85778

Лабараторная дыягностыка бактэрыяльных і мікозных інфекцый сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы

Книга

Биология и генетика

Для дыягностыкі інфекцыйных захворванняў выкарыстоўваюць комплексны падыход, пры якім улічваюць клінічнае праяўленне, эпізаатычную сітуацыю, вынікі паталагаанатамічнага ўскрыцця. Лабараторны ж дыягназ выстаўляюць на падставе мікраскапічнага, бактэрыялагічнага, сералагічнага і біялагічнага метадаў даследавання.

Беларуский

2015-03-30

2.19 MB

0 чел.

М.І.Таранда, С.Б.Пазняк, А.Г.Смалей

Лабараторная дыягностыка бактэрыяльных і мікозных інфекцый  сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы 

(вучэбна-метадычны дапаможнік)

Гродна 2009

УДК 619:616.98: 579 (076)

ББК 48.73

Л 12

Аўтары: М.І.Таранда, С.Б.Пазняк, А.Г.Смалей 

Рецэнзенты: прафесар, доктар ветэрынарных навук А.У. Глаз;

       дацэнт, кандыдат біялагічных навук С.А. Астраўцова.

Л 12   Лабараторная дыягностыка бактэрыяльных і мікозных інфекцый сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы: вучэбна-метадычны дапаможнік/ М.І.Таранда [і інш.]. – Гродна: УА «ГДАУ», 2009. – 236 с.

Вучэбна-метадычны дапаможнік напісаны адпаведна з праграмай па дысцыпліне «Мікрабіялогія і імуналогія» для вышэйшых сельскагаспадарчых навучальных устаноў па спецыяльнасці 1-74 03 02 «Ветэрынарная медыцына» і прадназначаны для студэнтаў усіх форм навучання.

УДК 579 (076)

ББК 48.73

Рекамендаваны вучэбна-метадычнай камісіяй факультэта ветэрынарнай медыцыны УА «ГДАУ» (Пратакол № 6 ад 10 чэрвеня 2008)

      

             

© М.І.Таранда, С.Б.Пазняк, А.Г.Смалей

© УО «ГГАУ», 2009

УСТУП

 Для дыягностыкі  інфекцыйных захворванняў  выкарыстоўваюць комплексны падыход, пры якім улічваюць клінічнае праяўленне, эпізаатычную сітуацыю, вынікі паталагаанатамічнага ўскрыцця. Лабараторны ж дыягназ выстаўляюць на падставе мікраскапічнага, бактэрыялагічнага, сералагічнага і біялагічнага метадаў даследавання.

У гэтым  метадычным дапаможніку сканцэнтраваны даныя сучаснай літаратуры і практыкі, распрацоўкі вучоных і практыкаў, у першую чаргу, навукоўцаў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны, па лабараторнай дыягностыцы найбольш распаўсюджаных інфекцыйных захворванняў бактэрыяльнай этыялогіі сельскагаспадарчай і хатняй жывёлы.

Прадстаўленне матэрыяла ў дапаможніку ідзе па пэўнай схеме, якая ўключае вызначэнне бактэрыяльнага захворвання, таксанамію ўзбуджальніка, характарыстыку яго біялагічных уласцівасцей, найбольш прыймальныя метады лабараторнай дыягностыкі ў адносінах да канкрэтных захворванняў, амаль для кожнага з якіх даюцца схемы лабараторнага даследавання і крытэрыі, на аснове якіх дыягназ лічыцца ўстаноўленым.

Дапаможнік можа быць каштоўным для студэнтаў, выкладчыкаў, спецыялістаў жывёлагадоўлі і ветэрынарных лабараторый.

 Правілы адбору матэрыялу і перасылкі яго ў лабараторыю.

 Матэрыял для даследавання неабходна адбіраць стэрыльным інструментам у стэрыльны посуд. Паверхню органаў ці тканак на месцы разрэза патрэбна прыпаліць шпаталем ці металічнай пласцінай.

Матэрыял адбіраюць не пазней 2 гадзін пасля гібелі жывёлы, асабліва ў летні час. Калі ёсць магчымасць даставіць матэрыял у лабараторыю за 24 гадзіны, яго не кансервуюць. У іншым выпадку замарожваюць і адпраўляюць у тэрмасе з лёдам, ці ў кансерваваным выглядзе (у 30%-ным растворы хімічна чыстага гліцэрыну ці у стэрыльным вазелінавым алеі). Матэрыял кансервантам заліваюць у суадносінах 1:5.

Трупы дробных жывёл і птушак перасылаюць цалкам у шчыльнай, непранікаемай тары.

Трубчатыя косткі накіроўваюць цалкам з непашкоджанымі  канцамі і ачышчанымі ад мышцаў і сухажылляў. Іх заварочваюць у марлю, якую змочваюць дэзрастворам (5%-ным растворам карболавай кіслаты), ці замест яго выкарыстоўваюць павараную соль.

Часткі кішэчніка з найбольш характэрнымі паталагічнымі змяненнямі, вызваленыя ад кала і перавязаныя з двух канцоў, адпраўляюць у лабараторыю у асобнай воданепранікальнай тары ў 30-40%-ным растворы гліцэрына ці ў насычаным растворы паваранай солі.

Фекальныя масы адпраўляюць у стэрыльных шклянках, банках, прабірках, закрытых пергаментнай паперай. Ад трупаў фекальныя масы можна перасылаць у адрэзках кішэчніка, перавязаных з абодвух бакоў. Фекалій неабходна даставіць у лабараторыю не пазней 24 гадзін пасля іх адбору.

Скуру з найбольш пашкоджаных месц памерам 10х10 см адпраўляюць у стэрыльным герметычна закаркаваным посудзе.

Кроў, гной, склізь, экссудат, мачу, жоўць і іншы матэрыял накіроўваюць ў лабараторыю ў запаяных пастэраўскіх піпетках ці ў стэрыльных флаконах, прабірках добра закрытых стэрыльнымі гумовымі коркамі.

Кроў, гной і выдзяленні з натуральных поласцяў для мікраскапічнага даследавання (знаходжання мікраарганізмаў, кровапаразітаў, вывядзення лейкацытарнай формулы)  адпраўляюць у стэрыльных прабірках ці ў выглядзе мазкоў на прадметным шкле, якое папярэдне кіпяцяць 10-15 хвілін у 1-2%-ным растворы соды, прамываюць чыстай вадой і захоўваюць у посудзе з растворам спірт-эфір (1:1).

Невялікую колькасць крыві ў жывёл можна атрымаць з дробных краваносных жыл вуха, у пушных звяроў з лапкі (пальца), кончыка хваста, у курэй – з грэбня ці “сярожак”, у качак ці гусей з мяккіх тканак ступака канечнасцяў, у мышэй - з хваста.

Вялікую колькасць крыві бяруць у буйной рагатай жывёлы, авечак, коз, коняў, вярблюдаў, буйвалаў, якаў, аленяў з ярэмнай вены; у свіней – з арбітальнага жыльнага сінуса ці хваста (хвост папярэдне абмываюць з мылам, дэзінфікуюць, а затым адразаюць кончык яго нажніцамі, па заканчэнні адбору крыві кончык хваста апрацоўваюць ёдам, перавязваюць ці прыпальваюць); у сабак – з жылы сафена ці падскурнай жылы перадплечча; у пясцоў і ліс – з плантаравай жылы; у трусоў – з вушной; у марскіх свінак – з сэрца; у птушак – з падкрыловай жылы; у белых мышэй і пацукоў – з падмышцавай “кішэні” ці шляхам дэкапітацыі.

Пры ўзяцці крыві павінны захоўвацца правілы асептыкі і антысептыкі.

Кроў пажадана браць раніцай да кармлення жывёл. Узятую кроў вытрымліваюць каля гадзіны пры 20-30оС для зварочвання, затым яе аддзяляюць ад сценак прабіркі металічнай спіцай ці шкляной палачкай. Затым кроў ставяць ў халаднаватае памяшканне на 10-12 гадзін для атрымання сыроваткі, якую пераносяць у іншыя прабіркі. Сыроватку дастаўляюць у лабараторыю таксама не пазней за 24 гадзіны. Пры перасылцы на далёкую адлегласць і ў цёплы час года яе кансервуюць 5%-ным растворам карболавай кіслаты з разліку 1-2 кроплі на 1 мл сыроваткі ці борнай кіслатой – 0,05-0,07 г на 1 прабірку. Для адпраўкі ў лабараторыю патрэбна не менш 2-3 мл сыроваткі. На кожнай пробе падпісваюць від жывёлы і яе інвентарны нумар. Прабіркі накіроўваюць добра закрытымі гумовымі коркамі ў вертыкальным становішчы і з вопісам у двух экзэмплярах.

Мазкі крыві робяць тонкімі, раўнамернымі, дастатковай даўжыні. На іх прастаўляецца дата прыгатавання і нумар ці клічка жывёлы.

Мазкі з тканак, гною, розных выдзяленняў рыхтуюць шляхам размеркавання матэрыялу бактэрыяльнай пятлёй, шкляной палачкай ці з дапамогай прадметнага шкла. Цвёрды ці вязкі матэрыял змяшчаюць паміж двух прадметных шкельцаў, раздушваюць яго, шкельцы расцягваюць у двух розных накірунках. Атрымліваюцца два тонкія мазкі ў выглядзе прэпаратаў-двайнікоў. Са шчыльнага матэрыялу робяць прэпараты-адбіткі, для чаго выразаныя кавалкі матэрыялу прыкладваюць некалькі разоў да паверхні прадметнага шкла і атрымліваюць некалькі тонкіх адбіткаў.

Пунктат з лімфатычнага вузла, сінавіяльную вадкасць з сустава бяруць шляхам іх пункцыі з дапамогай стэрыльнай іголкі і шпрыца. На месцы пункцыі шэрсць выстрыгаюць, а скуру апрацоўваюць спіртовым растворам ёду.

Матэрыял накіроўваюць у лабараторыю з нарочным у сумках-халадзільніках і асобным, і ні ў якім разе маршрутным транспартам. Скрынку з матэрыялам, у якім прадпалагаюць наяўнасць асабліва небяспечных узбуджальнікаў пламбуюць і апячатваюць. Афармляюць суправаджальны дакумент, які накіроўваюць з нарочным ў заклееным канферце. У ім указваюць назву гаспадаркі, на якое даследаванне накіроўваецца матэрыял, падрабязна апісваецца які матоэрыял, у якой колькасці і ў скалькі пакетах, від, пол, масць і ўзрост жывёлы, яе інвентарны нумар ці клічку, кароткае апісанне эпізаатычнай сітуацыі, дату захворвання, дату вымушанага забою ці падзяжу, кароткае апісанне клінічных прыкмет і паталагаанатамічных змен. У суправаджальным дакуменце ставіцца прадпалагаемы дыягназ, дата, пасада і подпіс спецыяліста, які адправіў матэрыял.

Патматэрыял у лабараторыі прымае адказны работнік, які правярае правільнасць упакоўкі і адпаведнасць яе суправаджальнаму дакументу. У выпадку, калі устаноўлены неадпаведнасць адпраўленага матэрыялу запісам у суправаджальным дакуменце, ці яго порча, складаецца акт, копію якога накіроўваюць ветэрынарнаму спецыялісту, які рабіў адбор матэрыялу на даследаванне.

Патагенныя стафілакокі

Патагенныя стафілакокі – выклікаюць гнойна-запаленчыя працэсы рознай лакалізацыі: мясцовыя – фурункулы, абсцэсы, флегмоны, гнойнае запаленне ран; у асобных органах – мастыты, пасляродавыя эндаметрыты, энтэракаліты, артрыты, остэаміеліты, бранхіты, пнеўманіі; агульнае пашкоджанне – септыцэпіемія і септыцэмія, стафілакакоз птушак, харчовыя таксікозы (токсікаінфекцыі) і іншыя.

Класіфікацыя:

сям’я: Micrococcaceae

род: Staphylococcus

віды:

  •  S.aureus – найбольш вірулентны;
  •  S.epidermidis – менш вірулентны;
  •  S.saprophyticus – рэдка выклікае захворванні.

Успрыімлівыя ўсе віды жывёл, чалавек і птушкі.

 Патагенэз і фактары вірулентнасці:

  •  трапляе ў арганізм праз пашкоджаную скуру і слізістыя абалонкі;
  •  энтэратаксіны – з прадуктамі харчавання (мяса, малако);
  •  утварае і выдзяляе экзатаксіны: гематаксін, лейкацыдзін, энтэратаксін, некратаксін;
  •  утварае і выдзяляе ферменты: каагулазу, фібрыналізін, гіялуранідазу, ДНК-азу.

Лабараторная дыягностыка ўключае мікраскапію прэпаратаў-мазкоў і адбіткаў з зыходнага матэрыялу, выдзяленне культуры стафілакокаў з наступнай іх ідэнтыфікацыяй і вывучэннем патагенных уласцівасцей.

Матэрыял для даследавання: раневы экссудат, гной з абсцэсаў, ран, малако пры мастытах, выдзяленні з палавых органаў пры эндаметрытах, кроў з ярэмнай вены пры септыцэміі і іншыя.

Мікраскапія: метады – простая афарбоўка і па Граму.

Мікракарціна:

  •  у мазках-адбітках з патматэрыялу шарападобныя кокі, размешчаныя ў выглядзе гронак вінаграду, у мазках з гною – размешчаныя парна ці кароткімі ланцужкамі, дыяметр  іх 0,5 – 1,5 мкм;
  •  грамстаноўчыя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць; асобныя штамы маюць псеўдакапсулу, што звычайна звязана з іх патагеннымі ўласцівасцямі.

Культываванне:

Высеў на пажыўныя асяроддзі: МПБ, МПА с 15 % NaCl, крывяны МПА, саляна-крывяны МПА, ЖСА;

Асаблівасці вылучэння чыстай культуры:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37оС;
  •  тэрмін культывавання 18–20 гадзін; ці 48 гадзін на ЖСА.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА – калоніі акруглыя, з дыяметрам 2-5 мм, з роўнымі ці зоркавымі краямі, могуць быць афарбаваны ў залацісты колер (S.aureus), белы (S. epidermidis, S.saprophyticus). Пігментаўтварэнне больш выразна назіраецца пры дабаўленні да пажыўнага асяроддзя 10 % малочнага адгону. Капсулаўтвараючыя штамы ўтвараюць больш дробныя калоніі;
  •  на МПБ – раўнамернае памутненне з выпадзеннем рыхлага хлоп’епадобнага асадку; часам з’яўляецца прысценкавае шэравата-белае кальцо ці плёнка.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментацыя маніта без газу (у анаэробных умовах), а таксама глюкозы, мальтозы, цукрозы; ферментацыя лактозы і дульцыта адсутнічае;
  •  β-гемоліз на крывяным МПА Цэйслера;
  •  ДНК-азная актыўнасць;
  •  рост на электыўных асяроддзях (да 15 % NaCl ці 40 % жоўці);
  •  плазмакаагуляцыя.

Біяпроба для вызначэння ўласцівасцей:

  •  летальных – на трусах, пры ўнутрывенным увядзенні праз 15-30 мін наступае смерць;
  •  дэрматанекратычных – на трусах, на месцы ўнутрыскурнага ўвядзення развіваецца амярцвенне скуры;
  •  таксічных – на  кацянятах з дапамогай пераральнага ўвядзення з малаком;

Лабараторны дыягназ лічыцца ўсталяваным пры выдзяленні з даследуемага матэрыялу культуры з уласцівасцямі Staph.aureus, Staphpidermidis, Staph.saprophyticus,  для якіх вызначаны таксама і вірулентныя  ўласцівасці.

Тэрмін лабараторнага даследавання 8 дзён.

Імунітэт. Здаровыя жывёлы маюць натуральную ўстойлівасць да стафілакокавай інфекцыі. Іншым фактарам аховы арганізму (бар’ернай функцыі скуры і слізістых, фагацытозу і антыцелам) дапамагае запаленчая рэакцыя на месцы ўваходу ўзбуджальніка. Імунітэт звычайна антытаксічны, ненапружаны і непрацяглы, а таксама клетачны – фагацытоз і інш. Таму пры захворванні магчымы рэцыдывы. Стафілакокі таксама індуцыруюць гіперадчувальнасць замаруджанага тыпу. Стафілакокавыя пашкоджанні ў другі раз выклікаюць больш цяжкія дэструктыўныя змяненні.

Ёсць ачышчаны адсарбіраваны стафілакокавы анатаксін, а таксама аўтавакцына, прыгатаваная рознымі прыёмамі са стафілакокаў, якія выдзелены ад хворай жывёлы. Бывае, што мясцова выкарыстоўваюць фаг і антывірусфільтрат 2...3 тыднёвай культуры.

Схема лабараторнай дыягностыкі стафілакакозаў

Патагенныя стрэптакокі

Патагенныя стрэптакокі – узбуджальнікі гнойна-запаленчых працэсаў рознай лакалізацыі (мыт коней, мастыты ў жывёл, стрэптакокавая септыцэмія птушак, трусоў, стрэптакокавы поліартрыт, стрэптакакоз жывёл), а таксама змешаных і другасных інфекцый (абсцэс, фурункул, нефрыт, піемія, сэпсіс і іншыя). Фекальныя стрэптакокі могуць выклікаць запаленне кішэчніка і мочапалавых шляхоў. Харчовыя таксікозы (токсікаінфекцыі).

Дыплакокавая (пнеўмакокавая) септыцэмія - інфекцыйнае захворванне часцей маладняку жывёл, асабліва цялятаў і ягнятаў. Адрозніваюць септычную, лёгачную, сустаўную і змешаныя формы захворвання. Для септычнай формы характэрна вострае і зверхвострае працяканне. Пры хранічным працяканні развіваюцца пнеўманія, бронхапнеўманія ці артрыты. У дарослых жывёл захворванне праяўляецца гнойна-катаральным эндаметрытам, гнойна-катаральным ці фібрынозным мастытам з вострым ці хранічным працяканнем.

 Мыт – вострая інфекцыйная хвароба коней, для якой характэрна катаральна-гнойнае запаленне слізістых абалонак верхніх дыхальных шляхоў і пашкоджанне лімфатычных вузлоў галавы.

 Стрэптакакоз - інфекцыйнае захворванне буйной рагатай жывёлы, свіней, авечак, козаў, коней, вярблюдаў, пушных звяроў, хатніх і лабараторных жывёл. Жывёлы хварэюць у любым узросце. Вострае і падвострае працяканне захворвання ў маладняка  сельскагаспадарчых жывёл характэрызуецца павышэннем тэмпературы, прыгнечаннем, парушэннем каардынацыі руху, ацёкамі, артрытамі, часам дыярэяй. У дарослых жывёл стрэптакакоз працякае ў асноўным бессімптомна, але ў цяжарных жывёл магчымы аборты, якія суправаджаюцца метрытамі і мастытамі.

 Класіфікацыя ўзбуджальнікаў:

Сямейства: Streptococcaceaе

Род:      Streptococсus (уключае 17 сералагічных груп)

Віды:   

  •  Str.pyogenes (гнойна-запаленчыя працэсы);
  •  Str.equi (мыт у коней);
  •  Str.agalactiae (мастыт);
  •  Str.disgalactiae (стрэптакокавы поліартрыт ягнят);
  •  Str.sooepidemicus (стрэптакокавая септыцэмія птушак);
  •  Str.faecalis (страўнікава-кішэчныя захворванні нова-народжаных жывёл);
  •  Str.pneumoniae (мастыт, эндаметрыт, у маладняка септыцэмія, пнеўманія, энтэрыт).

Патагенэз і фактары патагеннасці:

  •  многія патагенныя стрэптакокі адносяцца да нармальнай мікрафлоры скуры і слізістых абалонак і выяўляюць сваю патагеннасць пры зніжэнні агульнай устойлівасці;
  •  утвараюць экзатаксіны – гемалізін, лейкацыдын, летальны некратаксін;
  •  прадукуюць ферменты – гіялуранідазу, фібрыналізін, ДНК-азу, РНК-азу, нейрамінідазу і інш;
  •  утвараюць тэрмастабільныя эндатаксіны.

Лабараторная дыягностыка стрэптакакозаў уключае мікраскапію прэпаратаў з зыходнага матэрыялу, выдзяленне культуры стрэптакокаў з наступнай ідэнтыфікацыяй і выяўленнем патагенных уласцівасцей.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці – гной, малако, кроў, кал; пасмяротнапашкоджаныя органы;
  •  для дыягностыкі мыта – пры жыцці: змесціва неадкрытых абсцэсаў падсківічных лімфатычных вузлоў, выцяканні з носу, кроў з сэрца, часткі пячонкі, селязёнкі і лёгкіх;
  •  для дыягностыкі дыплакокавай інфекцыі і іншых стрэптакакозаў накіроўваюць кроў з сэрца, печань, селязёнку, галаўны мозг і трубчатую костку; кавалачкі лёгкага, якія адбіраюцца на мяжы здаровай і пашкоджанай тканак, срэдасценныя лімфавузлы;
  •  пры артрытах сінавіяльную вадкасць;
  •  ад жывёлаў з мастытам – малако з пашкоджанай долі вымені;
  •  пры эндаметрытах – выцяканні з палавых органаў; галаўны мозг і кроў з сэрца абартыраванага плода;
  •  трупы  не пазней, чым праз 4 гадзіны пасля гібелі ці хворую птушку.

Матэрыял павінен быць даследаваны на працягу 6 гадзін ад часу адбору ці на працягу 10...12 гадзін, калі захоўваўся ахалоджаным.

Мікраскапія: метады – простая афарбоўка і па Граму.

Мікракарціна:

  •  шарападобныя клеткі да 1 мкм, якія размяшчаюцца парамі (Str.pneumoniae), у выглядзе кароткіх ці доўгіх ланцужкоў (Str.equi у прэпаратах з гною можа мець да 100 клетак у ланцужку); форма можа быць сферычная, авоідная ці ланцэтападобная, а то і сплюснутая ў папярочніку;
  •  грамстаноўчыя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць (за выключэннем Str.pneumoniae і Str.sooepidermicus);
  •  нерухомыя.

Культываванне:

Высеў на пажыўныя асяроддзі: МПБ  з 1% глюкозы  і 15...20% нармальнай сывараткі крыві каня, МПА  з 1% глюкозы і 10% дэфібрынаванай сыроваткі барана ці труса.

 Асаблівасці вылучэння узбуджальніка:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37 оС;
  •  аптымальная рН 7,6...7,8;
  •  тэрмін культывавання 18...24...48 гадзін;

Культуральныя уласцівасці:

  •  на цвёрдых асяроддзях – дробныя, празрыстыя ці злёгку мутнаватыя з роўным краем калоніі ў выглядзе расы, якія ў патагенных відаў маюць зоны гемоліза на крывяным агары;
  •  на вадкіх асяроддзях - большасць дае прыдонны рост, які падымаецца па сценках прабіркі;
  •  энтэракокі і пнеўмакокі - нязначнае дыфузнае памутненне, якое ў энтэракокаў больш інтэнсіўнае з далейшым утварэннем  асадку: крошкападобнага, пылепадобнага, зярністага, хлоп’епадобнага.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментатыўныя ўласцівасці вар’іруюць у залежнасці ад  віду стрэптакокаў; ферментуюць вугляводы – глюкозу, цукрозу і іншыя без выдзялення газу;
  •  выдзеленыя культуры стрэптакокаў дыферынцыруюць па іх адчувальнасці да жоўці, аптахіну, здольнасці вырастаць на асяроддзях з павышаным утрыманнем NaCl, рэдуцыраваць метыленавую сіньку, тэрмарэзістэнтнасці і іншых ферментатыўных уласцівасцях (глядзі табліцу 1);
  •  протэалітычныя уласцівасці адсутнічаюць;
  •  на крывяным МПА выклікаюць гемоліз.
  •  для дыферэнцыяцыі Ent.faecalis ад Ent.faecium выкарыстоўваюць асяроддзе з тэлурытам калія, на якім Enterococcus faecium не вырастае, а таксама энтэракокавае дыферэнцыяльна-дыягнастычнае асяроддзе, на якім Ent.faecalis утварае вішнёва-чырвоныя калоніі, а Ent.faecium – бясколерныя ці белыя.

