС төлеушілер болып салық жылында салық салудың объектілері бар заңды тұлғалар табылады.

КТС бойынша салық салудың объектілері болып мыналар табылады:

1. Салық салынатын табыс.

2. Төлем көзінен салық салынатын табыс.

3. ҚР-да тұрақты мекеме арқылы қызмет жасайтын заңды тұлға резидент

еместің таза табысы.

Заңды тұлғаның салық салынатын табысы оның салық жылындағы жылдық жиынтығы табысы мен шегерімдерінің арасын3ағы айырма ретінде анықталады. Заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысы болып оның салық жылы ішінде әр түрлі көздерден алған табысы табылады. Яғни жылдық жиынтық табысқа заңды тұлғаның кәсіпкерліктен алған табыстарының барлық түрлері жатады. Заң бойынша салық төлеушінің жылдық жиынтық табысына мынадай түзетулер енгізіледі: Бұған дейін ҚР-ның территориясында төлем көзінен салық салынған заңды тұлға резиденттен алынған девиденттер. Эмитентпен акцияны алғашқы орналастырғаннан кезде алған құн өсімі. Мемлекет бағалы қағаздармен болған операциялардан алған сыйақы. Гуманитарлық көмек түрінде алынған мүлік құны. Мемлкеттік кәсіпорын мен мемлекеттік органнан қайтарусыз алынған мүлік құны. Заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысынан мынадай шегерімдер жасалады:

  1.  Жылдық жиынтық табысты алуға байланысты шығындар;
  2.  Іс-сапар шығындары;
  3.  Өкілетті шығындар;
  4.  Ғылыми зертеу жұмысының шығындары;
  5.  Күмәнді бережақ бойынша шығындар (Сақтандыру жарналары);
  6.  Теріс курстық айырма;
  7.  Салықтық шегерімдер;
  8.  Бекітілген активтер бойынша шегерімдер (амортизациялық аударымдар);
  9.  Ағымдағы жөндеу шығындары;
  10.  Заңды тұлға келесі шығын түрлерін шегерімге жатқыза алмайды;
  11.  Жылдық жиынтық табыс алуға байланыссыз шығындар;
  12.  Амортизация есептелетін негізгі құралдарды сатуға және құрылысын жүргізуге кеткен шығындар;
  13.  Мемлекеттік бюджетке төленетін айыптар.

Заңды тұлғалардың жоғарыда аталған коммериялық кәсіпорындардан басқа, коммерциялық емес кәсіпорындар және әлеуметтік салада қызмет жасайтын кәсіпорындар деген түрлері де бар.

Коммерциялық емес ұйымдарға төменгі шарттарға жауап беретін ұйымдар жатады:

  1.  Негізгі мақсаты кіріс алу емес.
  2.  Алған таза кірісін немесе мүлкін қатысушылардың арасында бөлмейді.

Коммерциялық емес ұйымдардың сыйлық, грант, мүшелік жарна, қайырымдылық көмек түрінде алынған табыстары жоғарыда аталған шарттар орындалған жағдайда салық салуға жатпайды. Ал басқалай алған табыстары немесе коммерциялық іс-әрекеттен алған табыстары жалпы белгіленген тәртіпте салық салуға жатады, яғни жылдық жиынтық табыстан шегерімдерді алып тастап, салық салатын табысты анықтау арқылы КТС төлейді. Сондықтан коммерциялық емес ұйымдар салық салуға жатпайтын және салық салуға жататын табыстары бойынша бөлек есемтерін жүргізуі керек.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес әлеуметтік салада қызмет ететін ұйымдарға мыналар жатады:

  1.  Дәрігерлік қызмет көрсетуші ұйымдар.
  2.  Мектепке дейінгі, мектепте, орта, жоғары білім беру, қайта даярлау салаларында қызмет көрсетуші ұйымдар.
  3.  Ғылым, спорт, мәдениет және балаларды, карттар мен мүгедектерді әлеуметтік қорғау облысында қызмет көрсетуші ұйымдар.
  4.  Кітапханалық қызмет көрсетуші ұйымдар.
  5.  Мынандай шарттарға жауап беретін ұйымдар:

а)  Жалпы жұмысшылар санының 51%-н астамын мүгедектер құрайды.

б)  Мүгедектердің еңбек ақы бойынша бойынша шығын жалпы көлемі бойынша шығынның 51%-н кем емес болса. Яғни әлеуметтік салада қызмет көрсетуші ұйымдардың жоғарыда аталған қызметтерден алынған табысы салық салуға жатпайды. Егер, әлеуметтік салада қызметтерінен басқа коммерциялық іс-әрекеттен табыс алатын болса, ондай табысы жалпы белгіленген тәртіпте салық салуға жатады.

Заңды тұлғаның төлем көзінен салық салынатын табыстарына мыналар

жатады:

  1.  Дивидендтер (төлеген кезде ұстап қалады).
  2.  Депозиттер бойынша сыйақылар (жеке тұлғалардан басқа).
  3.  Қазақстан Республикасында тұрақсыз мекеме арқылы қызмет жасайтын резидент еместің Қазақстан Республикасынан алған табыстары.
  4.  Басқалай сыйақылар.

Бұндай табыстар бойынша салықты анықтаушы тұлға салықты төлеуші емес, салық агенті болып табылады, яғни салық агенті жоғарыда аталған табыстарды оны алушы тұлғаларға төлеген кезде салықты ұстап қалады және

бюджеттің алдындағы төлем кезінен табысқа салықты есептеп, төлеу бойынша міндеттемені салық агенті мойнына алады.

Заңды тұлғалардың салық салатын табысы (коррекциядан кейінгі, төменгі ставкалар бойынша салық салуға жатады:

  1.  Негізгі ставкасы 20%.
  2.  Негізгі өндіріс құралы жер болып табылатын заңды тұлғалар үшін 10%.