Біяпроба:

  •  для вызначэння патагеннасці заражаюць падскурна белых мышэй, трусоў (глядзі табліцу).

Сералагічныя метады:

  •  выкарыстоўваюць рэакцыю прэцыпітацыі для тыпізацыі выдзеленых культур.

Лабараторны дыягназ лічаць усталяваным, калі з даследуемага матэрыялу выдзелена культура, патагенная для жывёл, ці гібелі жывёл зараджаных зыходнай культурай, з органаў якіх выделена культура з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка захворвання. У выпадку мыта дадатковым тэстам лічыцца знаходжанне ў мазках з зыходнага матэрыялу стрэптакокаў, характэных для ўзбуджальніка захворвання пры наяўнасці тыповай клінічнай карціны.

Табліца 1

Біяхімічныя ўласцівасці стрэптакокаў

Назва ўзбуд-жальніка

Гемоліз

Рост з 40% жоўці

Адчувальнасць да аптахінону

Рост з 6,5% NaCl

Рэдукцыя метылен. сінькі

Тэрмарэзістэнтнасць,  60оС

Ферментацыя

Рафіноза

Сарбіт

Маніт

Лактоза

Саліцын

Трэгалоза

Інулін

Ent.faecalis

β

+

+

+

+

-

-

+

+

+

*

*

Str.pneumoniae

α

-

-

-

-

-

+

-

-

+

*

+

+

Str.zooepidermicus

β

-

-

-

-

-

-

+

-

+

*

-

-

Str.equi

β

-

-

-

-

-

-

-

-

-

+

-

-

Str.pyogenes

β

-

-

-

-

-

-

-

-

+

+

+

-

Str.agalactiae

β

+

-

±

-

-

-

-

-

+

+

+

-

Str.disgalactiae

α

-

-

-

-

-

-

+

-

+

+

+

-

*- уласцівасці не вызначаны

Табліца 2

Вызначэнне патагеннасці ўзбуджальнікаў стрэптакакозаў

Захвор-ванне

Від жывёл

Метад за-раджэння

Доза

Від уносімага матэрыялу

Тэрмін назірання

1

2

3

4

5

6

Дыпла-кокавая септы-цэмія

3 белыя мышы (14-16 г)

Унутры брушынна

0,5 мл

Сутачная бу-лённая куль-тура ці суспензія патматэрыялу

6 дзён, гібель часцей праз 1-2 сутак

Мыт

2 белыя мышы (12-15 г)

Падскурна ў вобласці спіны

0,1 мл

0,5 мл

Гной ці булён-ная культура         

Суспензія з органаў ці выцяканні з носу

10 дзён, праз 2-7 сутак

Стрэпта-кокавы поліарт-рыт ягнят

2 белыя мышы (12-15 г) трусы па 500 г

Падскурнаун/брушынна

0,5 мл

1,0 мл

Булённая культура ці суспензія

5 сутак, мышы гі-нуць праз 3 сутак, трусы – 5

1

2

3

4

5

6

Стрэпта-кокавая септыцэ-мія птушак

2 белыя мышы 20-25 г

Унутры-брушынна

0,2 мл

Булённая культура ці суспензія

5 сутак, гінуць праз 1-4 суткі

Стрэпта-какозы с/г жывёлаў

3 белыя мышы 14-16 г

Унутры-брушынна

0,5 мл

Булённая культура

5 сутак, гінуць праз 1-2 сутак

Энтэра-кокавая інфекцыя

3 белыя мышы 18-20 г

Унутры-брушынна

0,5 мл

Суспензія з МПА, канцэнтраваная

мікробная культура

5 сутак, гінуць праз 1-3 сутак

Схема лабараторнай дыягностыкі стрэптакакозаў

Схема лабараторнай дыягностыкі мастыта

Рожа свіней

Рожа свіней – інфекцыйнае захворванне, якое характарызуецца пры вострым працяканні септыцэміяй і запаленчай эрытэмай скуры, пры падвострым - “крапіўніцай”, пры хранічным – эндакардытам і артрытамі.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Род: Erysipelothrix
Від: E.rhusiopathiae

Успрыімлівыя жывёлы: пераважна свінні ва ўзросце ад 3 да 12 месяцаў. Могуць хварэць ягняты, авечкі, птушкі і іншыя; успрыімлівы і чалавек; носьбітамі з’яўляюцца марскія і прэснаводныя рыбы.

 Патагенэз і фактары вірулентнасці:

  •  заражэнне адбываецца ў асноўным аліментарным шляхам, бактэрыі спачатку асядаюць у міндалінах і салітарных фалікулах, дзе размнажаюцца і сваімі таксінамі выклікаюць сенсібілізацыю арганізма, якая праяўляецца ў выглядзе разнастайных пашкоджанняў скуры. Гематагенным і лімфагенным шляхам бактэрыі разносяцца па ўсім арганізме і выклікаюць сепсіс;
  •  фактарамі вірулентнасці з’яўляюцца эндатаксіны і агрэсіны.

Матэрыял для даследавання: труп цалкам ці сэрца (пры хранічным працяканні), парэнхіматозныя органы (сэрца, пячонка, селязёнка, нырка),  трубчатая костка, якую абгортваюць бінтом, прапітаным 2-3 % растворам фенолу.

Мікраскапія: простая афарбоўка і па Граму.

Мікракарціна: 

  •  тонкія, простыя ці злёгку выгнутыя палачкі да 1,5 мкм
  •  грамстаноўчыя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць;
  •  нерухомыя.

Культываванне:

Высеў на пажыўныя асяроддзі: МПА, МПБ, МПЖ, ПЖА, асяроддзе Сент-Іванні (МПА з 0,1 % крысталвіялета і 1% азіду натрыя).

Асаблівасці вылучэння  ўзбуджальніка:

  •  факультатыўныя анаэробы (мікрааэрафіл 5-10% СО2);
  •  аптымальная тэмпература 37оС;
  •  тэрмін культывавання ад 18-20 да 48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА – дробныя, расінчатыя, празрыстыя калоніі;
  •  на МПБ – лёгкае памутненне, якое праз 48-72 гадзіны прасвятляецца і на дне ўтвараецца асадак, які пры ўзбоўтванні падымаецца ў выглядзе муаравай стужкі;
  •  на МПЖ – раўнамерныя адросткі, якія адыходзяць ад цэнтральнага стрыжня.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодаюць цукралітычнымі ўласцівасцямі і раскладаюць без газу глюкозу, лактозу, левулёзу, галактозу, не раскладаюць саліцын, маніт і цукрозу; утвараюць серавадарод.

Біяпроба:

  •  заражаюць белых мышэй падскурна патматэрыялам ці 1-2 сутачнай агаравай культурай, якія гінуць праз 2-4 сутак. З органаў загінуўшых мышэй  робяць высевы на МПБ і МПА для выдзялення чыстай культуры; можна заражаць і галубоў у грудную мышцу.

Сералагічныя метады:

  •  РА: вылучаная культура з лячэбнай сыроваткай 1:50, РІФ.

Схема лабараторнай дыягностыкі рожы свіней

Лістэрыёз

Лістэрыёз – інфекцыйная хвароба, якая характарызуецца пашкоджаннем у жывёл нэрвовай сістэмы, септычнымі з’явамі, абортамі і мастытамі.

Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Род: Listeria

 Від: L. Mоnоcytogenes

 Успрыімлівыя жывёлы: усе віды сельскагаспадарчых жывёл, птушак; хварэе і чалавек,

 Патагенэз і фактары вірулентнасці:

  •  заражэнне адбываецца аліментарным шляхам;
  •  узбуджальнік распаўсюджваецца гематагенным і лімфагенным шляхамі, выклікае дэгенератыўныя змены ў парэнхіматозных органах, пашкоджвае нервовую і палавую сістэмы.

Матэрыял для даследавання: трупы дробных жывёл, парэнхіматозныя органы, галаўны мозг, абартыраваныя плады.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: простая афарбоўка, па Граму.

Мікракарціна:

  •  поліморфныя палачкі да 3 мкм, размяшчаюцца па адной, папарна, часта ў выглядзе рымскай лічбы V;
  •  грамстаноўчыя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсулу не ўтвараюць;
  •  рухомыя ў маладых культурах, якія выраслі пры тэмпературы пакоя.

Культываванне:

Сяўба па пажыўныя асяроддзі: МПБ, МПА, МППБ, МППА з дабаўленнем 1% глюкозы і 2-3% гліцэрыну, крывяны агар.

Асаблівасці выдзялення чыстай культуры:

  •  факультатыўныя аэробы;
  •  аптымальная тэмпература;
  •  тэрмін культывавання (штодзённы агляд) да 3-4 сутак.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПБ памутненне асяроддзя з утварэннем слізістага асадку;
  •  на МПА – дробныя, круглыя, празрыстыя калоніі;
  •  на крывяным МПА вакол калоній зоны гемоліза.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодаюць цукралітычнымі ўласцівасцямі – раскладваюць саліцын;
  •  не разрэджваюць жэлаціну, не ўтвараюць індол і серавадарод;
  •  прадукуюць каталазу;
  •  валодаюць гемалітычнымі ўласцівасцямі.

 Біяпроба:

  •  Зараджаюць унутрыбрушынна ці ўнутрывенна белых мышэй, або трусоў, кератаканьюктывальная проба.

Сералагічны метад:

РА і РЗК (рэакцыя звязвання камплемента) з сыроваткаю крыві доследных жывёл;

РА – для дыферэнцыяцыі вылучаных лістэрый (мікробная культура і полівалентная лістэрыёзная сыроватка).

Схема лабараторнай дыягностыкі лістэрыёзу

Пастэрэлёз, гемафілёзны полісеразіт, актынабацылёзная плеўрапнеўманія

 Пастэрэлёз – інфекцыйнае захворванне, якое характэрызуецца септыцэміяй і запаленча-гемарагічнымі працэсамі ва ўнутраных органах, на слізістых і серозных абалонках, пашкоджаннем кішэчніка; пры хранічным працяканні запаленнем лёгкіх, артрытамі. У дарослых жывёл магчымы аборты, а ў людзей харчовыя таксікаінфекцыі.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 сям’я: Pasteurellaceae

 род: Pasteurella

 віды:

  •  P.multocida – выдзяляюць у кароў і свінаматак пры абортах, у авечак і кароў пры мастытах, у цялят і ягнят – пры артрытах і іншых лакальных паталагічных працэсах;
  •  P.haemolytica – тое ж, што і P.multocida;
  •  P.ureae – выдзяляюць ад чалавека пры хранічным атрафічным насмарку;
  •  P.pneumotropica – выклікае эпізаатычнае захворванне мышэй, трусоў і іншых лабараторных грызуноў, якое праяўляецца паражэннем органаў дыхання і ўтварэннем абсцэсаў;
  •  P.aerogenes – сталы насельнік кішэчнага тракту ў свіней;
  •  P.gallinarum – існуе як каменсал у верхніх дыхальных шляхах птушак і часам буйной і дробнай рагатай жывёлы, мае нізкую вірулентнасць і часцей асацыіруецца з хранічнымі рэспіраторнымі захворваннямі птушак.

 Успрыімлівыя жывёлы: хварэюць усе віды сельскагаспадарчых і дзікіх жывёл, у тым ліку і птушкі (халера птушак).

 Патагэнез і фактары вірулентнасці:

  •  заражэнне жывёл адбываецца аліментарным і паветрана-кропельным шляхамі;
  •  узбуджальнік размнажаецца і трапляе ў кроў і лімфу, выклікае септыцэмію;
  •  эндатаксіны і агрэсіны пашкоджваюць сценкі сасудаў, чым выклікаюць масавыя крывазліцці, з’яўляюцца ацёкі. Усё гэта прыводзіць да змярцвення тканак.

Матэрыял для даследавання: парэнхіматозныя органы (пячонка, селязёнка, ныркі, лімфавузлы), кроў з сэрца ці сэрца з перавязанымі сасудамі, экссудат з грудзіннай поласці, галаўны мозг, трубчатая костка – пасмяротна. Летам органы змяшчаюць у 30 %-ны водны раствор гліцэрыну, а трубчатую костку заварочваюць у марлю, змочаную 5-10 %-ным растворам фармаліну. Пры пашкоджанні лёгкіх бяруць кавалкі іх на мяжы нармальных і са зменамі ўчасткаў, міндаліны, бранхіяльныя, срэдасценныя і заглотачныя вузлы. Трупы 2-3 дробных жывёлін адпраўляюць цалкам. Для дыягностыкі пастэрэлёзу ў птушак у лабараторыю накіроўваюць, акрамя трупаў, некалькі жывых птушак. Матэрыял для даследавання адбіраюць не пазней за 3-5 гадзін пасля смерці, ад жывёл, якія не падвяргаліся антыбіётыкатэрапіі.

Лабараторная дыягностыка ўключае мікраскапію мазкоў з патматэрыялу, выдзяленне чыстай культуры, яе ідэнтыфікацыю, праверку патагеннасці і вызначэнне адчувальнасці да антыбіётыкаў.

Мікраскапія:

метады афарбоўкі: простая афарбоўка метыленавай сінькай Лёфлера (з наступнай апрацоўкай мазка на працягу некалькіх секунд 0,5-1 %-ным растворам воцатнай кіслаты), па Граму, Раманоўскаму-Гімзу.

Мікракарціна:

  •  кароткія палачкі да 1,5 мкм, размешчаныя адзіночна; у паталагічным матэрыяле палачкі афарбоўваюцца біпалярна (больш інтэнсіўна метыленавай сінькай афарбоўваюцца палюсы клеткі); у мазках з культур кокападобныя і размешчаны адзіночна, парамі, радзей ланцужкамі;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  утвараюць капсулу (толькі патагенныя штамы);
  •  нерухомыя.

Культываванне:

Высеў: на МПА і МПБ, булён і агар Хоцінгера з сыроваткаю крыві.

Асаблівасці вылучэння ўзбуджальніка:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература +37оС;
  •  аптымальная рН 7,2-7,4;
  •  тэрмін культывавання 18-20 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на цвёрдых асяроддзях – дробныя (да 3 мм), празрыстыя, з роўнымі краямі калоніі склізістай кансістэнцыі, шэрага колеру; на крывяным агары P.haemolytica ўтварае пукатыя, бліскучыя  розных памераў калоніі, якія прасвечваюцца і маюць вакол сябе зону гемолізу; P.haemolytica можа расці на асяроддзі Мак-Конкі, чым адрозніваецца ад P.multocida;
  •  на вадкіх – нязначнае памутненне, на дне асядае склізісты асадак, які пры ўстрэсванні паднімаецца ў выглядзе “коскі” (“касічкі”).

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодаюць цукралітычнай актыўнасцю, ферментуюць з утварэннем кіслаты без газу глюкозу, цукрозу, галактозу, сарбіт і маніт; не ферментуюць лактозу, рамнозу, рафінозу, дульцыт;
  •  не разрэджваюць жэлацін, не зварочваюць і не пептызуюць малако, не растуць ў жоўці быка і лізіруюцца ёю, рэакцыя з метыленавым сінім і  Фогеса-Праскаўэра – адмоўная;
  •  утвараюць індол;
  •  рэдукуюць нітраты (у МПБ з 1 % нітрата калія);
  •  не выклікаюць гемолізу, акрамя P.haemolytica;
  •  валодаюць каталазнай актыўнасцю.

Біяпроба:

  •  даследуемым матэрыялам  ад буйной рагатай жывёлы, свіней, авечак  зараджаюць падскурна белых мышэй і трусоў (не пастэрэланосьбітаў, для чаго трусам закапваюць у нос па 2 кроплі 0,5 % воднага раствору брыльянтавай зелені; з’яўленне гнойных выдзяленняў з носавах адтулін сведчыць аб пастэрэланосьбіцтве, пасля чаго такіх трусоў не выкарыстоўваюць у вопыце); суспензіяй (0,5 мл) з патматэрыялу ці 18...24 гадзіннай выдзеленай культурай зараджаюць двух белых мышэй; вірулентныя штамы P.multocida (сераварыянт В), якія з’яўляюцца ўзбуджальнікамі гемарагічнай септыцэміі, выклікаюць гібель жывёлаў праз 24-72 гадзіны, а слабавірулентныя ( варыянты А і Д), якія выклікаюць пнеўманіі – праз больш працяглы тэрмін – да 7 сутак
  •    матэрыялам ад птушак заражаюць унутрымышачна галубоў, курэй, качак, якія гінуць праз 18-36 гадзін.

P. haemolytica выклікае гібель белых мышэй толькі пры ўнутрыбрушынным заражэнні.

Патагеннасць P. haemolytica вызначаюць праз заражэнне 7-дзённых курыных эмбрыёнаў, якім булённую культуру ўводзяць у алантоісную вобласць у дозе 0,2 мл. Пасля гібелі эмбрыёнаў праз 36...48 гадзін, і выдзялення з іх зыходнай культуры, можна сцвярджаць аб яе вірулентных уласцівасцях.

Тэрмін даследавання - 10 дзён.

Дыферанцыяльная дыягностыка пастэрэлёзу

Прызнакі

P.multo-cida

P.haemo-lytica

P.pneumo-tropica

P.ureae

P.aero-genes

P.galli-narum

Гемоліз на крывяным агары

-

+

-

-

-

-

Утварэнне індолу

+

-

+

-

-

-

Наяўнасць

урэазы

-

-

+

+

+

-

Ферментацыя маніта

+

+

-

+

-

-

Імунітэт. У перахварэўшых жывёл утвараецца нестэрыльны імунітэт. Яны, а таксама птушкі, пасля выздараўлення могуць заставацца пастэрэланосьбітамі.

Для актыўнай імунізацыі выкарыстоўваюць відаспецыфічныя эмульгіраваныя вакцыны для буйной рагатай жывёлы і для свіней; прэцыпітыраваную вакцыну для авечак і коз. Для свіней выкарыстоўваецца асацыяваная вакцына супраць пастэрэлёзу, сальманелёзу, дыплакокавай септыцэміі. Для прафілактыкі і лячэння хворых жывёл выкарыстоўваюць гіпер’імунную сыроватку.

Схема лабараторнай дыягностыкі пастэрэлёзу (P.multocida)

Гемафілёзны полісеразіт

Гемафілёзны полісеразіт – інфекцыйная хвароба парасят пасля адымання ад свінаматкі, якая характэрызуецца сепсісам, серозна-фібрынозным запаленнем плеўры, перыкардыту, чэрава, суставаў і менінгаэнцэфалітам;

Класіфікацыя ўзбуджальнікаў:

 Сям’я: Pasteurellaceae

 Род: Haemophilus

 Від: Н.parasuis

Успрыімлівыя жывёлы: свінні і парасяты ў пасляад’ёмны перыяд.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  узбуджальнікі захворвання знаходзяцца на слізістых абалонках носавай поласці здаровых свіней і магчыма носьбітамі іх з’яўляецца да 70 % пагалоўя свіней;
  •  пры зніжэнні рэзістэнтнасці арганізму ўзбуджальнік пранікае праз слізістыя абалонкі ў кроў і заносіцца крывёю на серозныя абалонкі ці тканкі лёгкіх, а эндатаксіны, якія ўтвараюцца, выклікаюць розныя запаленчыя працэсы. У асобных жывёл узбуджальнікі адсарбіруюцца і размнажаюцца ў сінавіяльным слоі капсулы суставаў, часта пранікаюць праз гематаэнцэфалічны бар’ер і пашкоджваюць галаўны мозг.

Матэрыял для даследавання: у залежнасці ад лакалізацыі паталагічных змяненняў выкарыстоўваюць:

  •  экссудат з перытаніяльнай, плеўральнай поласцяў, саскрэбы з пашкоджаных серозных абалонак, суставаў;

Лабараторнае даследаванне ўключае мікраскапічнае даследаванне зыходнага матэрыялу, высеў на пажыўныя асяроддзі, ідэнтыфікацыю выдзеленых культур, а таксама пастаноўку біялагічнай пробы.    

 Мікраскапія:

  •  Метады афарбоўкі: па Граму, па Гінсу;

Мікракарціна:

  •  поліморфныя дробныя палачкі да 0,5 мкм, могуць быць у выглядзе кароткіх ланцужкоў і нават кокаў;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  утвараюць капсулу, якую выяўляюць па Гінсу;
  •  нерухомыя.

Культываванне:

Сяўба на пажыўныя асяроддзі: шакаладны агар (да расплаўленага МПА пры 90 оС прыбаўляюць 10 % дэфібрынаванай крыві барана – асяроддзе набывае колер шакаладу), крывяны МПА (з 5 % дэфібрынаванай крыві барана, труса, каня),  сыроватачны МПА з “баккармілкамі”, для чаго, после высеву даследуемага матэрыялу на падсушанае асяроддзе і знаходжання чашак 30 мінут у тэрмастаце пры 37оС робяць крыжападобны высеў ці па дыяганалі негемалітычнай кішэчнай палачкі, негемалітычнага стафілакока (S.albus  ці S.epidermidis), альбо сеннай палачкі Bac.subtilis, якія прадуцыруюць у агаравае асяророддзе фактары росту, стымулюючыя рост гемафілёзных бактэрый. Такімі фактарамі з’яўляюцца гемін крыві ці іншыя парфіны, а таксама НАД (нікацінаміддынуклеатыд) ці яго аналагі. Выкарыстоўваюцца таксама сыроватачна-дражджавыя МПА і МПБ.

Асаблівасці выдзялення чыстай культуры:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37...38 оС;
  •  аптымальная рН – 7,2-7,6;
  •  высяваюць на падсушаныя асяроддзі;
  •  тэрмін культывавання 24...48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на крывяным МПА з “баккармілкаю” у зоне 1-2 см, што прылягае да культуры “баккармілкі”, вырастаюць дробныя (0,2-0,4 мм у дыяметры), выпуклыя, з бліскучай паверхняй, склізістыя калоніі без наяўнасці зоны гемолізу. Калоніі памяншаюцца па меры аддалення ад баккультуры; на крывяным агары без “баккармілкі”рост культур H.parasuis  на адбываецца.

На шакаладным агары калоніі ўтвараюцца праз 24...48 гадзін. У першасных высевах растуць калоніі двух тыпаў: буйныя (1,5-2,5 мм у дыяметры) і дробныя (0,2...0,5 мм). Пры перасевах наглядаецца рэверсія ад дробных да больш буйных калоній.

  •  на сыроватачным МПБ і іншых вадкіх асяроддзях з дабаўленнем НАД рост у выглядзе раўнамернага памутнення асяроддзя і лёгкай апалесцэнцыі (з-за наяўнасці капсулы).

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  цукралітычныя і пратэалітычныя ўласцівасці праяўляюцца слаба: раскладваюць глюкозу, цукрозу, манозу, не раскладваюць лактозу, прычым да асяроддзяў Гіса дабаўляць сыроватку крыві не патрэбна. Улік вынікаў праводзяць праз 18...24 гадзіны.
  •  не вылучаюць урэазу, якую вызначаюць на асяроддзі Закса, індол, аксідазу, не зварочваюць і не пептанізуюць малако, не разрэджваюць жэлаціну;
  •  рэдуцыруюць (аднаўляюць) нітраты да нітрытаў;
  •  серавадарод ±,  бэта-галаксідаза ±;
  •  гемоліз не выклікаюць.

Біяпроба: для свіней патагенныя толькі капсулаўтвараючыя штамы; вылучанай на шакаладным агары культурай  заражаюць унутрыбрушынна трох марскіх свінак ці белых мышэй. Культура лічыцца патагеннай, калі на працягу 10 дзён загіне адна ці больш марскіх свінак. Тады з плеўральнага экссудату і крыві з сэрца робяць высевы на крывяны ці сыроватачны МПА з “баккармілкай”. Дыягназ на гемафілёзны полісеразіт лічыцца станоўчым, калі з патматэрыялу (крыві з сэрца ці плеўральнага экссудату) вылучана культура, патагенная для марскіх свінак.