Тұрақты мекеме арқылы қызмет жасайтын резидент еместің табыстары төменгі ставкалар бойынша салық салуға жатады:

  1.  ССТ үшін 20%
  2.  Таза табыс үшін 15%

Тұрақты мекеме арқылы қызмет жасайтын заңды тұлға резидент еместің таза табысы салық салынатын табыстан 20 пайыздық корпоративтік табыс салығын алып тастау арықылы анықталады.

Заңды тұлға аванстық төлемнің сомасын әр айдың 20-нан кешіктірмей бюджетке аударуға міндетті. КТС бойынша декларация есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызына дейін тапсырылуы керек. КТС бойынша календарлық жыл – салық мерзімі болып табылады.

Жеке табысқа салық

ЖТС-ты төлеушілер болып салық мерзімінде салық салудың объектілері бар жеке тұлғалар табылады.

ЖТС бойынша салық салудың объектілері болып мыналар табылады:

1. Жеке тұлғаның төлем көзінен салық салынатын табыстар.

2. Жеке тұлғаның төлем көзінен салық салынбайтын табыстар.

Салық салу объектісінің бұндай 2 категорияға бөліну себебі жеке тұлғаның іс-әркетіне және табысты алу әдісіне байланысты, яғни жалпы жеке тұлғалар қарап жеке тұлғалар немесе кәсіпкерлікпен айналыспайтын жеке тұлғалар және кәсіпкерлікпен айналысатын жеке тұлғалар деп бөлінеді. Осыған байланысты жеке тұлғаның табыстары төлем көзінен ССТ және төлем көзінен салық салынбайтын табыс деп бөлінеді.

Жеке тұлғаның төлем көзін ССТ-рына мыналар жатады:

1. жұмысшының табыстар.

2. Зейнетақылық төлем түрінде алынған табыстар.

3. Дивиденд сыйақы түріндегі табыстар.

4. Салық агентінен алынатын табыстар.

5. Стипендия

Жеке тұлғаның жұмысшының табысы түрінде алынаты табыстарына жұмыс берушімен жалдау келісім шартына сәйкес жеке тұлғаның белгілі бір

жұмысты немесе қызметті орындауына байланысты төленетін еңбек ақы, сыйлық, қосымша, гонорар түріндегі табыстары жатады. Жеке тұлға есептелген еңбек ақы түріндегі табысынан мынадай шегерімдер жасауға құқылы:

1. 10% зейнетақылық жарна сомасы.

2. ең төменгі еңбек ақы көлеміндегі шегерім.

3. ерікті зейнетақылық жарна сомасы

4. сақтандыру жарнасы

5. тұрғын құрылыс жинақ банкісінен алынған ипотекалық несие бойынша сыйақы сомасы

6. салық жылында ең төменгі жалақының 8 есесінен аспайтын көлемде ақылы дәрігерлік қызметтерді төлеу шығындары

Жеке тұлғаның төлем көзінен салық салынбайтын табыстарына мыналар

жатады:

1. Кәсіпкершілік іс-әрекеттің алынатын табыстар.

2. Мүліктік табыс

3. Адвокаттар мен жеке нотариустардың табыстары.

Жеке кәсіпкерлік әрекеттен алған табысына салық салу кезінде ҚР-дың

салық кодексі арнайы салық режимді қолдануды қарастырады. Бұл режим

бойынша жеке кәсіпкер бюджетпен салықтарды патенттің негізінде,

оңайтылған декларация негізінде және ауыл шаруашылығында қызмет

көрсететін шаруа қожалықтары бірыңғай жер салығын төлеу негізінде

жүргізе алады.

Жеке тұлғаның мүліктік табыстарына мыналар жатады:

1. Төменгі активтерді сатқан кездегі құн өсімі:

· Жеке тұлғаның меншігінде 1 жылдан кем мерзімде болған қозғалмайтын мүлікті сатқаннан.

· Бағалы қағаздарды сатқаннан.

· Қымбат бағалы тастарды, зергерлік бұйымдарды, антиквариаттарды сатқаннан.

2. Мүлікті арендаға бергеннен түскен табыс.

Адвокаттар мен жеке нотариустардың табыстарына адвокаттық және нотариалдық іс-әрекеттен алған табыстарының барлық түрі жатады. Олар осындай табыстары бойынша табысқа сұранысты анықтауды жалпы алынған табыстан ешқандай шегерім жасамастан белгіленген ставканы қолдану арқылы жүргізіледі.

Жеке тұлғаның табыстарының төменгідей түрлеріне салық салынбайды:

1. Мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен төленетін адрестік әлеуметтік көмек және әлеуметтік жәрдем ақылар.

2. Балаларға және асырауындағы адамдарға алынатын алементтер.

3. Жеке тұлғаның өмірі мен денсаулығына келтірген зиянды қалпына келтіруге байланысты төлемдер.

4. Жеке тұлғаның депозитке салған салымы бойынша және қарыздық бюджеттік қаржыларға салған салымы бойынша сыйақылар.

5. Мемлекеттік бюджеттік қаржыдан алған сыйақы.

6. Лотерея бойынша 5 аек шегіндегі ұтыстар.

7. Грант қаражаты есебінен төленген төлемдер.

8. Жұмысшыға төленген іс сапар түріндегі шығындары түріндегі төленген табыстар.

9. ұлы отан соғысы ардагерлерінің, I және II топтағы мүгедектердің, бала кезінен мүгедек адамның бір ата-анасының салық жылы ішіндегі табысы айлық есеп көрсеткішінің 27 есе деңгейінен аспайтын мөлшерінде босатылады.

10. Елшілік қызметкерлердің арнайы табыстары.