Сералагічнае даследаванне. Ёсць методыкі вызначэння ўзбуджальніка ў мазках пры дапамозе рэакцыі імунафлюарэсцэнцыі. Для ідэнтыфікацыі выдзеленай культуры выкарыстоўваюць рэакцыю аглюцынацыі, рэакцыю звязвання камплемента, рэакцыю дыфузнай прэцыпітацыі.

 Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым пры выдзяленні з патматэрыялу культуры Н.parasuis, якая патагенна для марскіх свінак.

 Тэрмін лабараторнага даследавання 8 сутак.

 Імунітэт. Захворванне суправаджаецца ўтварэннем у арганізме свіней аглюцінатыўных, камплементзвязваючых і прэцыпітуючых антыцел, абарончая функцыя якіх пацвярджаецца наяўнасцю каластральнага імунітэту.

Для стварэння актыўнага імунітэту ў жывёл выкарыстоўваюць інактываваную фармалвакцыну. Імунізуюць супаросных свінаматак, а затым парасят ва ўзросце 1...1,5 месяцаў.

Схема лабараторнай дыягностыкі гемафілёзнага полісеразіту

Скарочаная схема бактэрыялагічнага даследавання на гемафілёзны полісеразіт

Актынабацылёзная плеўрапнеўманія

Актынабацылёзная плеўрапнеўманія (гемафілёзная плеўрапнеўманія) свіней – інфекцыйная хвароба свіней, якая характэрызуецца пры вострым працяканні гемарагічным запаленнем лёгкіх і фібрынозным плеўрытам. Пры падвострым і хранічным – развіцці – магчыма з’яўленне ачаговай гнойнай некратызуючай пнеўманіі і фібрынознага плеўрыту.

Узбуджальнік, які трапляе ў рэспіраторны тракт, падаўляе актыўнасць мукацылярнага апарату. Правакуючым дзеяннем можа валодаць якое-нібудзь папярэдняе інфекцыйнае захворванне, ці парушэнне ўмоў утрымання і кармлення, якія ўплываюць на рэзістэнтнасць арганізму жывёл, а таксама вірулентнасць узбуджальніка.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

У выніку ўзаемадзеяння з макрафагамі разбураецца бактэрыяльная клетка і вызваляецца вялікая колькасць эндатаксінаў. Сумеснае дзеянне энда- і экзатаксінаў, а таксама пратэалітычных  ферментаў з мезасомаў загінуўшых бактэрый абумоўлівае пашкоджанне тканкі лёгкіх. Далей узбуджальнік з першаснага ачагу ў лёгкіх з крывёю распаўсюджваецца  па арганізме і выклікае септычныя з’явы.

Класіфікацыя ўзбуджальнікаў:

 Сям’я: Pasteurellaceae

Род: Actinobacillus

 Від: A.pleuropneumoniae

Матэрыял для даследавання: кавалкі лёгкіх, якія адбіраюць на мяжы паміж здаровымі і пашкоджанымі тканкамі, срэдасценныя і бранхіяльныя лімфатычныя вузлы.

Лабараторнае даследаванне праводзіцца таксама,  як і на гемафілёзны полісеразіт.

Мікраскапія: дробныя кокабактэрыі і кароткія палачкі (да 0,5 мкм), якія маюць капсулу і ў мазках размяшчаюцца адзінкава, парна, радзей – у выглядзе кароткіх ланцужкоў, грамадмоўныя, нерухомыя, не ўтвараючыя спор.

 Культуральныя ўласцівасці. A.pleuropneumoniae культывіруюць на тых жа асяроддзях, што і H.parasuis. На МПА і МПБ не растуць. Калоніі, як правіла, растуць на адлегласці 2...3 см ад “баккармілкі”, а на свежым крывяным агары магчымы рост па ўсёй паверхні пажыўнага асяроддзя. A.pleuropneumoniae, у адрозненне ад H.parasuis, здольна расці на асяроддзі Мак-Конкі.

 Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе глюкозу, цукрозу, маніт, манозу і дэкстрозу;
  •  рэдуцыруе нітраты;
  •  утварае урэазу;
  •  валодае бэта-галактыназнай актыўнасцю;
  •  не ўтварае індол і H2S;
  •  не утылізуе цытраты.

Для ўзбуджальніка актынабацылёзнай плеўрапнеўманіі характэрна высокая варыябельнасць ферментатыўнай актыўнасці.

Біяпроба: ставіцца на белых мышах (3-х). Культуру ўводзяць унутрыбрушынна ў колькасці 50 млн. мікробных клетак. Калі ўзбуджальнік з’яўляецца вірулентным, мышы гінуць і з іх арганізма выдзяляецца культура A.pleuropneumoniae.

Сералагічнае даследаванне: выкарыстоўваюць РА, РЗК (РСК), РНГА (рэакцыю няпростай гемаглюцынацыі, метад флюарэсцыруючых антыцел, ELISA-метад.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым пры выдзяленні культуры  з уласцівасцямі, характэрнымі для A.pleuropneumoniae і патагеннай для белых мышэй.

Тэрмін лабараторных даследаванняў 7 сутак.

Імунітэт. Перахворванне і імунізацыя жывел суправаджаецца з’яўленнем у крыві аглюцінуючых і каплементзвязваючых антыцел, а таксама спецыфічнай сенсібілізацыяй лімфацытаў. Ахоўнае дзеянне мае каластральны імунітэт.

Для актыўнай прафілактыкі выкарыстоўваецца фармалвакцына супраць гемафілёзнай плеўрапнеўманіі свіней, якую выкарыстоўваюць свінаматкам за 20...30 дзён да апаросу, а парасятам у 35...38 дзён.

Схема лабараторнай дыягностыкі актынабацылёзнай (гемафілёзнай) плеўрапнеўманіі свіней 

Тэсты ідэнтыфікацыі культур пры дыягностыцы гемафілёзнага полісеразіту

Від бактэрый

Марфалогія бактэрыяль-ных клетак

Рост на пажыўных асяроддзях

Гемо-ліз

Урэ-азная

актыў-

насць

МПА

МПБ

шака-ладны МПА

сатэ-літны

рост

Haemophilus

parasuis

Грам- зярністыя палачкі

-

+

-

-

-

Actinobacillus

pleuropneumo-niae

Грам- кока-бактэрыі і палачкі

-

+

+

+

+

Pasteurella

multocida

Грам- палачкі

+

+

+

-

-

Pasteurella

haemolytica

Грам- палачкі

+

+

+

+

-

Corynebacterium

pyogenes

Грам+ кокабактэ-рыі, часта Грам-

-

±

±

+

-

Энтэрабактэрыі

Сям’я Enterobacteriaceae ўключае 14 родаў бактэрый, якія вельмі падобны па марфалагічных, цынктарыяльных і культуральных уласцівасцях, але адрозніваюцца па біяхімічных і антыгенных прыкметах. У ветэрынарнай практыцы найбольшае значэнне маюць бактэрыі з родаў Escherichia i Salmonella, якія выклікаюць у жывёлаў захворванні колібактэрыёз і сальманелёз.

Колібактэрыёз

 Колібактэрыёз – вострае інфекцыйнае захворванне маладняку сельскагаспадарчых жывёл, якое характэрызуецца галоўным чынам дыярэяй (прафузным паносам), абязводжваннем, дэпрэсіяй, нарастаючай слабасцю, септыцэміямі і летальным зыходам.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Сям’я: Enterobacteriaceae

 Род:  Escherichia

 Від: Eoli (энтэрапатагенныя штамы)

Успрыімлівыя ўсе віды сельскагаспадарчых жывёл, пушных  звяроў, а таксама птушак, галоўным чынам, маладняк. Хварэе і чалавек, асабліва дзеці 1-га і далей да 3-х гадоў;

  •  цяляты ўспрыймальныя ў першыя гадзіны і дні пасля нараджэння;
  •  парасяты захворваюць як адразу пасля нараджэння, так і пасля адымання;
  •  ягняты захворваюць у перыяд ад першых дзён да 5...6 месяцаў;
  •  птушкі захворваюць, у асноўным, у першыя 2...4 месяцы;
  •  дарослыя жывёлы колібактэрыёзам не хварэюць, але могуць з’яўляцца бактэрыяносьбітамі.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  заражэнне адбываецца аліментарным шляхам (з кармамі і вадой), радзей аэрагенным;
  •  узбуджальнік трапляе ў кроў і выклікае сепсіс ці размнажаецца ў кішэчніку – энтэратаксічная і энтэрытная формы;
  •  кішэчная палачка можа стаць узбуджальнікам мастыта і эндаметрыта;
  •  узбуджальнік прадуцыруе тэрмалабільны экзатаксін і тэрмастабільныя эндатаксіны, гемалізіны (узбуджальнік ацёчнай хваробы парасят), валодае фактарамі  адгезыі;
  •  у птушак захворванне працякае ў выглядзе септыцэміі;
  •  колібактэрыёз выклікаюць, у асноўным, эшэрыхіі, якія маюць адгезіўныя ўласцівасці.

Лабараторнае даследаванне заключаецца ў мікраскапіі мазкоў, выдзяленні чыстай культуры і вызначэнні культуральных і біяхімічных уласцівасцяў, а таксама шляхам сералагічнага даследавання.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці – фекаліі, а пры септыцэміях – кроў; хворыя птушкі;
  •  пасмяротна – труп малых жывёл цалкам,  адрэзак тонкай кішкі, брыжэечныя лімфатычныя вузлы, парэнхіматозныя органы, галаўны мозг. Калі немагчыма хутка (да 4 гадзін) даставіць патматэрыял у лабараторыю, яго кансервуюць: фекаліі – растворам стэрыльнага гліцэрыну з NaCl (250 мл гліцэрыну, 5 г солі, 750 мл дыстыляванай вады), кавалачкі органаў 30%-ным водным растворам гліцэрыну ці 10%-ным растворам NaCl.

Мікраскапія (як арэінтыровачны метад):

  •  Метад афарбоўкі: па Граму;

Мікракарціна:

  •  паліморфныя палачкі 0,2...0,3 мкм у шырыню і 1...3 мкм у даўжыню, з закругленымі канцамі,  размяшчаюцца адзінкава, радзей парна;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсулы не ўтвараюць, за выключэннем асобных штамаў серагруп (О8, О9, О101);
  •  рухомыя (перытрыхі) большасць штамаў, але бываюць і  нерухомыя.

Культываванне:

  •  высеў на пажыўныя асяроддзі: дыферэнцыяльна-дыягнастычныя (Энда, Левіна і іншыя), МПБ, МПА і крывяны МПА.

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37-38 оС;
  •  аптымальнае значэнне рН асяроддзя – 7,0-7,2;
  •  тэрмін культывавання 18-24 гадзіны.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА з крывёю – вільготныя, круглыя, з роўнымі краямі калоніі; існуюць штамы E.coli, якія маюць гемалітычныя ўласцівасці і ўтвараюць зоны гемоліза;
  •  на асяроддзі Энда – цёмна-чырвоныя калоніі (малінава-чырвоныя), якія могуць мець металічны бляск;
  •  на асяроддзі Левіна – цёмна-фіялетавыя калоніі, а часам калоніі з цёмным цэнтрам і светлым краем;
  •  на МПБ – інтэнсіўнае памутненне, утварэнне асадку, які лёгка разбурваецца;
  •  на МПА – вільготныя, круглыя, з роўнымі краямі, шэра-белага колеру калоніі;

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодае высокай цукралітычнай актыўнасцю; для выяўлення праводзяць высевы на “каляровы рад” (Гісса);
  •  ферментуюць з утварэннем кіслаты і газу –лактозу, глюкозу, арабінозу, мальтозу, маніт, дульцыт (±); не раскладаюць цукрозу;
  •  жэлаціну не разрэджваюць;
  •  абясколерваюць метыленавую сіньку ў малацэ;
  •  малако згусаюць;
  •  утвараюць індол;
  •  не ўтвараюць H2S;
  •  не разбураюць мачавіну;
  •  даюць станоўчую рэакцыю з метыленавым чырвоным (ярка-чырвонага колеру), рэакцыя Фогеса-Праскаўэра адмоўная. Рэакцыі ставяць на двухсуткавых культурах, якія выраслі на асяроддзі Кларка (пептон – 5 г, глюкоза – 5 г, К2НРО4 -5 г, дыстыляваная вада 1000 мл). У прабірку з культурай на асяроддзі Кларка дабаўляюць 5 кропляў індыкатара метылроту (метылрот – 0,01 мл, 96%-ны спірт-рэктыфікат – 30 мл, дыстыляваная вада – 20 мл), пасля чаго прабіркі ўстрэсваюць. Ружова-чырвоную афарбоўку ўлічваюць за станоўчы вынік, жоўтую – як адмоўны. У другую прабірку з асяроддзем Кларка дабаўляюць 0,2 мл 40%-нага раствору КОН і 0,5 мл 6%-нага  спіртавога раствору α-нафтолу. Пры станоўчай рэакцыі Фогеса-Праскаўэра  з’яўляецца ружовая афарбоўка, пры адмоўнай – жоўтая.

На вадкім асяроддзі Козера і агаравым Сіманса (з індыкатарам бромцімолблаў) E.coli не расце.

  •  Асяроддзе Козера – сінтэтычнае бясколернае: (NaNH4HPO4 · 4H2O) – 1,5 г, (КH2PO4) – 1 г, ( MgSO4 · H2O) – 0,2 г, цытрата натрыя (Na3C6H5O7 · 2H2O) – 3 г, дыстыляванай вады – 1000 мл. Раствор фільтруюць, стэрылізуюць пры 120оС 15...20 мінут. Памутненне асяроддзя праз двое сутак культывавання ў тэрмастаце сведчыць аб росце бактэрый; пры адсутнасці росту асяроддзе Козера застаецца без змяненняў.
  •   На асяроддзі Сіманса  цытратна-аманійна-станоўчыя бактэрыі растуць са змяненнем колеру асяроддзя ў ярка-сіні. Калі мікраарганізмы не засвойваюць аманійныя солі, то на асяроддзі Сіманса не растуць і колер яго застаецца зялёным.

Біяпроба: выдзеленай мікробнай культурай зараджаюць унутрыбрушынна белых мышэй вагою 13...15 г ці куранят 3...4 тыднёвага ўзросту (калі даследуецца патматэрыял ад птушак). Кішэчныя палачкі, выдзеленыя ад хворых колі-інфекцыяй жывёл, патагенныя для мышэй. Для біяпробы можна выкарыстоўваць курыныя эмбрыёны, якія гінуць праз 24...48 гадзін пасля зараджэння адзінкавымі экзэмплярамі E.coli.

Антыгенная структура. E.coli мае тры віды антыгенаў:

  •  О-антыген – саматычны, прадстаўлены ліпаполі-цукрыдным комплексам, які не разбураецца пры награванні да 100оС на працягу больш 2 гадзін. Бялковы кампанент абумоўлівае імунагенныя ўласцівасці, поліцукрыдны – сералагічную спецыфічнасць, а ліпоідны (эндатаксін) – таксічнасць.
  •  К-антыген мае поліцукрыдную прыроду. Яго называюць капсульным, паверхневым, абалонкавым.
  •  Н-антыген ці жгуцікавы мае бялковую прыроду і надае бактэрыям сералагічную адасобленасць.

Акрамя таго, эшэрыхіі маюць варсінкі і пілі, якія з’яўляюцца фактарамі каланізацыі тонкага кішэчніка і сералагічна паводзяць сябе падобна капсульным антыгенам. Каланізацыю тонкага кішэчніка здзяйсняюць эшэрыхіі, што маюць паверхневые антыгены К88, К99, К987Р і іншыя.

Антыгенную будову эшэрыхій выражаюць формуламі, напрыклад: О111 : В5 : Н10, О55 : К59(В) : Н6. Вядома каля 170 серавараў эшэрыхій, якія адрозніваюцца па О-антыгену, 100 варыянтаў К-антыгена і каля 60 – Н-антыгенаў.

Зараз выяўлены асноўныя серавары, якія выклікаюць захворванні:

  •  у цялят  О8, О9, О15, О78, О86, О101, О117, О119, О141;
  •  у парасят – О8, О9, О137, О138, О139, О141, О142, О147;
  •  у ягнят – О8, О9, О26, О78, О86, 011, О127;
  •  у птушак – О1, О2, О78, О86, О115;
  •  у пушных звяроў – О2, О20, О86, О78, О125;
  •  у чалавека О26, О55, О111, 0147, “Крым”.
  •  

Класіфікацыя дыярэягенных Escherichia coli

Катэгорыя

Серагрупы

Сераварыянты

ЭТЭК (ЕТЕС) - энтэратаксігенныя E.coli  

О6, О8, О15, О20, О25, О27, О63, О78, О80, О85, О115, О128ас, О139, О148, О153, О159, О167

О6:Н16, О8:Н9, О11:Н27, О15: Н11, О20:Н-, О25:Н-, О27:Н7, О63, О78:Н11, О128:Н7, О148: Н7, О148:Н28, О149:Н10, О159:Н20, О167

ЭІЭК (ЕІЕС) – энтэраінвазіўныя E.coli  

О28ас, О29, О124, О136, О143, О144, О152, О164, О167

О28ас:Н-, О112ас:Н-, О124:Н, О124:Н32, О136:Н-, О143:Н-, О144:Н-, О152:Н-,О159:Н2, О164, О167:Н4, О167:Н5

ЭПЭК (ЕРЕС) – энтэрапатагенныя E.coli  

Клас 1. О55, О86, О111, О119, О125, О126, О127, О128аb, О142

Клас 2. 018, 044, 0112, 0114

О18ас:Н7, О20аb:Н26, О26:Н-, О26:Н11, О28ас:Н-, О44:Н34, О55:Н-, О55:Н6, О55:Н7, О86а:Н, О86а:Н34, О111аb:Н2, О111аb:Н12, О114:Н10, О114: Н32, О119:Н-, О119:Н6, О125: Н21, О126:Н-

О126:Н7, О127:Н-, О127:Н9, О127:Н21, О128аb:Н2, О128ас: Н12, О142:Н6, О158:Н23,О159

ЭНЭК(ЕНЕС)–эн-тэрагемарагічныя E.coli  

О157, О26, О11, О145

О157:Н7

Сералагічнае даследаванне. Спачатку вызначаюць серагрупу з дапамогай РА на шкле з групавымі полівалентнымі сыроваткамі. На чыстае абястлушчанае шкло наносяць па кроплі полівалентныя сыроваткі і ў кожную кроплю ўносяць адцэнтрыфугаваную пасля прагравання вырашчаную культуру кішэчнай палачкі. Праз тры хвіліны улічваюць вынік рэакцыі. Яна станоўчая пры ўтварэнні дробназярністых шматкоў аглютынату і прасвятленні вадкасці. Пры адмоўным выніку ўся кропля застаецца мутнай.

Антыген, які аглютынуе з адной з полівалентных сыроватак, даследуюць у РА на шкле з разбаўленымі 1:10 монавалентнымі сыроваткамі, якія ўваходзяць у склад данай полівалентнай сыроваткі. Затым з сыроваткай, якая дала станоўчую рэакцыю ставяць РА ў прабірках. Спачатку робяць разбаўленні сыроваткі: да 2,4 мл фізраствору дабаўляюць 0,1 мл сыроваткі. У іншыя прабіркі разносяць па 0,5 мл фізраствору. З першай прабіркі набіраюць і ўносяць у другую 0,5 мл сумесі, перамешваюць, набіраюць 0, 5 мл і ўносяць у трэцюю і г.д. З апошняй прабіркі выдаляюць 0, 5 мл сумесі, а з першай 1,5 мл, пасля чаго ў кожную прабірку ўносяць па 0,5 мл антыгена, што ўтрымлівае 500 млн. мікробных цел у 1 мл. Адначасова ставяць кантролі: а) сыроватка ў развядзенні 1:25 без антыгена, б) антыген + фізраствор. Усе прабіркі ў штаціве ўстрэсваюць і вытрымліваюць у тэрмастаце 16...18 гадзін пры 37оС, а затым 6...8 гадзін пры пакаёвай тэмпературы. Улік рэакцыі праводзяць і вынік абазначаюць крыжыкамі ++++, +++, ++, + і -.

Рэакцыя аглютынацыі (РА) на шкле: злева станоўчая, справа – адмоўная;

Пастаноўка  рэакцыі аглютынацыі ў прабірках.

На малюнку пастаноўка рэакцыі аглютынацыі  для вызначэння серагрупы і сераварыянту E.coli.

Для дыягностыкі колібактэрыёзаў выкарыстоўваюць таксама дадатковыя метады. Люмінісцэнтна-сералагічны метад (РІФ) выкарыстоўваюць як арэінтыровачны для вызначэння патагенных сератыпаў E.coli пры ўспышках страўнікава-кішэчных захворванняў. Рэакцыя пасіўнай (не простай) гемаглюцінацыі і рэакцыя нейтралізацыі даюць магчымасць адшукаць у фекаліях хворых жывёлаў узбуджальніка і ўстанавіць яго канцэнтрацыю.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым:

  •  пры вылучэнні чыстай культуры эшэрыхій не менш, чым з двух органаў і не пазней 4 гадзін пасля гібелі жывёл;
  •  пры выдзяленні з даследуемага матэрыялу культур эшэрыхій з адным, двума ці больш тыпамі адгезіўных антыгенаў К88, К99, 987Р, F41, A20;
  •  пры выдзяленні эшэрыхій, якія адносяцца да патагенных О-серагруп;
  •  пры выдзяленні эшэрыхій, патагенных для белых мышэй і куранят;
  •  пры выдзяленні эшэрыхій ад аднятых парасят з прыкметамі ацёчнай хваробы са змесціва кішэчніка ці брыжэечных лімфатычных вузлоў, якія валодаюць гемалітычнымі ўласцівасцямі.

Тэрмін, неабходны для лабараторнай дыягностыкі – 7 сутак.

Імунітэт. У гаспадарках, якія маюць дрэннае становішча па колібактэрыёзу, ствараюць каластральны імунітэт у маладняка, для чаго вакцынуюць сцельных кароў, супаросных свінаматак, суягных авечак полівалентнай гідраксідалюмініевай фармалцыямерсалавай вакцынай.

Для цялят выкарыстоўваюць коліпратэктант ВІЭВ (суспензію забітай награваннем культуры эшэрыхій, адмытай ад таксінаў і кансерваванай) які ўводзяць пераральна ў дозе 10-15 мл за 30 мінут да спайвання малодзіва і затым па 10 мл 5 разоў з малодзівам на працягу 2 дзён.

Пушных звяроў вакцынуюць полівалентнай вакцынай супраць сальманелёзу і колібактэрыёзу.

Для стварэння трансаварыяльнага імунітэту ў птушак аэразольна вакцынуюць бацькоўскі статак інактываванай вакцынай супраць колібактэрыёзу за 7-10 дзён для атрымання ад кур яец на інкубацыю. Кураняты ад такіх вакцынаваных кур маюць пасіўны імунітэт на працягу 20 дзён.

Для прафілактыкі і тэрапіі колібактэрыёзу выкарыстоўваюць імунную сыроватку. Для прафілактыкі выпускаюць бактэрыяфаг супраць колібактэрыёзу і сальманелёзу, які выпойваецца на працягу некалькіх дзён.

Выпускаецца коліадгезін-тэст: антыадгезіўныя колі-сыроваткі К88, К99, 987Р, А20, F41.

Пры дыферэнцыяцыі іншых умоўна-патагенных энтэрабактэрый высеў робяць на доўгі “каляровы стракаты рад”.

Радавая дыферэнцыяцыя сям’і Enterobacteriaceae

       

                   Род

Тэсты

Escherichia

Citrobacter

Klebsiella

Enterobacter

Salmonella

Edwardsiella

Proteus

Morganella

Рухомасць

+

+

-

+

±

+

+

+

Глюкоза

+

+

+

+

+

+

+

+

Лактоза

+

+

+

+

-

-

-

-

Цукроза

±

+(-)

+

+

-

-

±

-

Мальтоза

+

+

+

+

+

+

±

-

Маніт

+

+

+

+

+

-

-

-

Сарбіт

+

+

+

+

+

-

-

-

Дульцыт

±

±

±

±

±

-

-

-

Гідроліз жэлаціны

-

-

-

±

-

-

+

-

Індол

+

-

-

-

-

+

+

+

Серавадарод

-

+

-

-

±

+

+

-

Гідроліз мачавіны

-

-

±

-

-

+

+

Рэакцыя з метылротам

+

+

-

-

+

+

+

+

Рэакцыя Фогеса-Праскаўэра

-

-

+

+

-

-

-

-

Засваенне цытратаў

-

+

±

+

±

-

Схема бактэрыяльнага даследавання на колібактэрыёз

Схема даследавання пры коліэнтэрытах і колібактэрыёзах

Сальманелёз

Сальманелёзы – інфекцыйныя захворванні маладняка сельскагаспадарчых жывёл (цялат, парасят, жарабят, ягнят), авечак, цяжарных кабыл, птушак, пушных звяроў, якія характэрызуюцца пры вострым цячэнні ліхаманкай і прафузным паносам, а пры хранічным – запаленнем лёгкіх. У дарослых жывёл хвароба можа працякаць бессімптомна (бактэрыяносьбіцтва), у цяжарных самак магчымыя аборты. У чалавека магчымыя таксікаінфекцыі, калі ён  харчуецца прадуктамі, якія ўтрымліваюць узбуджальнікаў і таксіны сальманел, ці піць ваду, забруджаную сальманеламі, а таксама магчыма заражэнне аэрагенна ва ўнутрыбальнічных умовах.

 Класіфікацыя ўзбуджальнікаў:

Сям’я: Enterobacteriaceae

Род:     Salmonella

Віды сальманел, якія выклікаюць захворванні ў жывёл:

  •  S.enteritidis, S.dublin – у цялят;
  •  S.choleraesuis (S.suipestifer) – у парасят;
  •  S.typhisuis - у свіней;
  •  S.typhimurium, S.anatum – у вадаплаваючай птушкі;
  •  S.abortus equi– аборты ў кабыл;
  •  S.abortus ovis – аборты ў авечак;
  •  S.pullorum, S.gallinarum  – у птушак;
  •  S.enteritidis, S.dublin, S.rostock – выклікае гастраэнтэрыты, як вынік харчовай таксікаінфекцыі.

Успрыімлівыя жывёлы: усе віды жывёл, асабліва маладняк з уключэннем птушак, прамысловых жывёл і чалавека;

  •  цяляты захворваюць звычайна з 3...4 тыдняў да 4 месяцаў са з’явамі ліхаманкі і прафузнага паносу;
  •  парасяты захворваюць да 4 месяцаў;
  •  авечкі хварэюць у любым узросце, у іх магчыма ўнутрывантробнае заражэнне і аборты;
  •  у жарабят звычайна таксама адбываецца ўнутрывантробнае заражэнне, а ў кабыл праяўляецца абортамі;
  •  у птушак сальманелёз праяўляецца масавым захворваннем і гібеллю куранят першых дзён і тыдняў жыцця, а таксама эмбрыёнаў і дарослай птушкі. Апошняя хварэе бессімптомна і з’яўляецца бактэрыяносьбітам.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  асноўныя шляхі заражэння – аліментарны, аэрагенны, магчымы ўнутрыўтробнае і трансаварыяльнае заражэнне;
  •  пападаюць ва ўнутранае асяроддзе арганізмаў праз Пейяравыя бляшкі і салітарныя фалікулы;
  •  размнажаюцца і назапашваюцца ў лімфавузлах тонкага кішэчніку, а затым лімфагенным і гематагенным шляхамі распаўсюджваюцца ў парэнхіматозныя органы, дзе зноў размнажаюцца; пры распадзе іх вызваляюцца эндатаксіны, якія і выклікаюць паталагічныя працэсы. Сальманелы ўтвараюць два віды таксінаў: экза- і эндатаксіны.

Лабараторная дыягностыка ўключае мікраскапію мазкоў і мазкоў-адбіткаў з патматэрыялу з дапамогай светавой і люмінісцэнтнай (РІФ) мікраскапіі, выдзяленне чыстай культуры ўзбуджальніка захворвання і вывучэнне яго марфалагічных, тынктарыяльных, культуральных, біяхімічных, а таксама антыгенных уласцівасцяў з полівалентнымі О- і монарэцэптарнымі О- і Н-сыроваткамі. Пры неабходнасці выкарыстоўваюць біяпробу і фагатыпіраванне.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці – кроў на гемакультуру, кал, сыроватка крыві для РА;
  •  пасмяротны – трупы дробных жывёл і птушак, парэнхіматозныя органы, мезентэрыяльныя лімфатычныя вузлы, трубчатая костка,  абартыраваны плод, корм, вада, а ад людзей ванітныя масы, прамыўныя воды страўніка, рэшткі ежы.

Мікраскапія:

  •  Метады афарбоўкі: афарбоўка простая, а таксама па Граму.

Мікракарціна:

  •  палачкі з закругленымі канцамі ад 2 да 4 мкм;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсулу не ўтвараюць;
  •  рухомыя, за выключэннем S.pullorum і S.gallinarum.  

Культуральныя ўласцівасці:

  •  дыферэнцыяльна-дыягнастычныя асяроддзі – Энда, Левіна, Плоскірава;
  •  Пры даследаванні спаражненняў на наяўнасць сальманел робяць высевы на асяроддзе абагачэння, якое падаўляе рост кішэчнай палачкі і садзейнічае накапленню сальманел: вадкія асяроддзі – селенітавая, Каўфмана, Мюлера ці іншыя.

Асаблівасці выдзялення:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37...38оС;
  •  аптымальная рН асяроддзя 7,2...7,4;
  •  тэрмін культывавання 18...24 гадзіны.

Культуральныя ўласцівасці (падобны эшэрыхіям):

  •  на МПБ - інтэнсіўнае памутненне з утварэннем лёгка разбураемага асадку;
  •  на Энда – бясколерныя ці ружовыя вільготныя, круглыя, з роўнымі краямі  калоніі;
  •  на асяроддзі Левіна – светла-фіялетавыя калоніі;
  •  на Плоскірава – бясколерныя;
  •  на вісмут-сульфітным агары – чорныя калоніі.

Пасля выдзялення лактозаадмоўных калоній даследуюць іх біяхімічныя і антыгенныя ўласцівасці.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодаюць высокай цукралітычнай актыўнасцю; для вызначэння прыналежнасці да роду праводзяць высеў на кароткі “каляровы рад” (асяроддзі “Гісса”), на якім яны ферментуюць глюкозу, мальтозу і маніт з утварэннем кіслаты і газу, не раскладаюць лактозу і цукрозу;
  •  сальманелы не разрэджваюць жэлаціну, выдзяляюць серавадарод, не ўтвараюць індолу;
  •  даюць станоўчую рэакцыю з метылавым чырвоным (асяроддзе афарбоўваецца ў ружова-чырвоны колер), адмоўную рэакцыю Фогеса-Праскаўэра – жоўтая афарбоўка асяроддзя;
  •  растуць на агары Сіманса (засвойваюць цытратна-аманійныя солі).

Біяпроба: у выпадку неабходнасці заражаюць падскурна белых мышэй.

Сералагічнае даследаванне.

  •  выкарыстоўваюць РА з сыроваткаю крыві (крывёю) пры дыягностыцы паратыфознага аборта кабыл, пулароза ў кур;
  •  РА для для дыферэнцыяцыі віда і сераварыянта выдзеленай культуры;
  •  Культуру сальманел правяраюць спачатку з полівалентнымі АВСDE сальманелёзнымі аглютыніруючымі сыроваткамі ў РА на шкле. Пры станоўчай рэакцыі тую ж культуру вызначаюць з монарэцэптарнымі сыроваткамі, што ўваходзяць у полівалентную сываратку.

Тэрмін, неабходны для лабараторнай дыягностыкі сальманелёза ад 4 да 14  сутак.

Імунітэт.

У цялят захворванне працякае востра і хранічна з наяўнасцю ліхаманкі, разладу функцыі кішэчніка, запалення лёгкіх. Яго выклікаюць: S.dublin, S.enteritidis і  S.typhimurium. Пасля перахворвання ў цялят фарміруецца напружаны і працяглы імунітэт. У неспрыяльных па сальманелёзу гаспадарках вакцынуюць сцельных кароў канцэнтраванай фармалвакцынай двухразова з інтэрвалам у 8 дзён за 30...45 дзён да ацялення. Нованароджаныя атрымліваюць спецыфічныя антыцелы з малодзівам. Цялят ад вакцынаваных кароў вакцынуюць ва ўзросце17...20 дзён. Калі сцельныя каровы не былі вакцынаваныя, цялят вакцынуюць з 8...10 дзённага ўзросту двухразова з інтэрвалам у 7 дзён.

Парасяты часцей пашкоджваюцца сальманелёзам да 4-х месяцаў. Захворванне праяўляецца ліхаманкай, дыярэяй і дэгенератыўнымі працэсамі ў тонкім і тоўстых кішэчніках. Прычынай захворвання з’яўляюцца S.choleraesuis ці S.typhisuis,  больш рэдка - S.typhimurium і S.dublin.

З прафілактычнай мэтай выкарыстоўваюць фармалвакцыну супраць паратыфу свіней, прыгатаваную са штамаў сальманел S.choleraesuis – 50 %, S.typhimurium – 25 %, S.dublin – 25 %. Гэтай вакцынай дазваляецца вакцынаваць свінаматак не пазней за 2 месяцы супароснасці. З прафілактычнай мэтай выкарыстоўваюць сухую жывую вакцыну супраць паратыфу свіней з атэнуіраванага S.choleraesuis штама ТС-177. Вакцынуюць здаровых парасят з 2-х месячнага  ўзросту. Ёсць таксама асацыяваная полівалентная вакцына супраць паратыфу, пастэрэлёзу і дыплакокавай септыцэміі парасят, якую выкарыстоўваюць для вакцынацыі парасят і супаросных свінаматак у неблаганадзейных па гэтых захворваннях гаспадарках.

У ягнят сальманелёз працякае з паносамі, павышэннем тэмпературы, часам выклікае пнеўманію. У дарослых авечак выклікае аборты за месяц да акоту. Узбуджальнікі – S.abortusovis, зрэдку S.typhimurium,  S.anatum. У авечак пасля абортаў фарміруецца працяглы і напружаны імунітэт. Для прафілактыкі выкарыстоўваюць полівалентную фармалцыямерсалавую вакцыну.

У кабыл сальманелёз праяўляецца абортамі, у жарабят артрытамі, ліхаманкай, дыярэяй. Узбуджальнікі – S.abortusequi, радзей  S.typhimurium. Паўторныя сальманелёзныя аборты бываюць рэдка. Сродкаў спецыфічнай прафілактыкі няма.

У пушных звяроў захворванне працякае востра, з ліхаманкай, энтэрытам, схудненнем. У цяжарных нараджаюцца мёртвыя ці няжыццяздольныя шчаняты. Хварэюць серабрыста-чорныя лісы, пясцы, нутрыі, больш рэдка норкі, яноты, собалі і бабры. Узбуджальнікі - S.typhimurium, S.dublin, S.enteritidis, S.choleraesuis

Для імунізацыі лісаў і пясцоў выкарыстоўваюць фармалцыямерсалавую вакцыну супраць сальманелёзу і колібактэрыёзу пушных звяроў. Хворых лечаць гіпер’імуннай антытаксічнай сальманелёзнай сыроваткай, антыбіётыкамі, фуразалідонам.

У маладняка птушак сальманелёз працякае востра з паносам і нярвовымі з’явамі. У дарослай птушкі хвароба часта незаўважная (працякае латэнтна), зрэдку септычна з растройствам кішэчніка. Узбуджальнікі – S.gallinarum-pullorum, S.typhimurium, больш рэдка  S.enteritidis, S.anatum.

S.gallinarum-pullorum выклікае пулароз (тыф) птушак  - хваробу, якая востра і падвостра працякае ў атрада курыных да 15...18-дзённага ўзросту з высокай летальнасцю. У дарослай птушкі пулароз працякае часцей бессімптомна. Імунітэт нестэрыльны, а сродкаў спецыяльнай прафілактыкі няма. Для выяўлення хворых птушак выкарыстоўваюць крывянакропельную рэакцыю аглюцынацыі на шкле.

У вадаплаваючай птушкі (качаняты і гусяняты) захворванне праяўляецца  востра ў 6...20-дзённым ўзросце, у старэйшай за 2,5 месяцы – хранічна, у дарослых – латэнтна. Узбуджальнікі - S.typhimurium, радзей S.anatum. Для вакцынацыі качанят і гусянят выкарыстоўваюць пераральна сухую жывую вакцыну супрасць сальманелёзу з 3-дзённага ўзросту, двухразова з інтэрвалам у 2 дні.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на сальманелёз

Бруцэлёз,  тулярэмія і бардэтэлёз

Бруцэлёз – хранічнае інфекцыйнае захворванне жывёл і чалавека, якое звычайна працякае латэнтна і праяўляецца абортамі, затрымкай паследа, рэцыдывіруючай ліхаманкай, артрытамі, бурсітамі ў коней, архітамі, эндаметрытамі, эпідыдымітамі.

 Класіфікацыя ўзбуджальнікаў:

Сям’я: Brucellaceae

 Род: Brucella

 Віды бруцэл, якія выклікаюць захворванні:

  •  Br.melitensis – у авечак, коз;
  •  Br.abortusу буйной рагатай жывёлы;
  •  Вr.suis – у свіней;
  •  Br.ovis інфекцыйны эпідыдыміт  у бараноў;
  •  Br.canis – у сабак;
  •  Br.neotomaу хмызняковых пацукоў.

Першыя тры віды маюць найбольшае значэнне ў паталогіі жывёл і чалавека.

Успрыімлівыя авечкі, козы, буйная рагатая жывёла, буйвалы, свінні, коні, мулы, вярблюды, паўночныя алені, сабакі, кошкі, ласі, казулі, сайгакі і іншыя дзікія жывёлы. Да наступлення палавога саспявання маладняк больш устойлівы. Кожны від бруцэл пашкоджвае жывёл пэўнага віду, але можа мігрыраваць на жывёл іншага віду. З лабараторных жывёл успрыімлівыя белыя мышы і марскія свінкі. Праз 1...2 гады многія жывёлы выздараўліваюць.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  бруцэлы высокаінвазіўныя і могуць пранікаць цераз непашкоджаныя слізістыя страўнікавага тракту, лёгкіх, вачэй і праз скуру;
  •  незалежна ад месца ўкаранення ў арганізм бруцэлы распаўсюджваюцца па лімфатычных шляхах і затрымліваюцца ў лімфатычных вузлах, дзе размнажаюцца, пранікаюць у крывяное русла і трапляюць у парэнхіматозныя органы;
  •  як унутрыклетачныя паразіты, бруцэлы жывуць у клетках лімфоідна-макрафагальнай сістэмы;
  •  у месцах іх размнажэння ўтвараюцца спецыфічныя гранулёмы;
  •  пры абвастрэнні працэсу бруцэлы з клетак зноў пранікаюць у кроў, наступае бактэрыямія і ўзнікае рэцыдыў;
  •  пры гібелі бруцэл вызваляецца эндатаксін, які абумоўлівае адпаведную сістэматыку вострага і хранічнага бруцэлёзу;
  •  фактарамі вірулентнасці з’яўляюцца і ферменты патагеннасці – гіялуранідаза, каталаза, урэаза;
  •  плодныя абалонкі жывёл утрымліваюць эрытрыёл, які з’яўляецца фактарам росту для бруцэл, чым тлумачыцца асабліва высокая ўспрыімлівасць да інфекцыі цяжарных жывёл.

Лабараторнае даследаванне на бруцэлёз прадугледжвае мікраскапію зыходнага матэрыялу і выдзеленых культур, выдзяленне культур бруцэл, пастаноўку біялагічнай пробы, сералагічнае даследаванне ў РА, РЗК, РПЗК, РБП (руж бенгалавую пробу), алергічныя метады.

 Матэрыял для даследавання:

  •  абартыраваны плод ці яго частку (страўнік з утрыманнем, печань, селязёнку), каляплодную вадкасць, плодныя абалонкі, малако, утрыманне гігром, абсцэсаў;
  •  ад забітых з дыягнастычнай мэтай жывёл – лімфавузлы кроў з сэрца, косны мозг, маціцу, яічнікі, семяннікі, вымя;
  •  ад бараноў – семяннікі з прыдаткамі;
  •  на сералагічнае даследаванне накіроўваюць кроў ці сыроватку крыві, а таксама малако.

Мікраскапія:

  •  Метады афарбоўкі: па Граму і па Казлоўскаму (спачатку фіксіраваныя прэпараты афарбоўваюць гарачым 2%-ным растворам сафраніну, затым фарбу зліваюць і даафарбоўваюць 1%-ным растворам малахітавай ці брыльянтавай зелені).

Мікракарціна:

  •  дробныя кокабактэрыі (0,3...0,6 мкм) ці кароткія палачкі (0,6...2,5 мкм), якія размяшчаюцца адзіночна, парамі ці невялікімі групамі;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсулу не ўтвараюць;
  •  нерухомыя.

Культываванне:

  •  высеў на пажыўныя асяроддзі – мяса-пептонны пячонкавы булён (МППБ), мяса-пептонны пячонкава-глюкоза-гліцэрынавы агар (МППГГА), пячонкава-глюкоза-гліцэрынавы булён і агар (ПГГБ і ПГГА) з 10%-най глюкозай і 2...3%-ным гліцэрынам, бульбяны агар. Для атрымання чыстай культуры бруцэл з забруджанага матэрыялу высеў робяць на асяроддзе Казлоўскага (МППА з глюкозаю, генцыянвіялетам і малахітавай зеленню).

Асаблівасці культывавання бруцэл:

  •  мікрааэрафілы;
  •  вырошчваюць у эксікатары ў 10...15%-най атмасферы СО2  (Br.abortus і Br.ovis у першай генерацыі);
  •  астатнія віды бруцэл аэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37...38оС;
  •  аптымальная рН асяроддзя – 7,0...7,2;
  •  тэрмін культывавання 15...30 дзён;
  •  тэрмін культывавання лабараторных культур 1...2 суткі.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на вадкіх асяроддзях даюць раўнамернае памутненне, затым прысценкавы пярсцёнак і невялікі асадак;
  •  на цвёрдых асяроддзях – дробныя, празрыстыя, з роўнымі краямі калоніі, якія затым зліваюцца і даюць суцэльны мутны шэраваты налёт;
  •  калоніі бываюць S- і  R-формы.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  цукралітычныя ўласцівасці праяўляюцца слаба;
  •  пратэалітычныя ўласцівасці – малако не зварочваюць, жэлаціну не разрэджваюць, Н2S утвараюць Br.suis  і ў  меншай ступені Br.abortus пры росце на булёне.

Біяпроба:

  •  выкарыстоўваюцца марскія свінкі вагой 350...400 г (не менш за дзве), якія правераны на бруцэлёз ў РА з сыроваткай крыві (у развядзенні 1:5 – адмоўны вынік); суспензію патматэрыялу уводзяць у развядзенні 1:10 падскурна ў дозе 7 мл (утрыманне гігром - 0,2...0,3 мл, малако 1...2 мл)  з унутранага боку сцягна;
  •  на 15, 20 і 40 дзень пасля зараджэння ў марскіх свінак бяруць 1...2 мл крыві і сыроватку яе даследуюць у прабіркавай  РА ў развядзеннях ад 1:10 да 1:80; рэакцыю лічаць станоўчай пры станоўчым выніку для сыроваткі ў развядзенні 1:10 і вышэй.
  •  для выдзялення культуры свінак забіваюць і робяць пасевы з лімфавузлоў, селязёнкі, пячонкі і костнага мозгу.

Сералагічная дыягностыка.

Для дыягностыкі бруцэлёзу ў жывёл выкарыстоўваюць рэакцыю аглютынацыі Райта ў прабірках (РА), рэакцыю звязвання камплемента (РЗК), рэакцыю працяглага звязвання камплемента (РПЗК), рэакцыю аглютынацыі на шкле з руж бенгал антыгенам (РБП) і кольцавую рэакцыю з малаком (КР):

  •  РА ставяць у аб’ёме 1 мл з адзіным бруцэлёзным антыгенам для РА, РЗК і РПЗК;
  •  сыроваткі крыві авечак, коз, буйвалаў, аленяў і сабак даследуюць у развядзеннях 1:25, 1:50, 1:100  і 1:200;
  •  сыроваткі буйной рагатай жывёлы, коней і вярблюдаў – у развядзеннях 1:50, 1:100, 1:200 і 1:400;
  •  сыроваткі пушных звяроў і марскіх свінак – 1:10, 1:20, 1:40 і 1:80;
  •  РА лічаць станоўчай пры наяўнасці аглютынацыі ў першым выпадку з развядзення  1:50 (з адзнакай не менш 2 плюсоў, няпэўная - 1:25); у другім – з развядзення 1:100 (няпэўная – 1:50); у трэцім – 1:20 і вышэй;
  •  РЗК (рэакцыя звязвання камплемента) – спецыфічная і высокаадчувальная для выяўлення бруцэлёзу; яе выкарыстоўваюць для выяўлення бруцэлёзу ва ўсіх вышэй пералічаных жывёл, а таксама ў свіней;
  •  РПЗК яшчэ больш адчувальная, чым РЗК і яе выкарыстоўваюць пры інфекцыйным эпідыдыміце бараноў з овісным антыгенам. РЗК і РПЗК лічаць станоўчай пры затрымцы гемолізу на 2...4 плюсы ў адным ці двух развядзеннях (1:5 ці 1:10) і поўным гемолізе эрытрацытаў у кантрольнай прабірцы (без антыгену), няпэўнай – пры затрымцы гемолізу ў адзнакай у адзін плюс;
  •  РБП (руж бенгал пробу) выкарыстоўваюць для даследавання сыроватак крыві БРЖ, авечак, коз, коней, свінняў, буйвалаў, вярблюдаў і аленяў; рэакцыю ставяць пры 18...30оС з бруцэлёзным антыгенам, афарбаваным бенгальскім ружовым, на пласцінках з лункамі; пры станоўчым выніку праз 4 мінуты з’яўляюцца дробныя ці буйныя шматкі аглютынату ружовага колеру;
  •  КР ставяць са свежым ці кансерваваным фармалінам малаком кароў і антыгенам – узвессю забітых бруцэл і афарбаваных у сіні колер гематаксілінам; пры наяўнасці ў малацэ спецыфічных антыцел адбываецца агрэгацыя антыгена, а комплекс, які ўтвараецца, адсарбіруецца вяршкамі і ўзнімаецца з імі ўверх, утварае выразнае афарбаванае кольца. Рэакцыя праводіцца ва ўленгутаўскіх прабірках, у якія ўносяць па 0,05 мл антыгена, па 1 мл малака, пасля чаго старанна перамешваюць. Рэакцыя адбываецца пры 37...38оС за 1 гадзіну. Вынік адзначаюць плюсамі: +++ - выразнае сіняе кольца на паверхні малака, а само малако белае; ++ - дастаткова выразнае сіняе кольца, столбік малака мае сіняваты колер; пробы з 2 і 3 плюсамі лічацца станоўчымі. Гэтая рэакцыя выкарыстоўваецца для праверкі стану ферм па бруцэлёзу БРЖ і малака на рынках.

Пры атрыманні станоўчага ці няпэўнага выніку ў КР сыроваткі крыві даследуюць у РА, РЗК (РПЗК). Пры атрыманні адмоўнага выніку ў дадзеных рэакцыях статак лічаць спрыяльным па бруцэлёзу, а жывёл, малако якіх дало станоўчы вынік у КР, пакідаюць у статку;

  •  для выяўлення бруцэл у паталагічным матэрыяле і аб’ектах знешняга асяроддзя маецца просты метад імунафлюарэсцэнцыі (РІФ), а не просты дазваляе адшукаць антыцелы ў сыроватцы крыві хворых, перахварэўшых ці прывітых жывёл.