11. Сыйлық және мұрагерлік түрінде алынған мүліктің құны.

12. Бюджет қаражаты есебінен төленетін зейнетақылық төлем.

13. Бюджет қаражаты есебінен төленетін стипендиялар.

14. Бюджет қаражатыесебінен төленетін материалдық көмектер.

Жеке тұлғаның табыстары мынадай ставкалар бойынша салық салуға жатады:

1. Жеке тұлғаның дивиденд түріндегі табыстарынан басқа табыстары 10пайыз түріндегі табыстарының ставкалары.

2. Жеке тұлғаның дивиденд табыстары 5% ставка бойынша салық салуға

жатады.

3. Адвокаттар мен жеке нотариустардың адвокаттық және нотариустық

қызметтен түскен табыстары ешқандай шегерім жасалмастан 10% ставка

бойынша салық салуға жатады.

Жеке табыс салығын есептеуді салық агентi төлем көзінен салық салынатын табыстар бойынша, салық салуға жататын табысты есебіне жазу кезінде жүргізедi. Жеке табыс салығын ұстауды салық агентi төлем көзiнен салық салынатын табысты төлеу күнінен кешiктiрмей жүргізедi. Салық агентi төленген табыстар бойынша жеке табыс салығын аударуды төлем айынан кейiнгi айдың 25-іне дейiн өзi орналасқан жері бойынша жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасының резиденттері жеке тұлғалардан, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардан жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияны салық агенті есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей, салық төленетін жердегі салық органдарына табыс етеді.

Адвокаттар мен жеке нотариустардың табыстары бойынша жеке табысқа салық сомасы ай сайын есептеліп есепті айдан кейінгі айдың 5-не

дейін бюджетке аударылады.

Жеке табыс салығы бойынша декларацияны мына резидент салық төлеушiлер:

1) дара кәсіпкерлер;

2) жекеше нотариустар, адвокаттар;

3) мүліктік табыс алған жеке тұлғалар;

4) басқа табыстар, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерде табыстар алған жеке тұлғалар;

Қазақстан Республикасынан тысқары жерлердегi шетелдік банктердегi банктік шоттарда ақшасы бар жеке тұлғалар табыс етеді. «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларды қоспағанда, жеке табыс салығы бойынша декларация тұрғылықты жердегі салық органына есепті салық кезеңінен кейiнгi жылдың 31 наурызынан кешiктiрiлмей табыс етiледi.

Әлеуметтік салық

Әлеуметтік салықты төлеушілер болып мыналар табылады:

1. ҚР-ның заңды тұлға резиденттері және ҚР территориясындағы

тұрақты мекеме арқылы қызмет жасайтын заңды тұлға резидент еместер.

2. Жеке кәсіпкерлер.

3. Жеке нотариустар мен адвокаттар.

Әлеуметтік салық бойынша салық салу объектісі болып заңды тұлғалар

үшін жұмыс берушінің жұмысшыға материалдық, әлеуметтік игіліктер

түрінде төлеген ақшалай немесе заттай нысандағы шығындары табылады.

Жеке кәсіпкерлер мен жеке нотариустар және адвокаттар үшін

әлеуметтік салықтың объектісі болып жұмысшылардың саны табылады.

Заңды тұлғалар жұмысшыға есептелген төмендегідей табыс түрлеріне

әлеуметтік салықты есептемейді:

1) мемлекеттер, мемлекеттердiң үкiметтерi және халықаралық ұйымдар желiлерi арқылы берiлетiн гранттар қаражаты есебiнен жасалатын төлемдер;

2) Қазақстан Республикасының Президентi, Қазақстан Республикасының Yкiметi тағайындайтын мемлекеттiк сыйлықақылар, стипендиялар;

3) спорт жарыстарында, байқауларда, конкурстарда жүлделi орындар үшiн берілетін ақшалай наградалар;

4) ұйым таратылған немесе жұмыс берушiнiң қызметi тоқтатылған, қызметкерлердiң штат саны қысқартылған немесе қызметкер әскери қызметке шақырылған жағдайларда еңбек шарты бұзылған кезде Қазақстан

Республикасының заңнамасында белгiленген мөлшерлерде төленетiн өтемдер;

5) жұмыс берушiнiң қызметкерлерге пайдаланылмаған еңбек демалысы үшiн төлейтiн өтемдерi;

6) Қазақстан Республикасының заңнамасында сәйкес жинақтаушы зейнетақы қорларына қызметкерлердiң мiндеттi зейнетақы жарналары.

Заңды тұлғалар үшін әлеуметтік салық 11 пайыздық ставка бойынша салық салуға жатады:

1. Тірек-қимыл мүшесі бұзылған есту, сөйлеу, көру қабілетінен айрылған мүгедектер жұмысістейтін мамандандырылған ұйымдар әлеуметтік салықты 4,5% ставка бойынша төлейді.

2. АСР-ді қолданбайтын жеке кәсіпкерлер, жеке нотариустар мен адвокаттар әлеуметтік салықты өзі үшін (иесі) 2АЕК көлемінде, ал қалған қызметкерлер үшін 1АЕК көлемінде әлеуметтік салықты есептеп төлейді.

3. АСР-ді қолданатын жеке кісіпкерлер әлеуметтік салықты осы режим

бойынша анықталған салық сомасының 50% немесе 0,5 бөлігі көлемінде

төлейді.

4. Шаруа қожалықтары үшін әлеуметтік салық шаруа қожалығының әрбір мүшесі үшін АЕК-ң 20% көлемінде есептеп төлейді.

Әлеуметтiк салықты төлеу салық төлеушiнiң орналасқан жерi бойынша

есептi тоқсаннан кейiнгi айдың 25-нен кешiктiрiлмей жүргiзiледi. Күнтізбелік ай әлеуметтік салықты есептеу үшін салық кезеңі болып табылады. Төлеушілер жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық жөніндегі декларацияны орналасқан жері бойынша салық органдарына есепті

тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-нен кешіктірмей тоқсан сайын табыс етеді. Жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық бойынша декларацияға

қосымша жыл қорытындысы бойынша жасалады және есепті жылдың

төртінші тоқсанының декларациясымен бірге табыс етіледі.

Меншіктерге тікелей салықтар

Көлік құралдарына салынатын салық

Көлік құралдарына салықты төлеушілер болып меншік құқында немесе сенімділік басқаруында мемлекеттік тіркеуде тұрған көлік құралдары бар заңды және жеке тұлғалар табылады.

Салық салу объектісі болып: ҚР-ң территориясындағы көлік құралдарының барлық түрлері табылады. Көлік құралына салық жылына 1 рет төленеді және АЕК-мен есептеледі. Жеңіл автомобильдердің үш айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша салық салынатын двигателінің көлемі 1500-ден жоғары - 2000 текше сантиметрді қоса алғандағы, бес айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша.

Салық салу объектісі:

АЕК

1.

2.

3.

4.

5.

Жеңіл автокөліктер:

- Двигатель көлемі 1100 см3

- 1100-1500 см3

- 1500-2000 см3

- 2000-2500 см3

- 2500-3000 см3

- 3000-4000 см3

- 4000 см3

Жүк автокөліктері:

- 1т. шейін

- 1 – 1,5 т.

- 1,5 – 5 т.

- 5 т.

Автобустар:

- 12 отырғызу орнына дейін

- 12-25

- 25

Мотоцикл, моторолер, мотошаналар:

- күші 55 киловаттқа шейін

- 55 кв

Катер, яхталар:

- қуаты 10 ат күшіне шейін

- 160-500

- 500-100

- 1000

Ұшу аппараттары:

1

2

3

5

8

15

117

3

5

7

9

9

14

20

1

10

6

18

32

55

Әрбір киловатына АЕК-ң 4%

Жеңіл автомобильдердің үш айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша

салық салынатын двигателінің көлемі 1500-ден жоғары - 2000 текше сантиметрді қоса алғандағы, бес айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша салық салынатын 2000-нан жоғары - 2500 текше сантиметрді қоса алғандағы,

сегіз айлық есептік көрсеткіш ставкасы бойынша салық салынатын 2500-ден

жоғары - 3000 текше сантиметрді қоса алғандағы және он бес айлық есептік

көрсеткiш ставкасы бойынша салық салынатын двигателiнiң көлемi 3000-нан

жоғары - 4000 текше сантиметрдi қоса алғандағы көлемде болған кезде салық

сомасы двигательдiң аталған көлемiнен асып түскен әрбiр бiрлiк үшiн 7 теңгеге ұлғайтылады.

Көлік құралдарына салықты төлеуден мыналар босатылады:

Мамандандырылған ауылшаруашылық техникасы бойынша ауылшаруашылық өнімін өндіруші.

Жүк көтерімділігі 40 т-дан асатын карьерлік автосамосвалдар.

Шаруа қожалықтары ҚР-ң Үк-мен белгіленген норматив шегінде босатылады, яғни 1жеңіл автокөлік двигатель көлемі 2500 текше сантиметрден аспауы керек және ауыр жүк өклігінің жалпы қуаты 1000 квт.

Мүгедектер, Кеңес одағының батырлары, социалистік еңбек ерлері, халық қаһарманы, 3 деңгейлі Даңқ ордені, Отан ордені иегерлері, көп балалы аналар, ҰОС қатысушылар 1 автокөлік құралы бойынша босатылады.

Мемлекеттік мекемелер мен коммерциалық емес ұйымдар.

Мамандандырылған дәрігерлік көлік құралдары.

Ауылшаруашылық кәсіпорнынан шыққан кезде пай ретінде алынған пайдалану уақыты 7 жылдан асқан ауыр жүккөліктері бойынша жеке тұлғалар босатылады.

Көлік құралдарына салықты төлеушілер көлік құралының түріне,

пайдалану уақытына, салық ставкаларына байланысты өз бетінше есептеп

төлейді. Жеке тұлғалар көлік құралдарына салықты төлеуді ағымдағы

жылдың 31-желтоқсанына дейін жүргізу керек. Заңды тұлға көлік құралына

салық бойынша декларацияны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызына

дейін тапсырады. Егер меншiк құқығында, шаруашылық жүргiзу құқығында немесе оралымды басқару құқығында 1 шiлдеге дейiн болған көлiк

құралдары бойынша заңды тұлғалар бюджетке салық төлеуді салық салу

объектiлерiнiң тiркелген жерi бойынша, ағымдағы төлемдердi енгiзу арқылы

салық кезеңiнiң 5 шiлдесiнен кешiктiрмей жүргiзедi. Алу кезiнде Қазақстан

Республикасында есепте тұрған көлiк құралына меншiк құқығын, шаруашылық жүргiзу құқығын немесе оралымды басқару құқығын салық

кезеңінің 1 шiлдесінен кейiн алған жағдайда, заңды тұлғалар салық кезеңi

үшiн декларацияны табыс ету мерзiмi басталғаннан кейiнгi күнтізбелік он

күннен кешiктiрмей көрсетiлген көлiк құралы бойынша салық төлеудi жүргiзедi.

Жер салығы.

Жер салығының салық салу объектісі болып жер учаскесі табылады.

Салық салу мақсатында барлық жерлер мынадай категорияларға бөлінеді:

1. Ауылшаруашылық мақсатындағы жерлер.

2. Елді мекен жерлері.