Алергічны метад:

  •  для алергічнай дыягностыкі бруцэлёзу авечак, коз і свінняў выкарыстоўваюць бруцэлін ВІЭВ, які вырабляюць з неаглютынагеннага і невірулентнага штама Br.abortus 1, бруцэлізат, бруцэлагідралізат. Прэпараты ўводзяць у дозе 0,2 мл унутрыскурна і праз 24...48 гадзін улічваюць мясцовую рэакцыю.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым:

  •  пры выдзяленні культуры бруцэл з зыходнага матэрыялу, ці з органаў лабараторных жывёл, зараджаных даследуемым матэрыялам;
  •  пры станоўчым выніку сералагічнага даследавання.

Тэрмін даследавання да 3-х месяцаў.

Імунітэт. Пры бруцэлёзе імунітэт фарміруецца марудна і мае дзве фазы:

  •  першая фаза – інфекцыйны, ці нестэрыльны імунітэт;
  •  другая – постінфекцыйны, ці стэрыльны імунітэт.

У сыроватцы хворых жывёл спачатку запасаюцца IgM, затым  IgG. Роля антыцел пры бруцэлёзе нязначная і яны маюць больш дыягнастычнае значэнне. Імунітэт забяспечваецца Т-сістэмай лімфацытаў і фагацытозам. Для бруцэлёзу характэрна развіццё гіперадчувальнасці замаруджанага тыпу (алергіі). Інфекцыйны імунітэт паступова пераходзіць у постінфекцыйны і суправаджаецца вызваленнем арганізму ад узбуджальніка і самавыздараўленнем.

Для спецыфічнай прафілактыкі бруцэлёзу прымяняецца жывая вакцына са штама Br.abortus № 19, прымяненне якой папярэджвае аборты і распаўсюджанне бруцэлёзу ў статку. Прымяняецца таксама жывая сухая вакцына са слабавірулентнага штама № 82, якая адрозніваецца слабым сералагічным адказам з хуткім зніжэннем узроўню гумаральных антыцел, што дазваляе з дапамогай сералагічных рэакцый дыферэнцыраваць вакцынаваных жывёл.  Прымяняецца таксама адзіны бруцэлёзны антыген для РА, РЗК і РПЗК з культуры вакцыннага штама № 19. Станоўчую бруцэлёзную сыроватку атрымліваюць гіперімунізацыяй жывёл-прадуцэнтаў. Яе выкарыстоўваюць у якасці кантролю пры пастаноўцы сералагічных рэакцый, а таксама для сералагічнай ідэнтыфікацыі бруцэл.

Дыягнастычны антыген бруцэлін прадстаўляе сабой стэрыльную, празрыстую, жоўтага колеру вадкасць, якая ўтрымлівае прадукты жыццядзейнасці бруцэл і рэчывы, атрыманыя з іх.

Асаблівасці дыферэнцыяцыі бруцэл з выкарыстаннем фарбаў, якія дабаўляюць да пажыўных асяроддзяў:

  •  у прабіркі з фарбамі (паасобку) – фуксін (1:25000), цыянін (1:50000...1:100000), якія дабаўлены да МППА, высяваюць чыстую культуру бруцэл. На асяроддзі з фуксінам не расце B.suis, на асяроддзі з цыямінам B.abortus. B.melitensis добра  расце і ў прысутнасці фарбаў

Дыферэнцыяцыя відаў бруцэл

Віды бруцэл

Патрабаванне павышанай канцэнтрацыі СО2

Утварэнне Н2S

Рост на асяроддзях з

фарбамі

Аглютынацыя монаспецыфічнымі сыроваткамі

Лізіс фагам ТБ

аснаў-ны фуксін

1:50000

ціянін

1:25000

А

(abortus)

М

(meli-tensis)

B.melitensis

+

+

+

+

+

-

+

B.abortus

-

-

+

-

-

+

-

B.suis

-

+

-

+

+

-

B.ovis

+

-

+

+

-

-

-

B.canis

-

-

-

+

-

-

-

B.neotoma

-

+

-

-

+

-

-

Дыягнастычны аналіз вынікаў сералагічных рэакцый на бруцэлёз

Вынікі рэакцый

Дыягнастыч-ная ацэнка

РБП

РА

РЗК (РПЗК)

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Няпэўная

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Адмоўная

Станоўчая

Станоўчая

Няпэўная

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Няпэўная

Няпэўная

Станоўчая

Станоўчая

Няпэўная

Адмоўная

Станоўчая

Станоўчая

Адмоўная

Станоўчая

Станоўчая

Станоўчая

Адмоўная

Няпэўная

Станоўчая

Станоўчая

Адмоўная

Адмоўная

Няпэўная

Адмоўная

Не даследуецца

Не даследуецца

Адмоўная

Схема лабараторнай дыягностыкі бруцэлёзу

Тулярэмія

 Тулярэмія – вострая асабліва небяспечная  інфекцыя (АНІ)  жывёл і чалавека, якая ў хатніх жывёл працякае часцей у септычнай форме і характарызуецца павелічэннем падскурных лімфатычных вузлоў (набуханне, тварожыстае перараджэнне), нервовымі з’явамі, паралічамі ў маладняка; у буйной рагатай жывёлы магчыма праяўленне мастытамі, а ў коней – абортамі.

Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Сям’я: Brucellaceae

 Род:  Francisella

 Від:       F.tularensis 

У прыродных умовах да ўзбуджальніка тулярэміі ўспрыімлівыя грызуны (каля 40 відаў), насякомаежныя, рэптыліі, амфібіі і іншыя. З сельскагаспадарчых – успрыімлівы ягняты, парасяты, кураняты.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  зараджэнне адбываецца аліментарным, паветрана-пылявым і трансмісіўным шляхамі;
  •  бактэрыі пранікаюць у арганізм праз непашкоджаныя скурныя пакровы, каньюктыву, дыхальныя шляхі;
  •  спачатку бактэрыі размнажаюцца на месцы пранікнення, трапляюць у лімфатычныя вузлы, трапляюць у кроў і выклікаюць септыцэмію;
  •  узбуджальнік сінтэзуе ферменты распаўсюджвання: аспарагіназу, гіялуранідазу, дэзаміназу, трансамідазу,уранідазу, фібрыналізін;
  •  лічыцца, што патагенныя ўласцівасці гэтага мікроба звязаны з эндатаксінам.

Лабараторнае даследаванне ўключае бактэрыяскапію, выдзяленне чыстай культуры, біяпробу і пры неабходнасці сералагічнае даследаванне.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці – пунктат з павялічаных лімфатычных вузлоў, абартыраваны плод (ці органы плода), мачу, фекаліі;
  •  пасля гібелі жывёлы – пячонку, ныркі, селязёнку, павялічаныя лімфатычныя вузлы. Трупы грызуноў і іншых дробных жывёл накіроўваюць на даследаванні цалкам;
  •  матэрыял дастаўляюць у лабараторыю і даследуюць, захоўваючы меры бяспекі, неабходныя для працы з асабліва небяспечнымі інфекцыямі.

Мікраскапія:

  •  метад афарбоўкі: па Раманоўскаму-Гімзу;

Мікракарціна:

  •  дробная кокападобная бактэрыя ў мазках з культуры і тонкая палачка ў прэпаратах з органаў (велічыня 0,3 мкм);
  •  грамадмоўная;
  •  спор не ўтварае;
  •  нерухомая;
  •  у макраарганізме ўтварае тонкую капсулу; у культурах прадуцыруе слізь, якая лёгка знаходзіцца пры падрыхтоўцы мазкоў;
  •  па Раманоўскаму-Гімзу афарбоўваецца ў ружова-блакітны колер, часта біпалярна;
  •  бактэрыяскапію лічаць як арыентыровачны метад і улічваюць, калі ў прэпаратах, афарбаваных па Раманоўскаму-Гімзу, знаходзяцца вялікія скапленні кокабактэрый бэзавага колеру.

Культываванне:

  •  высеў на пажыўныя асяроддзі Мак-Коя, складзеную з 60% жаўтка курынага яйка і 40% фізіялагічнага раствору; асяроддзе разліваюць у прабіркі і зварочваюць пры 80оС на працягу 1 гадзіны;
  •  высеў на асяроддзе шакаладны агар Фрэнсіса – 2,5% МПА, 0,1% цыстына, 1% глюкозы і 5-10% дэфібрынаванай крыві трусоў;
  •  на паўвадкае жаўтковае асяроддзе Дражэўнікавай (10% курынага жаўтка і 90% стэрыльнага фізраствору);
  •  на асяроддзе Емельянавай (у рыбна-дражджавы агар з 1% глюкозай і 0,1% цыстынам пры 45оС дабаўляюць 10% дэфібрынаванай крыві і разліваюць па чашках і прабірках).

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  узбуджальнік аэроб;
  •  аптымальная тэмпература 36...37оС;
  •  аптымальная рН 7,2...7,0;
  •  тэрмін культывавання 1...3 суткі,

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на звёрнутым жаўтковым асяроддзі пры шчыльным высеве растуць у выглядзе бліскучага тонкага налёту з хвалістай “шагрэневай” паверхняй; пры рэдкім высеве – вырастаюць невялікія бліскучыя выпуклыя калоніі, ці іх групы;
  •  на асяроддзі Фрэнсіса – невялікія, 1...2 мм, круглыя, выпуклыя, гладкія, бліскучыя, з роўнымі краямі калоніі белаватага колеру з блакітным адценнем, якія вырастаюць праз 2...3 сутак;
  •  калоніі вірулентных штамаў маюць S-форму;
  •  у вадкіх пажыўных асяроддзях узбуджальнік тулярэміі расце толькі на паверхні;
  •  добра размнажаецца ў жаўточным мяшку курынага эмбрыёну.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  выражаны слаба і толькі на спецыяльных пажыўных асяроддзях з паніжаным утрыманнем бялку;
  •  ферментуе з утварэннем кіслаты без газу глюкозу, мальтозу, манозу, гліцэрын, дэкстрын;
  •  утварае серавадарод;
  •  не ўтварае індол;
  •  рэдуцыруе цыянін, метыленавы блакітны, малахітавы зялёны.

Біяпроба з’яўляецца самай адчувальнай  і надзейнай для знаходжання тулярэмійных бактэрый у любым матэрыяле. Зараджаюць белых мышэй ці марскіх свінак. Суспензію з кавалкаў органаў і лімфатычных вузлоў уводзяць у дозе 0,5 мл падскурна ці інтраперытаніяльна. Матэрыял можна ўціраць у свежавыстрыжаны участак скуры. Белыя мышы гінуць на 3...4 суткі, часам праз 8...12, марскія свінкі – на 4...6 суткі, пры слабой інфіцыраванасці матэрыялу - на працягу 8...20 дзён. Пры ўскрыцці ў загінуўшых жывёл адзначаюць некратычныя ачагі ў лёгкіх, селязёнцы, пячонцы, лімфатычных вузлах; іх даследуюць бактэрыялагічна.

Антыгенная структура. Вірулентныя варыянты ўзбуджальніка тулярэміі маюць vi-антыген (ліпіды і бялкі) і О-антыген (глікапратэід); vi-антыген мае падабенства з аналагічным антыгенам бруцэл.

Сералагічная дыягностыка здзяйсняецца з выкарыстаннем РА, рэакцыі прэцыпітацыі (РП), рэакцыі няпростай гемаглюцынацыі (РНГА) і рэакцыі нейтралізацыі антыцел (РН):

  •  РА – дастаткова дакладны метад даследавання на тулярэмію. У якасці антыгена выкарыстоўваюць тулярэмійны дыягностыкум, які рыхтуюць з мікробных клетак, забітых фармалінам; двухсуткавую культуру, якая вырасла на асяроддзі Мак-Коя здымаюць пятлёю, суспендуюць у фізіялагічным растворы, даводзяць канцэнтрацыю да 5 млрд. мікробных клетак у 1 мл. Мікробную ўзвесь у дозе 0,5 мл уносяць у прабіркі са спецыфічнай сыроваткай у розных развядзеннях (не менш чым 1:2000), устрэсваюць, змяшчаюць у тэрмастат на 2 гадзіны, а затым вытрымліваюць 20...22 гадзіны пры пакаёвай тэмпературы.  РА ставяць двума спосабамі: у прабірках і крывяна-кропельным.  Станоўчым вынікам лічаць выразную аглютынацыю пры поўнай празрыстаці вадкасці над аглютынатам. Дыягнастычнымі цітрамі лічаць: для авечак – 1:25, для буйной рагатай жывёлы і свіней – 1:100.
  •  РНГА ставяць з эрытрацытамі, сенсібілізаванымі тулярэмійным антыгенам, ці з антыцельным эрытрацытарным дыягностыкумам; з першым яе прымяняюць для даследавання сыроватак сельскагаспадарчых і дзікіх жывёл, а з другім – для вызначэння антыгена ў трупах жывёл.
  •  РП валодае адносна невысокай адчувальнасцю і яе выкарыстоўваюць у асноўным для даследавання трупаў грызуноў і пушных звяроў. Антыгенам з’яўляецца экстракт з пакрышаных тканак трупа.

Алергічны метад можа быць выкарыстаны для ранняй дыягностыкі тулярэміі, паколькі гіперадчувальнасці замаруджанага тыпу развіваецца да 5 дня захворвання. Алергенам служыць тулярын, які ўводзяць унутрыскурна; рэакцыю улічваюць двойчы – праз 24 і 48 гадзін.

Бактэрыялагічны дыягназ на тулярэмію лічаць устаноўленым:

  •  пры выдзяленні з паталагічнага матэрыялу культуры з характэрнымі для ўзбуджальніка ўласцівасцямі на пажыўных асяроддзях;
  •  у выпадку гібелі лабараторных жывёл і пры выдзяленні з іх органаў культуры ўзбуджальніка тулярэміі, нават калі ў высевах з зыходнага матэрыялу ўзбуджальнік не вылучаны.

Імунітэт. У перахварэўшых жывёл ствараецца стойкі і працяглы імунітэт, які мае ў сваёй аснове тканкавыя і гумаральныя механізмы. У сыроватках перахварэўшых жывёл знаходзяць аглютыніны.

Для прафілактычнай імунізацыі чалавека выкарыстоўваюць жывую вакцыну супраць тулярэміі. Для сельскагаспадарчых жывёл вакцына не выкарыстоўваецца.

Схема лабараторнай дыягностыкі тулярэміі

Бардэтэлёз

 Бардэтэлёз (бардэтэлёзная інфекцыя, бронхасептыкоз) – хранічнае інфекцыйнае захворванне свіней усіх узростаў (часцей хварэюць свінні ва ўзросце ад 2 тыдняў да 4 месяцаў), якое характэрызуецца развіццём катаральна-гнойнай пнеўманіі, суправаджаецца ліхаманкай ремітыруючага тыпу, сухім кашлем, чыханнем, адставаннем у росце і развіцці.

Пры бардэтэлёзе адбываюцца глыбокія, бывае што незваротныя змяненні функцыі дыхання, якія звязаны са структурнымі змяненнямі тканкі лёгкіх. Пры спалучэнні бардэтэлёзнай інфекцыі з пастэрэлёзам  развіваецца атрафічны рыніт, які з’яўляецца адной з форм позняга праяўлення бардэтэлёзу.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Brucellaceae

Род: Bordetella

Від:  B.bronchiseptica

 Успрыімлімыя жывёлы свінні. Інфекцыя распаўсюджана паўсюдна і наносіць значную эканамічную шкоду свінаводству. Крыніцай узбуджальніка з’яўляюцца хворыя рынітам і пнеўманіяй свінні, якія вылучаюць у знешняе асяроддзе інфекцыйны агент пры чыханні, кашлі, з выцяканнямі з носу. Узбуджальнік ва ўмовах жыватнаводчых памяшканняў захоўваецца да 16 дзён. Захворванню садзейнічаюць дрэнныя санітарна-гігіенічныя ўмовы ў свінарніку, парушэнні тэхналогіі ўтрымання, асабліва павышаная вільготнасць і паніжаная тэмпература ў памяшканнях з цэментнай падлогай.

 Лабараторная дыягностыка заключаецца ў мікраскапіі мазкоў з паталагічнага матэрыялу, высеве на пажыўныя асяроддзі, пастаноўцы біяпробы на белых мышах, сералагічных метадах даследавання.

 Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці слізь з носа і сыроватка крыві;
  •  ад загінуўшых (не пазней 4...6 гадзін пасля смерці) і вымушана забітых хворых свіней, з клінічнымі і паталагаанатамічнымі прыкметамі, якія характэрны для данага захворвання (прыгнечанне, павышаная тэмпература цела, чыханне, кашаль, выдзяленні з насавых адтулін) і для лячэння якіх не выкарыстоўвалі антыбіётыкі адбіраюць:

- пашкоджаныя участкі лёгкіх на мяжы са здаровымі тканкамі, бранхіяльныя лімфавузлы, бранхіяльную склізь,  кавалкі пячонкі, селязёнкі, галаўнога мозгу, сэрца з перавязанымі сасудамі;

- невялікія трупы адпраўляюць цалкам;

- пры немагчымасці хуткай дастаўкі, матэрыял кансервуюць 30%-ным растворам гліцэрыну ці транспартуюць у тэрмасе з лёдам;

- тампоны са сліззю з носа трэба даследаваць не пазней 4 гадзін з моманту адбору.

 Мікраскапія:  афарбоўка па Граму.

 Мікракарціна:

  •  грамадмоўная авоідная палачка памерам 1,5...2,5 х 0,4...0,6 мкм;
  •  спораў не ўтварае;
  •  капсул не утварае;
  •  рухомая ў маладых культурах (да 72 гадзін); рухомасць вызначаюць на 24-гадзіннай мікробнай культуры метадам “вісячай кроплі”. У старых культурах рухомасць можа не выяўляцца.

Культываванне:

  •  з надасадкавай вадкасці праводзяць высеў на простыя і селектыўныя пажыўныя асяроддзі: МПА, МПБ, казеінава-вугальны агар, агар Мак-Конкі, асяроддзе Гартоха, малочна- крывяны агар. Да агару Мак-Конкі можна дабаўляць 100 мкг/мл мікастаціну. На такім асяроддзі вельмі рэдка растуць іншыя мікраарганізмы.

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  тэмпература культывавання – 37оС;
  •  тэрмін культывавання – 24...48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на вадкіх пажыўных асяроддзях узбуджальнік дае раўнамернае памутненне асяроддзя з наступным утварэннем асадка і прысценкавага кольца, якія лёгка разбіваюцца пры ўстрэсванні;
  •  на паверхні казеінава-вугальнага агару ўтвараюцца паўпразрыстыя, у выглядзе расы, бліскучыя, выпуклыя калоніі памерам з іголкавую галоўку; маюць масляністую кансістэнцыю;
  •  на асяроддзі Гартоха – белаватыя кроплепадобныя калоніі;
  •  на асяроддзі Мак-Конкі – ружовыя са светлым цэнтрам, дробныя, паўпразрыстыя калоніі;
  •  на малочна-крывяным агары ўтвараюцца залацістыя калоніі з зонай бэта-гемолізу.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  цукралітычныя ўласцівасці вызначаюць на асяроддзях Гісса з лактозаю, глюкозаю, манітам, мальтозаю, цукрозаю, дульцытам; характэрна поўная адсутнасць актыўнасці да цукроў і шмататамных спіртоў;
  •  для вызначэння урэазнай актыўнасці выкарыстоўваюць асяроддзі Закса: 1-2 кроплі даследуемай культуры дабаўляюць да асяроддзя і культывуюць на працягу сутак; пры станоўчай рэакцыі адбываецца змяненне колеру асяроддзя;
  •  для вызначэння каталазнай актыўнасці на паверхню суткавай мікробнай культуры наносяць 1-2 кроплі  1% раствору перакісі вадароду; наяўнасць каталазы праяўляецца ўтварэннем бурбалак адшчэпленага кіслароду;
  •  рэдукцыю нітратаў вызначаюць высевам на спецыяльнае асяроддзе з KNO3; пры культываванні на працягу 48...72 гадзін асяроддзе афарбоўваецца ў сіні колер;
  •  аксідарэдуктазная актыўнасць узбуджальніка праяўляецца ў абясколерванні арганічных фарбаў: метыленавай сіні, малахітавага зялёнага і іншых;
  •  для вызначэння здольнасці бардэтэл засвойваць цытратаманійныя солі робяць высевы на асяроддзе Сіманса; у працэсе росту (24 гадзіны) адбываецца змяненне колеру асяроддзя ў сіні;
  •  для вызначэння гемалітычных уласцівасцей культуру высяваюць на асяроддзі, што ўтрымліваюць 5% дэфібрынаванай крыві барана, на якіх утвараюцца зоны бэта-гемолізу.

Біяпроба:

  •  для вызначэння вірулентнасці выдзеленых культур выкарыстоўваюць 3 белых мышак вагой 16...18 грамаў. Іх заражаюць унутрыбрушынна змывам суткавай агаравай культуры бардэтэл на 0,85% фізрастворы (0,3 мл) з канцэнтрацыяй мікробнай узвесі 1 млрд. мікробных цел у 1 мл. Наглядаюць за мышамі на працягу 5 дзён;
  •  культуру лічаць патагеннай, а біяпробу станоўчай пасля гібелі заражаных мышак і выдзяленні з іх на пажыўных асяроддзях зыходнай культуры B.bronchiseptica.

Сералагічнае даследаванне:

  •  выкарыстоўваюць СКРА (сыроватачна-кропельную рэакцыю аглютынацыі) і РА. Для пастаноўкі СКРА на прадметнае шкло наносяць кроплю даследуемай сыроваткі і дабаўляюць кроплю антыгену. Улік рэакцыі праводзяць праз 1...1,5 мінуты з дапамогай лупы на цёмным фоне. Пры станоўчай рэакцыі з’яўляецца дробназярністы асадак з адначасовым прасвятленнем вадкасці (абавязкова пастаноўка кантроляў);
  •  пры станоўчых выніках СКРА ставяць прабіркавую РА для вызначэння цітраў антыцел; знаходжанне антыцел да антыгену ў сыроватцы крыві хворых парасят у цітрах 1:40 і вышэй з’яўляецца рэтраспектыўным дыягназам на бардэтэлёзную інфекцыю.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым:

  •  пры выдзяленні з матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка бардэтэлёзу і патагеннага для лабараторных жывёл;
  •  пры знаходжанні антыцел к антыгену Bordetella bronchiseptica ў сыроватцы крыві хворых парасят у цітры 1:40 і вышэй.

Тэрмін лабараторнага даследавання 9 дзён.

Імунітэт вывучаны недастаткова. У многіх краінах выкарыстоўваюць інактываваную вакцыну з вірулентнага штама B.bronchiseptica. Наибольш эфектыўным сродкам прафілактыкі захворвання лічаць вакцынацыю супаросных свінаматак. Гіпер’імунных сыроватак няма.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на бардэтэлёз

Туберкулёз

Туберкулёз (сухоты) – хранічнае захворванне, якое характарызуецца ўтварэннем у розных тканках и органах спецыфічных ачагоў-туберкул (грудкоў), якія па меры развіцця працэсу падвяргаюцца тварожнаму перараджэнню. Пры розных формах працякання туберкулёзу адзначаюць часцей субфібрыльнае (37,2…37,5оС) павышэнне тэмпературы, павелічэнне лімфатычных вузлоў са з’яўленнем часам свішчоў і выцяканнем з іх гною, прагрэсіруючае змарненне арганізму, пры паражэнні органаў дыхання – кашаль з адкашліваннем макроты часта з пражылкамі крыві.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Парадак: Actinomycetales

 Сям’я:    Mycobacteriaceae

 Род:    Mycobacterium

 Віды:

  •  M. bovis – узбуджальнік туберкулёзу ў БРЖ;
  •  M.avium – узбуджальнік туберкулёзу ў птушак;
  •  M.tuberculosis – у чалавека;
  •  M.leprae – узбуджальнік праказы ў чалавека;
  •  M.murium – узбуджальнік туберкулёзу ў мышэй;
  •  M.poikilotermum – узбуджальнік туберкулёзу ў халоднакроўных.

Успрыімлівыя чалавек, жывёлы, птушкі, мышы, рыбы, гадзюкі, жабы, чарапахі.

 Ад розных жывёл і са знешняга асроддзя выдзяляюцца таксама атыпічныя мікабактэрыі, якія могуць выклікаць сенсібілізацыю жывёл да туберкулінаў і выклікаць хранічныя захворванні, падобныя да туберкулёзумікабактэрыёзы. Іх вельмі цяжка аддыферэнцыраваць ад сапраўдных мікабактэрый.

 Атыпічныя мікабактэрыі падзелены Раньёнам (1959) на аснове ўласцівасцейутварэння пігменту і хуткасці росту на 4 групы:

  •  фотахрамагенныя мікабактэрыі, якія пры вырошчванні пры святле набываюць цёмна-аранжавую афарбоўку; у цемнаце не ўтвараюць пігменту – M.kansassii і іншыя;
  •  скотахрамагенныя, якія набываюць ясна-аранжавую афарбоўку і на святле і ў цемры: M.gordonae, M.aquae, M.scrofulaceum і іншыя;
  •  нефотахрамагенныя, могуць быць неафарбаваныя ці мець слабыя жоўта-аранжавыя адценні, незалежна ад святла: M.battey, M.intracellulare;
  •  хуткарастучыя мікабактэрыі, якія пры 25 і 37оС утвараюць калоніі на працягу тыдня альбо хутчэй і, як правіла, не выклікаюць захворванняў: M.phlei, M.smegmatis, M.fortuitum, M.butiticum.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  асноўныя шляхі зараджэння: аліментарны і аэрагенны;
  •  пры аэрагенным зараджэнні першасны інфекцыйны ачаг развіваецца ў лёгкіх, а пры аліметарныму мезентэрыяльных лімфатычных вузлах; з першасных локусаў бактэрыі могуць трапіць у лімфаток і кроў, што вядзе да генералізацыі працэсу;
  •  фактарам вірулентнасці зяўляюцца эндатаксінытуберкуліны. Тлустыя кіслоты садзейнічаюць распаду тканак. Корд-фактар парушае дыханне і фасфарыліраванне клетак;
  •  даказана персістэнцыя L-форм, якія здольны да рэверсіі ў тыповыя мікабактэрыі;
  •  розныя віды мікабактэрый валодаюць здольнасцю мігрыраваць на розныя віды жывёл, птушак і на чалавека;
  •  у буйной рагатай жывёлы (БРЖ), маралаў, авечак, коз, свіней туберкулёз выклікаецца M.bovis. Да гэтага віду найбольш адчувальны трусы і марскія свінкі. Хварэе і чалавек;
  •  M.avium  выклікае туберкулёз у курэй, індыкоў, качак, галубоў, цацарак і іншых. Успрыімлівы хатнія жывёлы і чалавек. Найбольш адчувальныя трусы, пры зараджэнні якіх M.avium развіваецца септычная форма хваробы;
  •  інкубацыйны перыяд працягваецца ў залежнасці ад віду жывёл і птушак ад некалькіх тыдняў да некалькіх гадоў;
  •  зыходам першаснага запалення ў органах можа быць інкапсуляцыя, абвапнаванне ачага ці расплаўленне сценак першаснага ачага і распаўсюджвання ўзбуджальніка; магчыма працяглая персістэнцыя ўзбуджальніка ў арганізме без заўважных клінічных прыкмет.

Дыягностыка:

  •  прыжыццёвая ўключае алергічныя даследаванні пры дапамозе алергену туберкуліна, сералагічныя тэсты і бактэрыялагічнае даследаванне, якое складаецца з мікраскапіі мазкоў-прэпаратаў з паталагічнага матэрыялу, выдзялення чыстай культуры і зараджэння ёю лабараторных жывёл.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці – выцяканні з носа, бранхіяльную склізь, малако (асабліва пры павялічаных надвыменных лімфавузлах) – не менш за 100 мл, фекаліі – 30...40 мл, радзей мачу – 200 мл;
  •  пасля гібелі ці забою накіроўваюць кавалкі органаў са змяненнямі, а таксама заглотачныя, срэдасценныя, перадлапаткавыя, надвыменныя лімфавузлы;
  •  пры адборы паталагічнага матэрыялу неабходна выконваць правілы асептыкі і прафілактычныя меры, тэхніку бяспекі;
  •  матэрыял у лабараторыю лепш дастаўляць свежым, у іншым выпадку кавалкі органаў патрэбна кансерваваць у 30...40%-ным водным растворы гліцэрыну;
  •  перад даследаваннем матэрыялу выкарыстоўваюць спецыяльныя метады апрацоўкі і абагашчэння, каб павысіць канцэнтрацыю бактэрый у адабраных узорах:
  •  бранхіяльную склізь (макроту) збіраюць у прабіркі з 6%-ным растворам сернай кіслаты, закрываюць гумовым коркам, прамываюць 5...6 мін устрэсваннем, цэнтрыфугуюць, кіслату адсмоктваюць, да асадку дабаўляюць фізраствор, зноў устрэсваюць і цэнтрыфугуюць; так прамываюць 2...3 разы. Прамыты асадак высяваюць на пажыўныя асяроддзі і рыхтуюць мазкі;
  •  малако цэнтрыфугуюць, асадак таксама апрацоўваюць сернай кіслатой, прамываюць фізрастворам, зноў цэнтрыфугуюць, пасля чаго рыхтуюць прэпараты-мазкі і робяць высеў на пажыўныя асяроддзі;
  •  масла (2...4 г) уносяць у стэрыльную прабірку, заліваюць гарачай вадою, закрываючы гумовым коркам, устрэсваюць 5...10 мін, пераварочваюць прабірку ўверх дном, ставяць у штатыў і пакідаюць у халаднаватым месцы, пакуль алей не зацвярдзее; асцярожна прыадкрываюць корак, вадкасць выліваюць і далей даследуюць, як малако;
  •  пашкоджаныя тканкі нарэзваюць дробнымі кавалачкамі і расціраюць у стэрыльнай ступцы з 6%-най сернай кіслатою ў адносінах 1:4, фільтруюць праз марлю і цэнтрыфугуюць. З асадку рыхтуюць мазкі і робяць высевы;
  •  фекаліі (50 г) расціраюць у стэрыльнай ступцы з 18%-ным растворам сернай кіслаты, фільтруюць праз марлю і цэнтрыфугуюць, даследуюць асадак, як і ў папярэдніх выпадках;
  •  гной, утрыманне туберкул, макроту, асадак мачы дадаткова даследуюць мікраскапіраваннем прэпаратаў, падрыхтаваных расціраннем тварожыстай масы паміж двума прадметнымі шкельцамі.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: для мікраскапічнага даследавання рэкамендуецца люмінісцэнтны метад з выкарыстаннем флюарахромаў (радамін-аўраміна), але асноўным пакуль з’яўляецца метад Ціля-Нільсэна; узбуджальнік туберкулёзу – кіслота-спірта-шчолачаўстойлівая бактэрыя, што звязана з наяўнасцю стэарынавых кіслот і іншых воскападобных рэчываў у клеткавай абалонцы, якія адхіляюць ад клеткі ваду і водныя растворы фарбаў, кіслот і шчолачаў. Для афарбоўкі такіх бактэрый выкарыстоўваюць метад Ціля-Нільсэна, пры якім мікабактэрыі афарбоўваюцца ў ружова-чырвоны колер; афарбоўка па Граму.

Мікракарціна:

  •  простыя ці злёгку выгнутыя палачкі з закругленымі канцамі 1,5...5 мкм даўжынёй і 0,5 мкм шырынёй; M.tuberculosis – тонкая злёгку выгнутая палачка; M.bovis – кароткая і тоўстая; M.avium – драбней за астатнія віды, валодае полімарфізмам;
  •  у мазках з даследуемага матэрыялу размяшчаюцца адзінкава і ў выглядзе невялікіх скапленняў, а ў мазках з культур акрамя адзінкавых бактэрый сустракаюцца доўгія ніткі з разгалінаваннямі;
  •  грамстаноўчыя;
  •  нерухомыя;
  •  спораў не ўтвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць (у электронным мікраскопе бачна мікракапсула);
  •  кіслота-спірта-шчолачаўстойлівыя.

Культываванне:

высеў на пажыўныя асяроддзі:

  •  для першаснага выдзялення неабходны цвёрдыя яечныя асяроддзі (Левенштэйна-Йенсена, Фінна, Гельберга, Петраньяні і іншыя);
  •  для перасеву і захавання субкультур лепш карыстацца простымі гліцэрынутрымліваючымі асяроддзямі (МПГБ, МПГА,  бульбяна-гліцэрынавая);
  •  для вывучэння біяхімічных уласцівасцяў мэтазгодна карыстацца безбялковымі сінтэтычнымі асяроддзямі (Сотана, Модэля, Дорсэ, Фінна).

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  аэробы;
  •  аптымальная тэмпература 37…38 оС - для чалавечага віду, 38…39 оС – для бычынага і 39…41 оС  – для птушынага віду;
  •  тэрмін росту 7…30 дзён і больш;
  •  кожны від мікабактэрый у гліцэрынавым булёне з 5% жоўці расце ў прысутнасці жоўці адпаведнага віда жывёлаў: M.avium – у прысутнасці толькі птушынай жоўці, M.bovis – жоўці буйной рагатай жывёлы.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  у гліцэрынавым булёне M.tuberculosis расце на паверхні асяроддзя ў выглядзе тоўстай складчатай плёнкі з шырокім прысценкавым кольцам;
  •  на цвёрдых асяроддзях рост густы, калоніі сухія, бародаўчатыя ці зморшчаныя, часам у выглядзе вузялкоў колеру слановай косткі (R-форма);
  •  у гліцэрынавым булёне M.bovis расце ў выглядзе тонкай плёнкі, часам сеткавай, якая не пакрывае ўсёй паверхні асярод-дзя;
  •  на цвёрдых – рост бедны, калоніі сухія, дробныя, зярністыя, шэравата-белыя;
  •  у гліцэрынавым булёне M.avium утварае спачатку сухую плёнку па ўсёй паверхні, якая з часам асклізняецца;
  •  на цвёрдых асяроддзях утвараецца вільготны і склізісты налёт; калоніі шэравата-белыя ці жаўтаватыя з гузікападобным круглым узвышэннем у цэнтры, часам з кратэрападобным паглыбленнем; могуць злівацца; расце хутчэй, чым іншыя віды;
  •  у выдзеленых першасных культурах вывучаюць і апісваюць уласцівасці па наступнай схеме:

а)   тэрмін, калі заўважаны першасны рост;

б)   інтэнсіўнасць росту – слабы, памяркоўны, добры, густы;

в)   характар росту – асобныя калоніі, іх скапленні, суцэльны рост;

г)   характарыстыка калоній: велічыня – дробныя, буйныя; форма – круглыя, зоркападобныя, з няроўнымі краямі; паверхня – гладкія, шурпатыя, сухія, складчатыя; рэльеф – плоскія, выпуклыя, шарападобныя; кансістэнцыя – крошкаватыя, вільготныя, склізістыя; пігментаўтварэнне – непігментаваныя, пігментаваныя (колер); эмульгуемасць у фізрастворы – адсутнічае, слабая, добрая;

д)   цінктарыяльныя ўласцівасці ў афарбоўцы па Граму;

е) марфалогія мікабактэрый: даўжыня – доўгія, кароткія, кокападобныя; таўшчыня – тонкія, тоўстыя; форма – простыя, выгнутыя, разгалінаваныя, размешчаныя пад вуглом; канцы – роўныя, завостраныя, закругленыя; колькасць – адзінкавыя клеткі, невялікія колькасць, кучкі.

Біяхімічныя ўласцівасці:

тэсты для біяхімічнай ідэнтыфікацыі  мікабактэрый:

  •  ніяцынавы тэст;
  •  аднаўленне нітратаў;
  •  амідазная проба;
  •  каталазная проба;
  •  арылсульфатазная проба;
  •  рост на асяроддзі з саліцылатам натрыя;
  •  раскладанне саліцылату натрыя;
  •  устойлівасць да ПАСК (параамінасаліцылавай кіслаты);
  •  выкарыстанне нітрату, як адзінай крыніцы азоту;
  •  устойлівасць да 5%-нага хларыду натрыя;
  •  устойлівасць да пікрынавай кіслаты;
  •  цукралітычная актыўнасць;
  •  гідроліз Твіна-80.

Біяпроба. Для дыферэнцыяцыі асобных відаў мікабактэрый лепш зараджаць лабараторных жывёла суспензіяй атрыманых культур. Для біяпробы выкарыстоўваюць марскіх свінак, трусоў, птушак і іншых жывёл, якія па-рознаму адчувальны да розных відаў мікабактэрый. Трусам з вагою 1,5...2 кг уводзяць суспензію культуры мікабактэрый на фізіялагічным растворы ў крайнюю вену вуха у дозе 1...2 мл:

  •  Mycobacterium bovis на працягу 3-х месяцаў выклікае генералізаванае пашкоджанне бугарковай формы;
  •  Mycobacterium tuberculosis за гэты ж час выклікаюць нетыповыя туберкулёзныя ачажкі рэгрэсіўнага характару;
  •  Mycobacterium avium выклікае ў трусоў септычнае захворванне без утварэння спецыфічных паталага-анатамічных змен з лятальным вынікам праз 2...3 тыдні;
  •  зараджэнне двух марскіх свінак (вагою не менш за 200 г) тымі ж дозамі культуры дазваляе дыферэнцыраваць Mycobacterium avium, да якіх яны неадчувальны, ад Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis, якія выклікаюць у іх прагрэсіўныя туберкулёзныя змяненні;
  •  у курэй (не маладзейшых, чым 5 месяцаў), зараджаных унутрывенна дозай у 1 мг бактэрыяльнай масы, Mycobacterium avium выклікаюць туберкулёзныя паражэнні селязёнкі, пячонкі і кішэчніка. Да Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis куры адчувальны менш.

Дыферэнцыяцыя культур мікабактэрый па біяпробе

Від мікабак-тэрый

Від матэрыялу, доза і спосаб зараджэння

Від жывёлаў

Тру-сы 2 гала-вы

Мар-скія свінкі 2 гал.

Куры

2 гал.

Марскія свінкі

Трусы

Куры

M.bovis

Суспензія культуры: 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору ў/в у краевую вену вуха

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору  п/скурна ў вобласці паха

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвору  ў падкрыльцавую вену

1...2 мл суспензіі матэрыялу ці 1 мг мікабактэрый у 1 мл фізратсвора  п/скурна ў вобласці паха

Генералізованы туберкулёз (казеозныя ачагі ў лімфавузлах і органах, ад 8...15 дзён да 3 мес.

Змяненні адсутнічаюць

M.tuber-culosis

Генера-

лізованы

туберку-лёз (каз. ачагі, ад 8...15 дзён да 3 мес.)

Адзін-кавыя пашко-джанні ў лёгкіх, нырках,

тр.жыв.

Змяненні адсутнічаюць

M.avium

Абсцэс на месцы ўвя-дзення і па-велічэнне рэгіянарнага пахавага вуз-ла. Пры зара-джэнні сус-пензіяй свін-кі застаюцца жывымі.

Сепсіс з павелі-чэннем селязён-кі ад 20 дзён да 3-х месяцаў

Генералізаваны туберкулёз (казеозныя ачагі, 8-15 да 3 м.

Для зараджэння патматэрыялам яго спачатку апрацоўваюць па Гону сернай кіслатой. Можна выкарыстоўваць узвесь, якая засталася ад бактэрыялагічнага і культуральнага даследаванняў. Толькі трэба яе нейтралізаваць да рН 7,0 10%-ным водным растворам двувуглякіслага натрыя.

Калі ў выдзеленых культур слабая вірулентнасць і атыповы рост, іх дыферэнцыруюць ад кіслотаўстойлівых сапрафітаў, для чаго выкарыстоўваюць наступныя тэсты:

  •  вызначэнне каталазы: у прабірку з калоніямі мікабактэрый на яечным асяроддзі ўносяць 50%-ны раствор пергідроля, каб паверхня культуры была ўся пакрытая; улічваюць вынік па слупку пены ў мл; каталазнай актыўнасцю валодаюць усе кіслотаўстойлівыя мікабактэрыі, але ў сапрафітаў гэтая актыўнасць больш інтэнсіўная;
  •  вызначэнне ўстойлівасці да лекавых прэпаратаў праводзяць на асяроддзях з дабаўленнем розных канцэнтрацый туберкуластатычных прэпаратаў (тубазід, цыкласерын  і іншыя, стрэптаміцын, ПАСК і метад абсалютных канцэнтрацый). Вірулентныя штамы Mycobacterium tuberculosis і Mycobacterium bovis звычайна адчувальны да дзеяння гэтых прэпаратаў. Атыпічныя штамы, кіслотаўстойлівыя сапрафіты і Mycobacterium avium валодаюць устойлівасцю да лекавых антытуберкулёзных прэпаратаў, асабліва да фцівазіду і ПАСК (параамінасаліцылавай кіслаты).

Гісталагічны метад:

  •  сутнасць метаду заключаецца ў знаходжанні ў лімфатычных вузлах і органах хворых туберкулёзам жывёл марфалагічных змяненняў – часткова ці поўнасцю абвапнаваных некратычных ачагоў – казеозаў, вакол якіх знаходзіцца зона з эпітэліоідных, гіганцкіх, лімфоідных клетак і капсулы, прадстаўленай злучальнай тканкай;
  •  патрэбна дыферэнцыраваць гранулёмы туберкулёзныя ад актынамікозных, мікатычных і паразітарных; у актынамікозных і мікатычных знаходзяць міцэлій грыба, у паразітарных – цела паразіта і эазінаклетачную праліферацыю ў капсуле;
  •  пры паратуберкулёзе у брыжэечных лімфатычных вузлах і кішэчнай сценцы знаходзяць эпітэліяаднаклетачную праліферацыю без утварэння некрозаў.

Сералагічная дыягностыка:

  •  выкарыстоўваюць РЗК з антыгенамі УНІІЭВ і СібНІВІ;
  •  рэакцыю пасіўнай, ці няпростай, гемаглюцынацыі (РПГА);
  •  рэакцыю кольцапрэцыпітацыі;
  •  рэакцыю дыфузнай прэцыпітацыі ў гелі (РПГ);
  •  імунныя рэакцыі выкарыстоўваюцца як ранні дыягнастычны тэст і для вызначэння антыгеннай блізкасці паміж сапраўднымі і атыповымі мікабактэрыямі;
  •  ПЦР

Алергічная дыягностыка: асноўным метадам праверкі жывёл на туберкулёз з’яўляецца ўнутрыскурная туберкулінавая проба; для прыгатавання туберкулінаў для млекакормячых выкарыстоўваюць толькі адзін від M.bovis; выкарыстоўваецца сухі ачышчаны туберкулін (пратэін-пурыфед-дэрыват – ППД), які ўтрымлівае каля 10000 туберкулінавых  адзінак (1 ТА - 0,2 мг прэпарату, які раствораны ў 0,2 мл растваральніку). Сухі ачышчаны туберкулін (ППД) для птушак рыхтуюць з культуральнага фільтрату мікабактэрый туберкулёза птушынага віду і выкарыстоўваюць для дыягностыкі ў птушак і свіней.

Туберкулін ін’екцуюць буйной рагатай жывёле, буйвалам, зебу, вярблюдам, аленям ўнутрыскурна ў вобласць сярэдняй трэці шыі, свінням на знешняй паверхні асновы вуха, курам ў таўшчыню скуры бародкі.

Улічваюць рэакцыю праз 72 гадзіны па выніках змянення таўшчыні скурнай складкі з улікам характару прыпухласці, якая ўтварылася. Станоўчая рэакцыя выяўляецца ў выглядзе разлітага ацёку памерам 35...45 мм, без строгіх межаў, цестападобнага, павышанай тэмпературы і адчувальнасці. Скурная складка павялічваецца на 3 і больш мм. Павелічэнне скурнай складкі вымяраецца куціметрам.

Курам туберкулін уводзяць унутрыскурна ў адну бародку у той час, як другая з’яўляецца кантролем. Рэакцыю ўлічваюць праз 30...36 гадзін. Станоўчая рэакцыя праяўляецца ў выглядзе прыпухання бародкі, якая патоўшчана, цестападобна, гарачая і адвісае да нізу.

Існуюць неспецыфічныя алергічныя рэакцыі на туберкулін:

  •  параалергічныя рэакцыі – вынік сенсібілізацыі буйной рагатай жывёлы атыповымі мікабактэрыямі;
  •  псеўдаалергічныя – вынік уздзеяння паразітарных узбуджальнікаў хвароб і іншых фактараў.

Дыягназ лічаць устаноўленым:

у буйной рагатай жывёлы:

  •  пры знаходжанні характэрных для туберкулёзу паталагаанатамічных змяненняў (туберкул);
  •  пры выдзяленні з даследаванага матэрыялу M.bovis, M.tuberculosis;
  •  пры станоўчай біяпробе;

у свіней:

  •  пры выдзяленні з даследаванага матэрыялу M.bovis,   M.tuberculosis;
  •  пры станоўчай біяпробе;

у птушак:

  •  пры знаходжанні мікабактэрый у мазках-прэпаратах з даследаванага матэрыялу метадам светлавой мікраскапіі пры характэрных паталагаанатамічных змяненнях;
  •  пры выдзяленні культуры птушынага віду мікабактэрый ( ад папугаяў чалавечага ці птушынага);
  •  пры станоўчай біяпробе.

Тэрмін бактэрыялагічнага даследавання на туберкулёз – да 3 месяцаў і болей.

Імунітэт пры туберкулёзе нестэрыльны і працягваецца да таго часу, пакуль у арганізме знаходзяцца жывыя бактэрыі туберкулёзу. Аглютыніны і камплемент звязваючыя антыцелы, якія вызначаюцца ў крыві пры туберкулёзе, не маюць вялікага ахоўнага значэння, яны з’яўляюцца сведкамі інфекцыйнага працэсу. Вялікая роля ў ахове арганізму ад інфекцыі належыць Т-лімфацытам – лімфацытам-эфектарам ГЗТ, тканевым элементам, якія ўтвараюць спецыфічныя бугаркі, якія пасля інкапсуляцыі і абвапнавання, могуць прывесці да разбурэння мікабактэрый. Фагацытоз пры туберкулёзе не з’яўляецца  завершаным, а фагатыраваныя мікабактэрыі застаюцца жывымі.

Вакцыну супраць туберкулёзу прапанавалі ў 1918 годзе французскія вучоныя Кальмет і Герэн. Пасля 230 перасеваў на працягу 13 гадоў культуры M.bovis на бульбяна-гліцэрынавых  асяроддзях з бычынай жоўцю, якая дзейнічала як мутаген. Яны атрымалі вакцынны штам, які назвалі БЦЖ ад першых літараў Bacillebilic Calmette Guerin (BCG) і які пачаў выкарыстоўвацца з 1921 года ў Парыжы для імунізацыі людзей, а пазней  ў неблаганадзейных па туберкулёзу гаспадарках, і жывёлы. Бактэрыі вакцыннага штама ў арганізме падвяргаюцца L-трансфармацыі і знаходзяцца ў арганізмах да 7…12 гадоў.

Схема бактэрыялагічнай дыягностыкі туберкулёзу

Паратуберкулёз

 Паратуберкулёз (паратуберкулёзны энтэрыт) – хранічнае інфекцыйнае захворванне жуйкавых жывёл (пераважна БРЖ і авечак), якая характарызуецца спачатку перыядычным, затым пастаянным растройствам страўнікава-кішэчнага тракту, змардаваннем і гібеллю жывёл.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Род: Mycobacterium

 Від: M.paratuberculosis

 Успрыімлівыя жывёлыбуйная рагатая жывёла (асабліва маладняк), буйвалы, вярблюды, авечкі, козы.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  зараджэнне адбываецца аліментарным шляхам;
  •  M.paratuberculosis трапляе ў варсінкі кішэчніка, дзе фагацытуецца (фагацытоз незавершаны) і выклікае дэструктыўныя змяненні, якія прыводзяць да парушэння функцыі кішэчніка;
  •  асноўнымі фактарамі вірулентнасці з’яўляюцца эндатаксіны.

Лабараторная дыягностыка ўключае мікраскапічны, бактэрыялагічны і сералагічны метады даследавання. Дадаткова прымяняецца гісталагічны метад.