3. Өндірістік, көлік, б/с, қорғаныс жерлері.(аш/лық мақсатында емес жерлер)

4. Ерекше қорғалатын табиғи территория жерлері.

5. Орман қоры жерлері.

6. Су қоры жерлері.

7. Запастағы жерлер.

Жер салығын төлеушілер болып салық салудың объектісі меншік

құқында жерді үнемі немесе уақытша пайдалану құқында барлық заңды және

жеке тұлғалар табылады. Жер салығының көлемі жердің орналасқан жеріне, құнарлылығына, ауданына байланысты болады және сол жерді пайдаланушының немесе жер иесінің шаруашылық әрекетіне байланыссыз болады. Жеке үй шаруашылығын жүргізу үшін жеке тұлғаларға берілген

ауылшаруашылық мақсаттағы жерлерге салықтың ставкасы мынадай көлемде белгіленеді:

1. Жердің ауданы 0,5 га шейін болғанда әрбір 0,01 га үшін 20 тг.

2. 0,5 га-дан асқан ауданға әрбір 0,01 га-на 100 тг-ден.

Үй жанындағы жер учаскесі бойынша жеке тұлғалар жер салығын мынадай ставкалар бойынша төлейді:

1. Жер ауданы 5000 м2 шейін болғанда әрбір м2 –ке 20 тиыннан.

2. 5000 м2 –ден асқан ауданға әрбір м2 үшін 1 тг-ден. 

Автотұрақтар, АЗС-р, базалар тұрған жерлер үшін жер салығының ставкасы 10 есеге көбейтіледі.

Жергілікті атқарушы органдар өзінің өкілеттілігі шегінде жер учакесінің орналасқан жерінде сумен қамтамасыздандығына байланысты жер салығының базалық ставкаларын 50%-н артық емес мөлшерде кеміте немесе

өсіре алады.

Жер салығы бойынша салық салуға мынадай жерлер жатпайды:

1. Ерекше қорғалатын табиғи территория жерлері.

2. Орман қорлары жерлері.

3. Запасты жерлер.

Жер салығын төлеуден мынадай тұлғалар босатылады:

1. Бірыңғай жер салығын төлеушілер (шаруа қожалықтары).

2. Мемлекеттік бюджеттің қаражаты есебінен қаржыландырылатын ұйымдар.

3. Түзету мекемелері.

4. ҰОС-на қатысушылар, мүгедектер, бала кезінен мүгедек балалардың 1 ата-анасы, көп балалы аналар тұрғын үй тұрған жер учаскесі және үй жанындағы жер учаскесі бойынша босатылады.

5. Діни ұйымдар.

Жер салығының сомасын есептеген кезде салық төлеушілер салық ставкасына 0,1 түзету коэффициентін қолданады:

1. Балаларды емдеу мекемелері.

2. Мемлекеттік табиғи парктер, ботаникалық бақтар, зоологиялық парктер.

3. Коммерциялық емес ұйымдар.

4. Әлеуметтік сферада қызмет жасайтын мекемелер.

5. Кадрларды мемлекеттік аттестациялау облысында қызмет жүргізетін мемлекеттік ко/р.

6. Негізгі іс-әрекеті ормандағы өртке қарсы жұмыс болып табылатын мемлекеттік ко/р.

7. Психоневрологиялық және туберкулез мекемелерінің жанындағы емдеу-өндірістік корлары.

Жер салығын есептеу әрбір жер учаскесі бойынша бөлек салық базасына салық ставкасын қолдану арқылы жүргізіледі. Заңды тұлғалар жер салығының сомасын өз бетімен есептейді. Олар салық мерзімі ішінде жер

салығы бойынша ағымдық төлемдерін төлеуге міндетті оны төлеу мерзімдері

мынадай: ағымдағы жылдың 25 ақпанынан, 25мамырынан, 25 тамызынан, 25

қарашасынан кешіктірмей төленуі тиіс.

Заңды тұлғалар жер салығы бойынша декларация есепті жылдан кейінгі

жылдың 31 наурызына дейін тапсыруы керек. Жеке тұлғамен төленуге тиісті

жер салығының сомасын салық органдары жер учаскесінің категориясына

және салық ставкасына байланысты есептеп, ағымдағы жылдың 1 тамызына

дейін салық төлеушіге хабарлама жібереді. Ал салық төлеуші осы

хабарламаның негізінде ағымдағы жылдың 1 қазанына дейін бюджетке

салықты төлейді.

2.3 ҚР бюджетіне 2011-2013жж. тікелей салықтарының түсімдеріне талдау

3 ҚР-Ң МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІНДЕГІ ТІКЕЛЕЙ
САЛЫҚТАРДЫҢ ОРНЫ МЕН РОЛІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстанның Республикалық бюджетіндегі тікелей салықтарының
өндіріске салыну жолдарын жетілдіру 

Шынайы өзгерістерді бейнелейтін әрі жүйелі түрде реттейтін салық жүйесі экономикалық процестерге оң ықпал етіп, жағымсыз жағдайлардың орын алуына жол бермей, қоғамда өркениетті құқықтық қатынастарды нығайта түседі.

Әйтсе де, қазіргі қолданыстағы салық жүйесінде салық ауыртпалығы негізінен заңды және жеке тұлғалардың табыстарына көбірек түсуде. Бұған табыс салықтарынан түсетін түсімдердің мүлік салықтарынан түскен түсім мөлшерінен бірнеше есе жоғары болуы дәлел. Мұндай айқын құрылымдық үйлеспеушілік өндірісті дамытуға қажетті алғы шарттарды жасауға кедергі келтіріп, дәулетті мүлік иелерін фискалды ауыртпалықтан босатуға негіз болып отыр.