Матэрыял для даследавання:

  •  фекаліі з прымессю склізі і крыві, саскрэбы са склізістай абалонкі простай кішкі;
  •  для сералагічнага даследавання бяруць кроў;
  •  пашкоджаныя адрэзкі тонкага кішэчніка, адрэзак падуздышнай кішкі, перавязаны з двух бакоў, мезентэральныя лімфатычныя вузлы; матэрыял кансервуюць у 30%-ным растворы гліцэрыну, а для гісталагічнага даследавання ў 10%-ным растворы фармаліну.

Мікраскапія:

метады афарбоўкі: па Цылю-Нільсэну, па Граму.

Мікракарціна:

  •  M.paratuberculosis – дробная палачка даўжынёю 0,5...1,5 мкм і шырынёю 0,2...0,5 мкм;
  •  у прэпаратах з патматэрыялу размяшчаюцца копкамі, гнёздамі, частаколам,  радзей адзінкава ці па 2...4 клеткі; адзначаецца паліморфнасць: палачкі могуць мець расшырэнні, набываць контуры бутэлькі, ручной гранаты, бесструктурных глыбак, дробных кокаў;
  •  у мазках з культуры палачкі даўжэйшыя, стройныя, скучанасць іх меншая, у асобных відаць зярністасць;
  •  акрамя светлавой выкарыстоўваецца люмінісцэнтная мікраскапія прэпаратаў-адбіткаў з паталагічнага матэрыялу ці чыстай культуры з выкарыстаннем спецыфічных люмінісцуючых сыроватак;
  •  мікабактэрыі паратуберкулёзу ў люмінісцэнтным мікраскопе бачны ў выглядзе блішчастых кантурыраваных залаціста-аранжавага колеру (пры афарбоўцы аўрамінам ОО і радамінам С) палачак; пры страце кіслотаўстойлівасці яны набываюць зеленаватае адценне;
  •  нерухомыя;
  •  споры не ўтвараюць;
  •  капсулы не ўтвараюць;
  •  грамстаноўчыя;
  •  кіслотаўстойлівыя.

Культываванне:

  •  высеў на пажыўныя асяроддзі:
  •  цвёрдыя (яечныя асяроддзі Петраньяні, Гельберга, Левенштэйна-Йенсена, агарызаванае асяроддзе Сатона) і
  •  вадкія (Данкіна, Вішнеўскага, Дарсэта, Боке, Генлея) з экстрактам бактэрыйнай масы мікабактэрыі M.phlei.

Асаблівасці выдзялення культуры:

  •  аэробы;
  •  аптымальная тэмпература 38 оС;
  •  тэрмін культывавання ад 3 тыдняў да 7 месяцаў;
  •  для дыферэнцыяцыі M.paratuberculosis ад іншых кіслотаўстойлівых мікабактэрый матэрыял пасля апрацоўкі 5%-ным растворам сернай кіслаты высяваюць на электыўныя і на звычайныя асяроддзі; атыповыя бактэрыі вырастаюць хутка: праз 3, а то і праз 10 дзён; мікабактэрыі туберкулезу адрозніваюцца ад мікабактэрый паратуберкулёзу сваім размяшчэннем, а таксама спецыфічнай патагеннасцю для лабараторных жывёл.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на цвёрдых пажыўных асяроддзях расце ў выглядзе сухіх, зморшчаных, белавата-шэрых ці жаўтаватых калоній праз 30...60 сутак; спачатку ўтвараюцца плоскія калоніі з няроўнымі краямі, якія ў далейшым набываюць бугрысты выгляд;
  •  на вадкіх асяроддзях расце ў выглядзе тонкай плёнкі, якая праз 3...4 месяцы апускаецца на дно.
  •  Біяхімічныя ўласцівасці M.paratuberculosis слаба выражаныя і іх вызначэнне не практыкуецца.

Біяпроба. Лабараторныя жывёлы неадчувальны да ўзбуджальніка і таму, калі і праводзіцца біяпроба, дык толькі з мэтай дыферэнцыяцыі ад мікабактэрый туберкулёзу.

Сералагічны метад:

  •  для выяўлення камплементзвязваючых антыцел у сыроватцы крыві жывёл, якія інфіцыраваны бактэрыяй паратуберкулёзу, выкарыстоўваюць РЗК.

Гісталагічны метад – заключаецца у выяўленні ў лімфатычных вузлах і органах хворых жывёл марфалагічных змяненняў.

 Алергічны метад:

  •  паратуберкулёзныя жывёлы рэагуюць на альттуберкулін для птушак у 80%  і на паратуберкулін у 94% выпадкаў;
  •  буйную рагатую жывёлу даследуюць алергічным метадам двойчы: после першага ўнутрыскуранога ўвядзення туберкуліну вынік улічваюць праз 48 гадзін (станоўчы – 35-45...100-120 мм). Жывёлам, якія далі няпэўную рэакцыю ці не рэагавалі зусім альттуберкулін уводзяць у другі раз, пасля чаго рэакцыю ўлічваюць праз 24 гадзіны.

Дыягназ лічаць устаноўленым у наступных выпадках:

  •  наяўнасць тыповых клінічных, паталагаанатамічных, гісталагічных змяненняў і выяўленне ўзбуджальніка ў матэрыяле мікраскапічным метадам;
  •  выдзяленне з даследуемага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка паратуберкулёза.

Схема бактэрыялагічнай дыягностыкі паратуберкулёзу

Псеўдаманозы

 У норак, лісаў і пясцоў псеўдаманоз працякае востра ў септычнай форме з гемарагічным запаленнем лёгкіх.У нованароджаных цялят, парасят, ягнят, куранят праяўляюцца пнеўманіямі, артрытамі, дыярэяй і сепсісам. Бактэрыі выклікаюць гібель эмбрыёнаў курэй, аборты, вагініты, эндаметрыты і мастыты. Захворванні часцей узнікаюць пры зніжэнні натуральнай рэзістэнтнасці арганізмаў і інфекцыі часцей працякаюць як змешаныя з колібактэрыёзам, мікаплазмозам, стафілакакозам, віруснымі і іншымі захворваннямі.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Pseudomonadaceae

Род: Pseudomonas

Віды:

  •  P.aeruginosa – асноўны ўзбуджальнік лакальных і сістэмных сінягнойных запаленчых працэсаў (умоўна-патагенная бактэрыя);
  •  P.cepacia, P.fluorescens, P.putida, P.maltophilia, P.vesicularis, P.stutzeri і інш.

P.aeruginosa (сінягнойная палачка) – распаўсюджана паўсюдна; яе выдзяляюць з глебы, вады, раслін і жывёл.

З лабараторных жывёл адчувальны белыя мышы, марскія свінкі, трусы. Каля 30% усіх шпітальных інфекцый людзей прыпадае на сінягнойную палачку.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  патагеннасць сінягнойнай палачкі абумоўлена комплесам выдзяляемых агрэсіўных рэчываў;
  •  галоўную ролю ў патагенезе адыгрывае тэрмалабільны бялок - экзатаксін А, які пашкоджвае сэрца, лёгкія, селязёнку, пячонку; таксічнасць яго для белых мышэй  роўная 2,5 мкг на 1 кг вагі; экзатаксін А падаўляе сінтэз бялку і яго дзеянне праяўляецца ацёкам, некрозам, артэрыяльнай гіпатэнзіяй, метабалічным ацыдозам, дыхальнай недастатковасцю;
  •  тэрмастабільны бялок – экзатаксін S (АДФ-трансфераза) выклікае развіццё паталагічных працэсаў у лёгкіх;
  •  цытатаксін выклікае ультраструктурныя змены ў клетках, павышае пранікальнасць клетачных мембран, што прыводзіць да страты імі буйных малекул;
  •  бактэрыі ўтвараюць тэрмалабільны гемалізін з лецытыназнай актыўнасцю (фосфаліпаза С) і тэрмастабільны гемалізін (фосфаліпаза), дзеянне якіх праяўляецца развіццём некратычных пашкоджанняў (асабліва ў пячонцы і лёгкіх);
  •  эндатаксін стымулюе запаленне, выклікае парушэнне функцыі кішэчніка;
  •  вірулентныя штамы сінтэзуюць нейрамінідазу, якая ўзмацняе дзеянне іншых таксінаў;
  •  у арганізме бактэрыі прадуцыруюць слізь, якая выконвае функцыю капсулы, ахоўваючы іх ад дзеяння фактараў рэзістэнтнасці арганізму;
  •  эластаза  расшчапляе эластын, казеін, гемаглабін, фібрын, імунаглабуліны, бялкі камплементу і іншыя бялкі;
  •  калагеназа выклікае гідроліз калагена ў злучальных тканках і яе лічаць асноўным фактарам патагеннасці пры інфекцыях рагавіцы.

Лабараторная дыягностыка заключаецца ў мікраскапіі мазкоў з зыходнага матэрыялу, выдзяленні чыстай культуры і яе ідэнтыфікацыі па культуральна-біяхімічных і сералагічных уласцівасцях, а таксама па біяпробе. Найбольш хуткай прыкметай лічыцца знаходжанне піяцыяніна (падшчолачаную культуру апрацоўваюць хлараформам; пры наяўнасці сінягнойнай палачкі асяроддзе афарбоўваецца ў сіні колер).

Матэрыял для даследавання:

  •  кроў;
  •  трупы дробных жывёлаў, загінуўшыя эмбрыёны птушак, костны мозг, парэнхіматозныя органы, пры вагінітах выдзяленні з палавых шляхоў, пры мастытах – малако, ад бугаёў і кныроў сперма, прэпуцыяльная слізь, кармы, вада і іншыя аб’екты.

Мікраскапія: афарбоўка па Граму;

Мікракарціна:

  •  у мазках з парэнхіматозных органаў: простыя ці злёгку выгнутыя грамадмоўныя палачкі з закругленымі канцамі, памерам 1...3 мкм у даўжыню і 0,2...0,5 мкм у шырыню; часта змяшчаюцца ў цытаплазме лімфацытаў;
  •  у мазках з чыстай культуры палачкі размяшчаюцца паасобку, у пары ці ўтвараюць кароткія ланцужкі;
  •  рухомыя (маюць 1 ці некалькі жгуцікаў);
  •  спор не ўтвараюць;
  •   капсул не ўтвараюць (больш вірулентныя штамы ўтвараюць слізістае рэчыва, якое тонкім слоем пакрывае клетку).

Культываванне:

  •  сінягнойная палачка добра расце на звычайных пажыўных асяроддзях МПБ і МПА ці на МПБ з 1...2%-мі глюкозы ці лактозы;

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  строгія аэробы;
  •  расце ў дыяпазоне тэмператур ад 4 да 42оС (P.aeruginosa расце пры 42оС, але ў адрозненне ад P.fluorescens  не расце пры 5оС); аптымальная тэмпература 37...38 оС;
  •  аптымальная рН 7,2...7,4;
  •  тэрмін культывавання 24...48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА ўтварае круглыя, плоскія шэра-белага колеру калоніі памерам 2...5 мм са зрэзанымі краямі, бліскучай паверхняй; на скошаным агары расце ў выглядзе бліскучага налёту;
  •  на Энда вырастаюць плоскія няправільнай формы калоніі, якія прыпаднятыя ў цэнтры;
  •  на МПБ выклікае памутненне з утварэннем шэравата-серабрыстай плёнкі; пры старэнні культуры адбываецца памутненне асяроддзя зверху ўніз і ўтварэнне асадку; у вірулентных штамаў склізь прыдае вязкасць булённым культурам і калоніям;
  •  часта культуры маюць пах язміну, а ў далейшым аміяку;
  •  да канца другіх сутак культывавання P.aeruginosa ўтварае пігмент піяцыянін, які змяняе колер пажыўных асяроддзяў да сіня-зялёнага (ёсць штамы, якія ўтвараюць цёмна-чырвоны пігмент);

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе ў аэробных умовах з утварэннем кіслаты без газу глюкозу, галактозу, арабінозу, ксілозу;
  •  на асяроддзях Гісса ў анаэробных умовах (на іх паверхню наносяць 0,5 мл стэрыльнага вазелінавага масла) збраджвання не адбываецца;
  •  не ферментуе лактозу, іншыя вугляводы і шмататамныя спірты;
  •  разрэджваюць жэлаціну (на МПЖ праз 16...18 гадзін адбываецца разрэджванне ў выглядзе лейкі, затым паслойнае);
  •  на глюкоза-крывяным агары P.aeruginosa выклікае гемоліз эрытрацытаў;
  •  індол не ўтвараюць; серавадарод утвараюць слаба;
  •  аксідазная актыўнасць “+” (па дадзеных асобных аўтараў);
  •  каталаза “+” (па дадзеных асобных аўтараў);
  •  зварочваюць і пептанізуюць малако;
  •  аднаўляюць нітраты ў нітрыты да свабоднага азоту.

Біяпроба. Для вызначэння патагеннасці і вірулентнасці 0,2...0,3 мл суткавай булённай культуры ўводзяць падскурна 2...3 белым мышам з вагой 18...20 г. Гібель іх адбываецца на 1...3 суткі. З унутраных органаў робяць высевы на МПБ і МПА. Наглядаюць за жывёламі на працягу 5 сутак.

Антыгенная структура. P.aeruginosa мае два асноўныя антыгены:

  •  О-антыген (саматычны, групаспецыфічны) прадстаўлены малекулярным комплексам ЛПС, бялкоў і ліпідаў клеткавай сценкі;
  •  Н-антыген (жгуцікавы, тыпаспецыфічны);

Сералагічнае даследаванне праводзяць з выкарыстаннем РА з О-аглютынуючымі псеўдаманознымі сыроваткамі. Даследуюць тады, калі ў культуры адзначаны хаця б дзве з трох фізіялагічных уласцівасцяў, характэрных для віду: утварэнне пігмента піацыяніна, расшчапленне глюкозы, рост пры 41...43оС. Антыгенам служыць 18...20-гадзінная культура P.aeruginosa, якую інактывуюць кіпячэннем на працягу 1,5 гадзіны. Спачатку антыген даследуюць на шкле з полівалентнымі сыроваткамі, затым з монавалентнымі. Вынік улічваюць праз 3...6 мінут.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым пры выдзяленні з паталагічнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка псеўдаманоза, і патагеннай для белых мышэй.

Тэрмін лабараторнага даследавання 6 сутак.

Імунітэт. Вывучаны недастаткова. Ёсць монавалентная фармалквасцовая вакцына супраць псеўдаманозу норак. Выпускаюцца тры полівалентныя О-аглютынуючыя дыягнастычныя сыроваткі:

  •  № 1 – 03, 04, 05, 06, 07;              № 2 – 02, 08, 09;
  •  № 3 – 010, 011, 012;
  •  адзінаццаць адпаведных монавалентных сыроватак, для ідэнтыфікацыі P.aeruginosa на ўзроўні О-серагрупы.

Схема лабараторнай дыягностыкі на псеўдаманоз

Сап

Сап – хранічнае інфекцыйнае захворванне аднакапытных жывёл, якое характэрызуецца з’яўленнем спецыфічных вузялкоў у лёгкіх, лімфатычных вузлах, на слізістых і скурных покрывах, парэнхіматозных тканках і органах. Хворыя сапам жывёлы падлягаюць знішчэнню.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Pseudomonadaceae

 Род: Вurkholderia

 Від:  B.mallei

Успрыімлівыя жывёлы: у першую чаргу аднакапытныя (коні, аслы, мулы), могуць хварэць кашэчыя (ільвы, пантэры, тыгры, леапарды), чалавек.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  калі ўзбуджальнік пранікае ў арганізм, ён гематагенным і лімфагенным шляхамі трапляе ў лёгкія і іншыя органы;
  •  у месцах лакалізацыі ўзбуджальніка фарміруецца гранулёма, на скуры і слізістых абалонках утвараюцца язвы з рванымі краямі і салападобным дном;
  •  асноўнымі фактарамі вірулентнасці з’яўляюцца эндатаксіны.

Антыгены ўзбуджальніка выклікаюць развіццё гіперадчувальнасці замаруджанага дзеяння.

Лабараторнае даследаванне. Асноўным метадам дыягностыкі сапа з’яўляецца сералагічны метад – рэакцыя звязвання камплемента (РЗК). Іншыя метады: мікраскапічны, бактэрыялагічны, біялагічны і гісталагічны выкарыстоўваюцца толькі пры неабходнасці.

 Матэрыял для даследавання:

  •  сыроватка крыві, якая неабходна для сералагічнага даследавання;
  •  кроў, гной з язваў, выдзяленні з носу, пунктат з лімфатычных вузлоў, гной з абсцэсаў;
  •  пашкоджаныя ўчасткі органаў і тканак – лёгкіх, пячонкі, селязёнкі, лімфатычныя вузлы, насавыя перагародкі, трахеі, бронхі (ад забітых жывёл);
  •  пры адсутнасці паталагічных змяненняў – лёгкія з рэгіанарнымі лімфатычнымі вузламі, падсківічныя і заглотачныя лімфавузлы.

Мікраскапія: метады афарбоўкі – па Граму, просты (метыленавай сінню) і па Раманоўскаму-Гімзу;

Мікракарціна: 

  •  паліморфныя палачкі простыя ці злёгку выгнутыя да 5 мкм; пры афарбоўцы метыленавай сінню і па Раманоўскаму-Гімзу ў мазках са старых культур адзначаюць зярністасць;
  •  грамадмоўныя;
  •  спор не ўтвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць;
  •  нерухомыя.

Культываванне:

высеў на пажыўныя асяроддзі МПА і МПБ з 2...4% гліцэрыну, гліцэрынавую бульбу.

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  ўзбуджальнік сапа аэроб;
  •  аптымальная тэмпература 37...38оС; пры тэмпературы ніжэй 20оС і вышэй 40оС не расце;
  •  аптымальная рН 6,8...7,2;
  •  тэрмін культывавання 1...2 сутак.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на гліцэрынавым МПБ з’яўляецца памутненне, на дне ўтвараецца склізісты шэра-белы асадак, які пры ўстрэсванні  паднімаецца штопарападобна, асобныя штамы на паверхні прабіркі ўтвараюць плёнку;
  •  на агары B.mallei расце ў выглядзе гладкіх, паўпразрыстых, шэра-белых калоній з перламутравым адценнем, якія пазней зліваюцца ў склізісты налёт на паверхні асяроддзя;
  •  на гліцэрынавай бульбе спачатку з’яўляюцца дробныя паўпразрыстыя з жаўтаватым адценнем калоніі ў выглядзе кропелек, якія затым зліваюцца, ўтвараючы склізісты мёдападобны налёт, колер якога змяняецца ад янтарна-жоўтага  да бура-рыжага і чырванаватага да 8 дня.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе глюкозу, лактозу без утварэння газу;
  •  не ферментуюць мальтозу, маніт, цукрозу;
  •  жэлаціну не разрэджвае ( ці разрэджвае марудна );
  •  індол не ўтварае;
  •  на 6...8 дзень зварочвае малако.

Біяпроба:

  •  заражаюць падскурна марскіх свінак (самцоў) узвессю ў фізіялагічным растворы расцёртага паталагічнага матэрыялу (1:10); на 3...4 суткі развіваецца характэрны гнойны архіт (і перыархіт). На месцы ін’екцыі развіваецца і запаленчы працэс з утварэннем язвы. Пры развіцці архіту свінку забіваюць (эфірам), ускрываюць, праводзяць мікраскапію, выдзяляюць чыстую культуру з ачагоў пашкоджання ўнутраных органаў і семяннікоў;
  •  матэрыялам, узятым стэрыльна, з лімфатычных вузлоў і няўскрытых абсцэсаў можна праводзіць заражэнне ўнутрыбрушынна;
  •  можна выкарыстоўваць залацістых хамячкоў; калі свінкі гінуць праз 8...15 дзён, то хамячкі – праз 5...7 дзён.
  •  у выключных выпадках, маючы спецыяльны дазвол, можна выкарыстоўваць кошак, адчувальных да ўзбуджальніка сапа; але, паколькі ў іх пашкоджваюцца верхнія дыхальныя шляхі, пры чыханні і фырканні яны распаўсюджваюць у навакольнае асяроддзе ўзбуджальніка, які прадстаўляе небяспеку для персаналу лабараторыі.

Сералагічнае і алергічнае даследаванне. Пры адсутнасці клінічных прыкмет сапа масавае абследаванне коней праводзяць з дапамогай РЗК, а ва ўмовах гаспадаркі – алергічным метадам, звычайна вокавай малеінізацыяй.

Для атрымання антыгену для РЗК агаравую культуру бактэрый змываюць феналізіраваным фізіялагічным растворам, аўтаклавуюць, адстойваюць; ў якасці антыгену выкарыстоўваюць вольную ад клетак культуральную вадкасць, правераную на стэрыльнасць, спецыфічнасць і актыўнасць.

Станоўчую сапную сыроватку для РЗК атрымліваюць гіпер’імунізацыяй коней.

Для алергічнай рэакцыі алерген - малеін атрымліваюць з культуры ўзбуджальніка, якую вырошчваюць у гліцэрынізаваным булёне на працягу 4 месяцаў і затым аўтаклавуюць, фільтруюць праз цэдаль Зейтца, кантралююць на стэрыльнасць і бясшкоднасць  на белых мышах, спецыфічнасць на здаровых конях.

Малеін капаюць у кан’юктывальны мяшок вока; станоўчая рэакцыя 3…4 гадзіны характэрызуецца запаленнем кан’юктывы і выцяканнем гнойнага сакрэту з унутранага вугла вока і дасягае поўнага развіцця праз 6…8 гадзін (можа выцякаць гнойны сакрэт з ноздры, а калі нікалі і з другога вока).

Дыягназ лічыцца ўстаноўленым пры атрыманні аднаго з вынікаў даследавання:

  •  выдзяленне культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка сапа, хаця б з адной заражанай лабараторнай жывёлы (без выдзялення культуры ўзбуджальніка з паталагічнага матэрыялу);
  •  выдзяленне культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка сапа, і развіццё ў заражаных лабараторных жывёл клінічнай карціны і паталагаанатамічных змен, тыповых для дадзенага захворвання.

Тэрмін даследавання – да 15 дзён.

Асноўныя крытэрыі дыферэнцыяцыі сапу і меліяідозу

Вurkholderia mallei

Вurkholderia pseudamallei

Зярністасць мікробнай клеткі

Часта пры афарбоўцы біпалярнасць

Нерухомая

Рухомая

На агары шэра-белы, які прасвятляецца, налёт з перламутравым бляскам

Зморшчаны налёт крэмавага колеру

Не разрэджвае жэлаціну

Памяркоўнае кратэрападобнае разрэджванне жэлаціны

На бульбе мядовы налёт

Багаты налёт крэмавага колеру

Пацукі неўспрыімлівыя

Пацукі вельмі ўспрыімлівыя

Трусы малаўспрыімлівыя

Трусы ўспрыімлівыя

Схема лабараторнай дыягностыкі сапу

Меліяідоз

Меліяідоз – сапападобнае захворванне пераважна септыкапіемічнага характару, якое суправаджаецца ўтварэннем глыбокіх абсцэсаў.

Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Pseudomonadaceae

 Род: Вurkholderia

 Від:  B.pseudomallei

Успрыімлівыя жывёлы: мышы і дзікія пацукі, дробная рагатая жывёла, коні, свінні, малпы, сабакі, кошкі, трусы, марскія свінкі, а таксама чалавек:

  •  з арганізму хворага ўзбуджальнік выдзяляецца ў навакольнае асяроддзе з носавымі гнойна-слізістымі выдзяленнямі, з адлучэннямі пры скурных пашкоджаннях, з мачою і фекаліямі;
  •  зараджаюцца жывёлы аліментарным шляхам (праз забруджаныя ўзбуджальнікамі кармы і ваду);
  •  пераносчыкамі бактэрый могуць быць крывасысучыя насякомыя (пацуковыя блыхі, камары);
  •  працягласць хваробы 8...30 сутак, зыход звычайна лятальны;
  •  птушкі і халаднакроўныя не ўспрыімлівыя;
  •  чалавек заражаецца пры выкарыстанні прадуктаў, інфіцыраваных выдзяленнямі грызуноў;
  •  захворванне працякае як агульнае септычнае захворванне ў вострай, падвострай і хранічнай формах:

-  вострая форма характэрызуецца высокай тэмпературай цела, моцнымі галаўнымі болямі, дыхавіцай, рвотай, дыярэяй, болямі ў мышцах, лейкацытозам; затым развіваюцца абсцэсы ў мышцах і гнойныя пустулы на скуры. Звычайна на 2...10 дзень наступае летальны зыход;

-  пры падвострым меліяідозе пераважаюць гнойныя працэсы ў розных органах і тканках: абсцэсы лёгкіх, гнойныя архіты, міязіты, остэаміеліты з утварэннем шматлікіх свішчоў; часам развіваецца менінгіт. Праз 3...4 тыдні наступае смерць;

-  пры хранічным меліяідозе ўтвараецца шматлікія язвы і свішчы ў вобласці таза. Праз некалькі месяцаў захворванне часцей заканчваецца летальна.