Сол себепті бүгінгі күні бюджеттің кіріс көзінің басым бөлігін құрап отырған, экономика салаларының табысына салынатын шектен тыс салық ауыртпалығының бір бөлігін осы уақытқа дейін салық жүйесімен мүлде ескерілмей келген мүліктен түсетін кіріс түрлеріне аударған жөн.

Мүліктің басқа объектілерге (табыс және қосылған құнмен) қарағандағы ерекшелігі, ол салық салудың барынша тұрақты объектілерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге мүлікке салық салу осы мүлікті барынша тиімді пайдалануға ынталандырады әрі мүлікті салық салудан жасыру тіптен мүмкін емес.

Тікелей салықтардың фискалдық және реттеушілік қызметін ескере отырып, табысқа салынатын салық ставкалары жоғары болуын ескеру. Салық салу базасының табысқа және мүллікке салынатын салық үлесін қайта қарау  кәсіпорын бөлігінің жасырын бизнеске кетпеуін қамсыздандырады.

Салық салуда белгілі әділеттілікке қол жеткізу, дәлірек айтқанда;
- жағдайы нашарларды әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету
- табыс көзінен тыс салық салудың біртұтас шақаласын құру
-    табысқа салынатын салықтың үлесін шегерімдер арқылы азайту;

Сондай-ақ мүліктік салықтарды жергілікті деңгейде қолдану салықтың негізгі функциялары – фискалдық, реттеушілік және бақылау қызметтерін айтарлықтай дәрежеде көтеруге мүмкіндік береді. Мүлікке салық салу өткен кезеңдерде жасалған капитализацияланған табысқа салық салу объектілерін қоса, табысқа салық салуға толықтауыш қызметін атқарады.

Мүлікке салынатын салықтар әлемнің көптеген елдерінде салық жүйесінің құрамдас бөлігі бола отырып, жалпы мемлекеттік кірістердің құрамында айтарлықтай жоғары орын алады және көптеген мемлекеттердің жергілікті бюджеттерінің негізі болып табылады. Олар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қаржы көздерін жақсартудың ең негізгі құралы болуымен қатар, өндірістің ұлғайып дамуына да оң ықпалын тигізеді.

Осылайша табысқа және мүлікке салық салу жүйесін жетілдірудің теориялық және тәжірибелік негіздерін зерттеу, табысқа және мүлікке салынатын салықтардың қалыптасу және есептеу тәртібін анықтау, бақылау қызметін ұйымдастыру, жылжымайтын мүлікті бағалау әдістемесін қарастыру, табысқа және мүлікке салық салу жүйесін одан әрі жетілдіру бойынша ұсыныстар жасаудың қажеттілігі мен маңыздылығы курстық жұмыстың тақырыбы, оның мақсаты мен міндеттерін, ғылыми зерттеудің өзектілігін алдын-ала айқындауға мүмкіндік берді.

3.2 Қазақстанның Республикалық бюджетіндегі тікелей салықтарының
тұтынудағы кездесетін мәселелерін шешу және оны жетілдіру
жолдары 

Табыс салығы ежелгі және классикалық салықтардың бірі болып табылады. Салықтың бұл түрі негізінен XIX және XX ғасырларда Батыс Еуропа елдерінде кең дамыды. Қазақстан Республикасында табыс салығы 1991 жылдың 24 желтоқсанынан «Қазақ ССР азаматтарынан, шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғалардан алынатын табыс салығы туралы» заң негізінде енгізілді. Заңды тұлғалар 1994 жылдан 2001 жыл аралығында табыс салығын төледі. 2002 жылдан бастап табыс салығы корпоративтік табыс салығы болып өзгерді.

Біздің мемлекетімізде корпоративтік табыс салығы мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлімінің ең басты көзі болып табылады. Оны мына төмендегі 1 кестеден көруге болады.

1-кестеден 2008 жылдағы корпоративтік табыс салығының үлесі 2006 жылмен салыстырғанда 4,4% -ға кемігендігін байқаймыз. Оған дәлел: біріншіден, заңға сәйкес корпоративтік табыс салығы бойынша инвестициялық салық преференцияларының берілуі; екіншіден, 2008 жылдағы Салық кодексіне сәйкес еркін экономикалық аймақтардың корпоративтік табыс салығын төлеуден босатылуы.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігі қарамағындағы Салық Комитетінің әдістеме бөлімінің басшысы Г.Малдыбаеваның айтуынша, Қазақстан Республикасы бойынша барлық салықтар түрлері бойынша салық төлеушілердің салық заңдылығын толық сақтамағандығы байқалады. Корпоративтік табыс салығы бойынша салық заңдылығын толық сақтамаған салық төлеушілердің үлесі 29,6% болып шықты. Г.Малдыбаеваның пікірінше, жоғарыда аталған талдау қорытындысы корпоративтік табыс салығы бойынша 2006-2007 жылдардың Салық кодексінің 15 тарауының 81 «Тауарларды (жұмыстарды,қызмет көрсетулерді) өткізуден түсетін табыс», 83 «Міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыстар», 84 «Күмәнді міндеттемелер бойынша түсетін табыстар», 90 «Өтеусіз алынған мүлік», 92 «Шегерімдер», 104 «Шегерімге жатпайтын шығыстар», 103 «Салықтар шегерімі», 107 «Тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдарды есептеу» баптарына қатысты заңның толық сақталмағандығы анықталды.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетіне 2006-2008 жылдарда түскен салықтық түсімдердің құрамы

Көрсеткіштер

2006

2007

2008

Сомасы (млн.теңге)

үлес салмағы (%)

сомасы (млн.теңге)

үлес салмағы (%)

Сомасы (млн.теңге)

үлес салмағы (%)

Салықтық түсімдер, оның ішінде:

2209102

100

2356040

100

2539259

100

Корпоративті табыс салығы

776609

35,2

758301

32,2

782992

30,8

Қосылған құн салығы

489572

22,2

629279

26,7

611800

24,0

Жеке табыс салығы

165033

7,5

221025

9,4

241250

9,5

Жеке меншікке салықтар

65248

3,0

82931

3,5

75245

3

Акциздер

47433

2,1

58753

2,5

51588

2,0

Әлеуметтік  салық

236569

10,7

295733

12,6

225638

8,9

Қалған салықтар мен алымдар

428638

19,3

310018

13,2

550746

21,8

                                                                                                               


Мәліметтер: 2006-2007 жылдар аралығындағы мәліметтер - Статистический ежегодник, Астана, 2007г. 2008 жылдың қорытынды мәліметі – www.afn.kz   ресми сайты мәліметтері негізінде авторлармен құрастырылған.

Мемлекеттік бюджеттің кірістері 2008 жылғы жағдай бойынша жылдық жоспардың  95,32%-ына  орындалды  және іс  жүзіндегі түсімдер 2539,25  млрд. теңгені құрады. Корпоративтік табыс салығы бойынша жоспарланған 808,4 млрд.теңге орнына, бюджетке 783,0 млрд.теңге түсті немесе жоспар 96,9%-ға орындалды. Бұл жағдай коропоративтік табыс салығы бойынша аванстық төлемдер жүйесінің  дұрыс жұмыс істемеуінің нәтижесі деуге болады.

Салық жүйесін, оның ішінде кез келген салықты жетілдіру жолдарына сәйкес ұсыныс айту үшін, бұл алдағы өзгерістердің мемлекет, салық төлеуші және халық үшін не береді, олардың мүддесі қалай сақталады деген пікірді негізге ала отырып айту қажет.

Салықтық құралдың реттеуші рөлі экономиканың дағдарыс жағдайында өте ерекше. Салықтың фискалдық қызметін дамытумен шектелу мүмкін емес. Салық өнім өндірушілердің еркін шешім қабылдауына мүмкіндік беруі тиіс. Дағдарыстан шығудың бірден-бір жолы болып өндірісті ынталандыру табылады. Ал, өндірісті ынталандыру елдегі шағын және орта бизнесті дамытумен тікелей байланысты. Әлемде шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдау ең алдымен салықтық жеңілдіктер  берумен іске асырылады. Бұл орайда, Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті қолдау мақсатында шағын және орта бизнеске арналған арнайы салық салу режимі жүзеге асырылады. Дегенмен, салықтық жеңілдіктердің көп мөлшерде болуы тиімді емес.

Біріншіден, салық жеңілдіктері барлық салық төлеушілерінің теңдігі принципін бұзады, өйткені бұл жеңілдік берілген салалар басқаларға қарағанда артықшылықта болады.

Екіншіден, салық жеңілдіктері есептеу механизмін қиындатады, ал бұл түрлі қателіктер мен түсініспеушіліктерге әкелетіні сөзсіз.

Үшіншіден, жеңілдік берілген саланың кәсіпорындары, жеңілдік құқығын рәсімдеудің күрделілігіне байланысты оны дұрыс пайдалана алмай, жеңілдіктен бас тартуға мәжбүр болатын кездері де байқалуда. Тәжірибе көрсеткендей кез-келген жеңілдік белгілі бір қиындықтарға әкеледі. Жеңілдікті кәсіпорындар белгілі бір шартпен алғандықтан, олардың өз әрекетін еркін жүргізуіне кедергілер пайда болады. Ал, шағын және орта бизнесті дамыту үшін кедергінің неғұрлым аз болғандығы жақсы. Ал, барлық кәсіпорындарға тең жағдайда салық салу үшін, корпоративтік салық ставкасын төмендету ең тиімді шешім болып табылады. Бұл мәселе Жаңа Салық кодексінде көрініс тапқан, яғни заң бойынша корпоративтік табыс салығының ставкасы 2009 жылы – 20%, 2010 жылы – 17,5%, 2011 жылы - 15% құрамақ. Біздің ойымызша, бұл мемлекеттің салық саясатындағы салық механизмінің элементерінің бірі салықтардың, соның ішінде корпоративтік табыс салығы бойынша қабылдаған дұрыс шешім. Дегенмен, Жаңа Салық кодексінде әлі де шешімін таппаған мәселелер бар.

Заңды тұлғаның табысына қазіргі салық салу механизмі өнімді шығару көлемінің өсуін ынталандырмайды, өзіндік құнын төмендетпейді, керісінше, шегерімді ұлғайтып, соның нәтижесінде заң негізінде салық салудан босатылуына әкеледі. Мысалға, корпоративті табыс салығы бойынша залалды ауыстыру  мерзімінің 3 жылдан 10 жылға ұлғаюы салықтан жалтарыну мәселесінің одан әрі ұлғаюына әкелуі мүмкін. Сондықтан, біздің ойымызша, корпоративтік табыс салығы бойынша залалды ауыстыру мерзімін 10 жылдан 3-5 жылға дейін төмендету және бұл жеңілдік түрін тек экономиканың басты салаларына ғана беру керек.

Мемлекеттің шағын және орта бизнесті қолдау мәселесіне сәйкес, қазіргі таңда, өзекті мәселелердің бірі болып «ТАТ Ипотека» Ипотекалық ұйым» АҚ-ның Басқарма басшысының орынбасары Асхат Серикбекұлының пікірінше, микронесиелік ұйымдардың табысына салынатын корпоративтік табыс салығы бойынша шегерімдердің Жаңа Салық кодексінде көрініс таппаған. Атап айтқанда, күмәнді және тұрақсыз деп танылған микронесиелер бойынша қалыптасқан провизиялар (резервтер) бойынша шығындардың шегерімге жатпауы, бәрнеше жылдар бойы өтелмеген жеке тұлғалармен ұсынылған микронесиелердің сыйақылар бойынша күмәнді талаптарының шегерімге жатпауы.  

Сонымен, бүгін үлкен мәселе ол корпоративтік табыс салығы бойынша инвестициялық салық преференциялары. Заңға сәйкес, инвестициялық салық преференциялары дегеніміз корпорациялық табыс салығын төлеуден босату не жаңа өндірістер құру, жұмыс істеп тұрғандарын кеңейту мен жаңарту мақсатында инвестициялық жобаларды жүзеге асыратын салық төлеуші заңды тұлғалардың жылдық жиынтық табысынан қосымша шегерімдер жасауға құқық беру. Осы орайда, корпоративтік табыс салығын жетілдіруге байланысты, біз, келесідей енгізулерді ұсынамыз: шағын және орта бизнесті қолдау мақсатында «күмәнді талаптар бойынша шегерім» бабын келесідей өзгертуді ұсынамыз: «күмәнді талаптар деп микронесиелік ұйымдар берген микронесие бойынша есептелген сыйақы бойынша қалыптасқан және талаптың қалыптасу мерзімінен бастап 1 жыл ішінде өтелмеген жеке тұлғалардың талаптары табылады»; заңды тұлғалардың 2008 жылы корпоративтік табыс салығының 30% ставкамен төлеген салық сомасы мен Жаңа Салық кодексі бойынша корпоративтік табыс салығының 20% ставкамен төлеген салық сомасы арасындағы 10% айырманы салық төлеуші өз өндірісіне инвестициялауы керек, бұл механизм, өз кезегінде, тозған негізгі құралдарды жаңартуға, оларды іске қосып, өндірісті жаңғыртуға өз септігін тигізеді; дамыған елдердің тәжірибесін сүйене отырып (мысалға, АҚШ), экономиканың басты салаларына корпоративтік табыс салығының дифференциалдық және регрессиялық ставкаларын енгізу, яғни салық салынатын табыс өскенде, салық ставкасын төмендету. Бұл салық төлеушінің жылдық жиынтық табысын арттыруға ынталандырады, сонымен қатар, салық салу базасын төмендетіп (жасырып) көрсетпей, нақты жағдайдағы көлемін көрсетуге мүмкіндік береді.

Біздің пікірімізбен ұсынылған өзгерістерді енгізу барысында болатын бюджеттік жоғалтуды, алдағы уақытта салық салу базасын кеңейту есебінен әрекет ететін шаруашылық   субъектілерінің санын өсіру арқылы, бұрын жасырған кәсіпорындардың ашық алаңға шығару салықтық ауыртпалықты жеңілдету нәтижесінде қалпына келтіруге болады.

Жалпы, қазіргі жаһандану кезеңінде өз салық жүйемізді жетілдіру объективтік қажеттілік. Егер, біз, ұсынып отырған корпоративті табыс салығы бойынша жаңалық өз шешімін тапса, онда бұл өндірістің дамуына, ішкі инвестициялардың ұлғаюына және негізгі құрал-жабдықтарды жаңалауға қосымша қаржы көздері туындайды.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

3017. Філософські основи сучасного туризму 223 KB
  Зростання місця і ролі сфери туризму у сучасному світі є привабливим предметом дослідження з кількох причин. По-перше, глобалізація сучасного світу є наслідком зміни змісту і характеру праці, що викликає значне підвищення мобільності людини не...
3018. Цех по производству изделий бытового назначения методом литья под давлением мощностью 7000 тонн в год 179 KB
  Описание технологической схемы производства: Из полувагона или цистерны полимер в виде гранулятя выгружается краном в контейнерах и перевозится к установке растаривания и передается пневмотранспортом 12 в силосы. Затем...
3019. Определение концентрации серной и соляной кислот 39.5 KB
  Растворы Цель работы: Определить концентрацию серной и соляной кислот. Теория: Титрование – постепенное преливание раствора известной концентрации к раствору с неизвестной концентрацией, но точного объёма. Молярная концентрация – число мол...
3020. Анализ управленческой деятельности открытого акционерного общества Вологодский машиностроительный завод 185 KB
  Организационно - правовая деятельность предприятия. Местом прохождения практики является Открытое акционерное общество Вологодский машиностроительный завод (далее ОАО ВМЗ). Свою деятельность в соответствии с действующим Законодатель...
3021. Анализ рынка банковских векселей 372.73 KB
  Сектор банковских векселей После краха рынка ГКО и потери практически всех средств, инвестированных в госбумаги, многие операторы перенесли свои операции в сектор векселей банков и компаний, своевременно погашающих свои об...
3022. Особенности создания бренда 90 KB
  Общая теория бренда Давайте сначала выясним для себя что есть бренд? Все его видели – немногие знают в лицо. Бренд – американизированный (а значит, сокращенный) вариант английского сложносочиненного brand-name (значение brand: 1.3.: кл...
3023. Атомное ядро. Изучение атомного ядра и частиц 71 KB
  Изучение атомного ядра вынуждает заниматься элементарными частицами. Причина этого ясна: в ядрах атомов частиц так мало, что свойства каждой из них в отдельности не усредняются, а, напротив, играют определяющую роль.
3024. Введение в программирование под Windows 91 KB
  Лекция 1. Введение в программирование под Windows Под термином WINDOWS-программирование можно подразумевать все, что угодно, но в большинстве своем это означает "событийное" программирование. Именно эта концепция используется в Windows. Она кардинал...
3025. Типы данных Windows 194 KB
  Типы данных Windows. Типы данных Исходные тексты любого приложения Windows должны включать файл windows. Этот файл содержит большое количество определений типов данных, макросов, прототипов и так далее. Для создания переносимых приложений в люб...