Лабараторная дыягностыка уключае светлавую і люмінісцэнтную мікраскапію мазкоў, высеў на пажыўныя асяроддзі, біяпробу з патматэрыялам, якім зараджаюць марскую свінку ці пацука, труса.

Матэрыял для даследавання:

  •  трупы дробных жывёлаў, кроў, гной, эксудаты, мача, кавалкі парэнхіматозных органаў буйных жывёл.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Граму, простыя метады, па Раманоўскаму-Гімзу.

Мікракарціна:

  •  кароткая, выгнутая , зярністая, з закругленымі канцамі палачка, 1,5х0,8 мкм; у мазках размяшчаецца адзінкавымі клеткамі і кароткімі ланцужкамі;
  •  рухомая (лофатрых);
  •  грамадмоўная;
  •  спораў не ўтварае;
  •  капсул не ўтварае;
  •  афарбоўваюцца біпалярна; пры паўторных высевах біпалярнасць губляецца, як і рухомасць.

Культываванне:

  •  высеў на пажыўныя асяроддзі: МПА, МПБ, гліцэрынавым агары, бульбяны агар.

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка меліяідоза:

  •  расце ў аэробных і анаэробных умовах;
  •  аптымальная тэмпература 37оС, крайнія межы 4...42 оС;
  •  аптымальная рН 6,8...7,2;

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА ўтварае гладкія калоніі, якія затым становяцца, шарахаватымі і плоскімі, а на 4...7-я суткі з’яўляецца жаўтавата-карычневы пігмент;
  •  на звёрнутай сыроватцы і гліцэрынавым агары растуць у выглядзе белаватых, гладкіх, вільготных, бліскучых калоній, якія далей становяцца сухімі і плоскімі; пры старэнні ў калоній з’яўляецца маршчыністасць і аслізненне;
  •  на бульбе з’яўляецца крэмавы пігмент;
  •  у МПБ спачатку з’яўляецца лёгкае памутненне, якое ўзмацняецца; у МПБ з гліцэрынам акрамя памутнення ўтвараецца тоўстая маршчыністая плёнка;
  •  узбуджальнік развіваецца на пажыўных асяроддзях хутчэй, чым бактэрыі сапу.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуюць з утварэннем кіслаты глюкозу, лактозу, цукрозу, мальтозу, маніт, дульцыт;
  •  разрэджваюць жэлаціну на 4...5 дзень;
  •  разрэджваюць бялок курыных яек;
  •  серавадарод утвараюць;
  •  індол не ўтвараюць;
  •  аднаўляюць нітраты ў нітрыты;
  •  збраджваюць і зварочваюць малако;
  •  гідралізуюць мачавіну;
  •  сустракаюцца гемалітычныя штамы.

Біяпроба. Заражаюць марскіх свінак, пацукоў і трусоў суспензіяй патматэрыялу ці выдзеленай з яго бактэрыяльнай культурай. Пасля гібелі іх трупы ўскрываюць і даследуюць бактэрыялагічна. Выдзеленую культуру ідэнтыфікуюць па культуральна-марфалагічных, цінктарыяльных і біяхімічных уласцівасцях;

  •  пры заражэнні марскіх свінак у склізістыя абалонкі развіваецца гнойный кан’юктывіт, рыніт, вагініт з утварэннем язваў, падвышаецца тэмпература цела, павялічваюцца і нагнойваюцца лімфатычныя вузлы; на 6...8 дзень наступае смерць ад сутаргаў;
  •  пры падскурным зараджэнні на месцы ўвядзення ўтвараецца прыпухласць, праз 2...3 дні – некроз, язва з падрытымі краямі, лімфатычныя вузлы павялічваюцца, нагнойваюцца, становяцца цвёрдымі, у органах з’яўляюцца піямічныя ачагі; смерць наступае на 20 дзень пасля заражэння;
  •  пры заражэнні ў брушную поласць узнікае перытаніт, у самцоў – і архіт; бактэрыі лакалізуюцца ў тэстыкулярным эксудаце.

Антыгенная структура. О-антыген узбуджальніка меліяідоза мае падабенства да антыгенаў бактэрый сапу і сальманел. Але К- і М-антыгены з’яўляюцца тыпаспецыфічнымі, што і выкарыстоўваецца ў сералагічнай ідэнтыфікацыі

Сералагічная дыягностыка.

Магчыма выкарыстанне РА з сыроваткамі хворых хранічным меліяідозам, але антыгенная падобнасць узбуджальніка з бактэрыяй сапу паніжае практычнае значэнне РА. РА з сыроваткай хворых у развядзенні 1:60 дазваляе прадпалагаць меліяідоз, а ў развядзенні 1:160 – з’яўляецца дыягнастычнай.

Схема лабараторнай дыягностыкі меліяідозу

Сібірская язва

 Сібірская язвавострае септычнае інфекцыйнае захворванне многіх відаў жывёл, асабліва траваедных, і чалавека, якое характарызуецца септыцэміяй, пашкоджаннем скуры (гуз, карбункул), міндалін,  кішэчніка, лёгкіх (вісцэральная форма). Рэгіструецца ў выглядзе спарадычных выпадкаў, магчымы энзаотыі і эпізаотыі.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Сямя: Bacillaceae

 Род: Bacillus

Від: Bacillus anthracis

Да ўзбуджальніка сібірскай язвы ўспрыімлівы ўсе віды млекакормячых. Часцей хварэюць авечкі, буйная рагатая жывёла, коні, козы, буйвалы, вярблюды, паўночныя алені, аслы і мулы. Свінні менш адчувальныя. Сярод дзікіх жывёл успрыімлівыя ўсе траваедныя. Вядомы выпадкі захворвання сабак, ваўкоў, ліс, пясцоў, а сярод птушаккачак і страўсаў.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  заражэнне жывёл адбываецца пераважна аліментарна;
  •  праз пашкоджаную слізістую стрававальнага тракта мікроб трапляе ў лімфатычную сістэму, а затым у кроў, дзе фагацытуецца і разносіцца па ўсім арганізме, фіксуецца ў элементах лімфоідна-макрафагальнай сістэмы, адкуль зноў мігрыруе ў кроў і выклікае септыцэмію;
  •  капсульнае рэчыва інгібіруе апсанізацыю, а экзатаксін разбурае фагацыты, пашкоджвае нервовую сістэму, выклікае ацёк, гіперглікемію і павышае актыўнасць шчалачной фасфатазы. У тэрмінальнай фазе працэсу ў крыві зніжаецца ўтрыманне кіслароду да ўзроўню, несумяшчальнага з жыццём;
  •  інвазіўныя ўласцівасці ўзбуджальніка абумоўлены капсульным поліпептыдам d-глутамінавай кіслаты і экзаферментамі;
  •  экзатаксін трохкампанентны і выклікае запаленчую рэакцыю - ацёк і разбурэнне тканак, валодае летальнымі  і імунагеннымі ўласцівасцямі.

Лабараторная дыягностыка сібірскай язвы ўключае мікраскапічнае даследаванне матэрыялу, высеў на пажыўныя асяроддзі, пастаноўку біяпробы і, пры неабходнасці, рэакцыю прэцыпітацыі. У чалавека праводзяць анатраксінавую пробу.

Матэрыял для даследавання:

  •  вуха, на якім ляжаў труп; спачатку накладваюць на яго дзве лігатуры, паміж якімі і робяць разрэз; паверхню разрэза прыпальваюць раскалёным шпатэлем  ці крысталічным перманганатам калію, фенолам, фармалінам; адрэзанае вуха заварочваюць у пергаментную паперу ці цэлафан і запакоўваюць у шкляны посуд з прыцёртым коркам, а затым у непрацякальную скрынку;
  •  мазок крыві, атрыманы з надрэзу вуха;
  •  тоўсты мазок, прыкрыты зверху іншым шклом, з крывяна-пеністых выдзяленняў з натуральных адтулін трупа (выцяканні з носу, вачэй, роту, анальнай адтуліны), які заварочваюць у пергаментную паперу і ўпакоўваюць у скрынку;
  •  калі па памылцы труп аказаўся ўскрытым, на даследаванне накіроўваюць кроў з сэрца, кусочкі парэнхіматозных органаў, лімфавузлы.

Мікраскапія:

метады афарбоўкі – прэпараты-адбіткі фіксуюць этылавым спіртам з дабаўленнем 3% перакісі вадароду 30 мінут і афарбоўваюць капсулы – па Міхіну,  Раманоўскаму-Гімзу ці па Ольту сафранінам, а таксама выкарыстоўваюць метад флюарэсцыруючых антытэл.

Мікракарціна:

  •  грамстаноўчыя (у маладых і старых культурах сустракаюцца часам грамадмоўныя клеткі);
  •  палачкі, памерам 3...10 х 1,0...1,3 мкм; у прэпаратах з патматэрыялу размяшчаюцца кароткімі ланцужкамі па некалькі клетак ці адзінкава; прылягаючыя адзін да аднаго канцы бацыл выглядаюць абсечанымі, вонкавыя – закругленыя; у прэпаратах з культур размяшчаюцца ў выглядзе стрэптабацыл;
  •  нерухомыя;
  •  утвараюць капсулы (у арганізме ці пры культываванні на штучных пажыўных асяроддзях з высокай канцэнтрацыяй натыўнага бялку і ў атмасферы СО2);
  •  утвараюць споры ў прысутнасці кіслароду пры тэмпературы 12...42оС; споры не перавышаюць памераў палачак і размяшчаюцца ў цэнтры іх.

Культываванне:

  •  высеў на МПБ, МПА, МПЖ (можна высяваць на булён і агар Хоцінгера), на крывяны агар, бульбу, у малако;

Асаблівасці выдзялення:

  •  аэроб;
  •  аптымальная тэмпература для росту 35...37оС;
  •  аптымальная рН 7,2...7,6;
  •  тэрмін культывавання 24...48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на МПА утварае шурпатыя R-калоніі з хвалістымі, локанападобнымі краямі (якія пры праглядзе ў мікраскоп нагадваюць львіную грыву ці космы валасоў, альбо галаву міфічнай мядузы Гаргоны); маладыя калоніі маюць вязкую кансістэнцыю;
  •  у МПБ узбуджальнік утварае на дне прабіркі рыхлы ватападобны асадак у той час, як булён захоўвае празрыстасць;
  •  у МПЖ пры высеве ўколам у слупок асяроддзя рост нагадвае перавернутую вяршыняй уніз ялінку;
  •  пры росце ў малацэ выпрацоўвае кіслату на 2...4 дзень і пептанізуе згустак;
  •  пры невыразнасці атрыманых марфалагічных і культуральных уласцівасцей вызначаюць адчувальнасць  да сібіраязвеннага бактэрыяфагу і пеніцыліну;
  •  фагатыпіраванне праводзяць па метаду сцякаючай кроплі, для чаго выкарыстоўваюць гама-фаг ці фаг ВІЭВ ( на засеяную паверхню даследуемай культуры наносяць кроплю фага і праз 6...8 гадзін пры 37оС па следу кроплі утвараецца празрыстая сцяжынка лізісу;
  •  для вызначэння адчувальнасці да пеніцыліну праводзяць тэст “жамчужных караляў”; пры росце на МПА з дабаўленнем 0,01...0,5 АД/мл антыбіётыка бацылы сібірскай язвы набываюць форму сферапластаў у выглядзе шароў, якія нагадваюць каралі.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе з утварэннем кіслаты без газу глюкозу, мальтозу, марудна цукрозу, трэгалозу, саліцын, фруктозу, дэкстрын;
  •  не ферментуе арабінозу, галактозу, маніт, дульцыт, сарбіт, рафінозу, іназіт, інулін і манозу;
  •  утылізуе цытраты;
  •  дае станоўчую рэакцыю Фогеса-Праскаўэра;
  •  аднаўляе метыленавы сіні і нітраты ў нітрыты;
  •  не ўтварае гематаксін;
  •  выдзяляе аміяк, асобныя штамы серавадарод;
  •  мае ферменты: каталазу, лецытыназу, ліпазу, дыястазу, пратэазу, цітахромаксідазу, пераксідазу і іншыя.

Біяпроба: белых мышак, марскіх свінак ці трусоў заражаюць падскурна тканкавай узвессю ці культурай у дозе 0,1…0,2 мл – для мышэй (бліжэй да корня хваста), 0,2…0,3 мл – марскіх свінак  і 6,3 мл – трусоў (у вобласці жывата); мышы гінуць праз 12…15 гадзін, марскія свінкі і трусы праз 1...4 дні. Жывёл, якія загінулі,  ускрываюць, робяць мазкі і высевы з крыві сэрца, селязёнкі, пячонкі і інфільтрату на месцы ўвядзення даследуемага матэрыялу. Назіранні за лабараторнымі жывёламі працягваюць да 10 дзён.

Узбуджальніка хваробы сібірскай язвы дыферэнцыруюць ад іншых бацыл па галоўных прыкметах (вірулентнасць, капсулаўтварэнне, тэст “жамчужных караляў”, лізабельнасць фагам, імунафлюарэсцэнтны тэст (пры наяўнасці люмінісцэнтнага мікраскопа). Дадатковымі з’яўляюцца рухомасць, адсутнасць гемолізу, лецытыназная актыўнасць, утварэнне фасфатазы, якія прадстаўлены ў наступнай табліцы.

Дыферэнцыяцыя B. anthracis ад іншых падобных бацыл:

Тэст

B. anthracis

B. cereus, B. megaterium, B. mycoides, B. subtilis

Патагеннасць

Патагенна для лабараторных жывёл

Не патагенны, за выключэннем B. cereus (пры ўнутрыбрушынным заражэнні белых мышаў)

Капсулаўтва-рэнне

Утвараюць капсулу

Не утвараюць

“Жамчужныя каралі”

На агары з пеніцылінам расце ў выглядзе ланцужкоў, скла-дзеных з шарападобных форм, якія нагадваюць каралі з жэмчуга

Феномен жамчужных караляў адсутнічае

Лізабельнасць фагам

Лізіруецца сібіраязвенным фагам

Лізіс сібіраязвенным фагам адсутнічае

Імунафлюарэс-цэнтны тэст

Станоўчы

Адмоўны

Рухомасць

Нерухомая

Рухомыя

Гемалітычная актыўнасць

Як правіла, не выклікае гемолізу эрытрацытаў барана, ці выклікае вельмі марудна

Гемалізуюць эрытрацыты барана

Лецытыназная актыўнасць

Жаўток курынага яйка згусвае марудна, ці ўвогуле не згусвае

B. cereus інтэнсіўна сінтэзуе лецытыназу

Утварэнне фасфатазы

Адсутнічае

Маюць

 Сералагічнае даследаванне. У нясвежым паталагічным матэрыяле бактэрыялагічная дыягностыка немагчыма. У такім выпадку прымяняюць рэакцыю прэцыпітацыі, антыгенам для якой служыць выцяжка з тканак органаў (у тым ліку вуха) загінуўшай жывёлы. Экстрагіруемы распушчальны антыген разбураных пры гніенні (ці кіпячэнні) бактэрый тэрмаўстойлівы, таму яго рыхтуюць кіпячэннем кавалкаў тканак у фізіялагічным растворы. Рэакцыю прэцыпітацыі ставяць у маленькіх прабірках Уленгута па Асколі, альбо метадам дыфузіі ў агаравым гелі.

Асаблівае практычнае значэнне РП мае пры даследаванні скурна-футравай сыравіны на сібірскую язву. Пробы сыравіны спачатку ў лабараторыі абязшкоджваюць аўтаклававаннем, здрабняюць, расціраючы ў ступцы з пяском, і экстрагуюць “халодным спосабам” пры 12...14оС у фізіялагічным растворы (1:10) на працягу 16...18 гадзін. Пры гарачым спосабе залітыя фізіялагічным растворам кавалкі даследуемага матэрыялу, кіпяцяць 30...40 хвілін на вадзяной лазні. Атрыманыя экстракты фільтруюць праз азбеставую вату да празрыстага стану. Рэакцыю ставяць шляхам наслойвання ці падслойвання:

  •  пры наслойванні спачатку ў прабірку Уленгута ўносяць 0,2...0,3 мл прэцыпітуючай сыроваткі, а зверху наслойваюць такую ж колькасць экстракту;
  •  пры падслойванні ў прабірку спачатку ўносяць 0,2...0,3 мл экстракту, а затым пад яго з дапамогай пастэраўскай піпеткі падслойваюць роўную колькасць прэцыпітуючай сыроваткі;
  •  адначасова ставяць кантролі: стандартная сібіраязвенная сыроватка і стандартны антыген (рэакцыя станоўчая); стандартная сыроватка і экстракт матэрыялу ад здаровай жывёлы (рэакцыя адмоўная);
  •  рэакцыя станоўчая, калі праз 1...2 хвіліны, але не пазней, чым праз 15 хвілін пасля пастаноўкі рэакцыі на мяжы сутыкнення кампанентаў з’явіцца шэра-белае колца.

Лабараторны дыягназ лічаць устаноўленым:

  •  пры выдзяленні з зыходнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка сібірскай язвы і гібелі хаця б адной з двух заражаных зыходным матэрыялам ці выдзеленай культурай лабараторных жывёлаў, з наступным выдзяленнем яе з органаў загінуўшай жывёлы;
  •  пры адсутнасці ў высевах з зыходнага матэрыялу роста культуры, але гібелі хаця б адной заражанай жывёлы і выдзяленні з яе органаў культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка сібірскай язвы;
  •  пры атрыманні станоўчых вынікаў метадам імунафлюарэсцэнцыі з адсарбаванай сібіраязвеннай сыроваткай і знаходжання капсульных бацыл у мазках з зыходнага матэрыялу;
  •  пры станоўчай рэакцыі прэцыпітацыі ў выпадку даследавання загніўшага матэрыялу;

Акрамя таго, у свіней дыягназ лічаць устаноўленым у выпадку:

  •  атрымання станоўчай рэакцыі прэцыпітацыі пры наяўнасці характэрнай клінічнай карціны і паталагаанатамічных змен нават пры адсутнасці культуры ў высевах з зыходнага матэрыялу і пры адмоўнай біяпробе.

Імунітэт. Перахворванне сібірскай язвай жывёл ці іх вакцынацыя прыводзяць да развіцця гіперадчувальнасці замаруджанага тыпу. У выніку натуральнага захворвання і перахворвання жывёл сібірскай язвай у іх узнікае працяглы імунітэт. З мэтай актыўнай аховы жывёл ад захворвання сібірскай язвай выкарыстоўваюць жывыя споравыя сібіраязвенные вакцыны: вакцына СТІ (споравая агаравая культура ў выглядзе суспензіі ў 30%-ным стэрыльным растворы гліцэрыну, утрымлівае 2,5...3,5 х 107 жыццяздольных спор у 1 мл), вакцына ГНКІ (сухая жывая – утрымлівае 5 х 107 спор у 1 мл), вакцына са штама №55 (імунітэт наступае праз 10 дзён і працягваецца не менш 12 месяцаў). Створана таксама асацыяваная вакцына супраць сібірскай язвы  і эмфізематознага карбункулу буйной рагатай жывёлы.

Для пасіўнай прафілактыкі і лячэння сібірскай язвы выкарыстоўваюцца супрацьсібіраязвенная сыроватка і глабулін. Імунітэт наступае праз некалькі гадзін і захоўваецца да 14 дзён.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на сібірскую язву

Патагенныя анаэробы

Агульная характарыстыка. Патагенныя анаэробы адносяцца да сям’і Bacillaceae роду Clostridium, які зараз налічвае 61 від, 12 з якіх патагенныя. Яны выклікаюць інфекцыйныя захворванні, таксікозы, дысбактэрыёзы. Асобныя кластрыдыі выклікаюць некалькі назаформ, іншыя хваробы выклікаюцца некалькімі ўзбуджальнікамі.

Кластрыдыі, у тым ліку і патагенныя, гэта натуральныя насельнікі глебы і вадаёмаў і здольны існаваць як сапрафіты. Асобныя віды пастаянна прысутнічаюць у страўнікава-кішэчным тракце, не выклікаючы захворванняў.

Грамстаноўчыя, буйныя, поліморфныя, рухомыя (перытрыхі) палачкі, якія ўтвараюць споры.

Культывуюцца на асяроддзях з дабаўленнем бялковага гідралізату, мышцаў, пячонкі, цукру ў анаэробных умовах (асяроддзі Кітта-Тароцці, глюкоза-крывяным агары, булёне Хоцінгера, агары Цэйслера і інш.).

Не валодаюць каталазнай актыўнасцю, сінтэзуюць высокаактыўныя таксіны з гемалітычнымі, некратычнымі, нейратаксічнымі, лятальнымі кампанентамі, а таксама сінтэзуюць ферменты з патагенным дзеяннем (гіялуранідаза, калагеназа).

Біяхімічныя ўласцівасці вызначаюць па зброджванню монацукраў, шмататамных спіртоў, ступені расшчаплення бялкоў.

Па біяхімічных уласцівасцях кластрыдыі падзяляюць на тры групы:

  •  з высокімі цукралітычнымі ўласцівасцямі;
  •  з высокімі пратэалітычнымі ўласцівасцямі;
  •  з памяркоўнымі цукралітычнымі і пратэалітычнымі ўласцівасцямі.

Захворванні, якія выклікаюцца кластрыдыямі, называюць кластрыдыёзамі: эмфізематозны карбункул, слупняк, батулізм, злаякасны ацёк, брадзот авечак, энтэратаксемія буйной рагатай жывёлы, энтэратаксемія сабак. Усе гэтыя хваробы адносяцца да групы сапранозаў. Імі хварэюць і людзі.

Узбуджальнікі злаякаснага ацёку

 Злаякасны ацёк (газавая інфекцыя, раневы газавы ацёк, газавая гангрэна) – вострая некантагіёзная раневая інфекцыя, якая выклікаецца групай патагенных кластрыдый у выніку раненняў ці траўмаў і забруджання ран глебай са спорамі мікробаў.

Захворванне характэрызуецца хутка распаўсюджвальным балючым ацёкам мягкіх тканак, іх разбурэннем, утварэннем у тканках газу і інтаксікацыяй арганізму. Сустракаецца захворванне спарадычна паўсюдна, развіваецца пасля глыбокіх пранікальных раненняў. Захворваюць жывёлы і чалавек. У буйной рагатай жывёлы злаякасны ацёк магчымы пасля цяжкіх ацёлаў, звязаных з пашкоджаннем радавых шляхоў, а таксама пасля абортаў. Сустракаецца злаякасны ацёк сычуга ягнят, галавы ў бараноў.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Bacillaceae

 Род: Clostridium

 Віды:

  •  Сl.perfringens (60…80%)
  •  Cl.novyi  (Cl.oedematiens) (20…30%)
  •  Cl.septicum (10…20%)
  •  Cl.histolyticum (10...20%)
  •  Cl.sporogenes (самі захворванне не выклікаюць)
  •  Cl.sordellii (самі захворванне не выклікаюць)

Успрыімлівыя жывёлы: буйныя рагатыя, коні, авечкі, свінні, лабараторныя жывёлы. Хварэе і чалавек.

Патагенез і фактары вірулентнасці. У патагенезе газавай інфекцыі адрозніваюць дзве фазы:

  •  інфекцыйная, якая характарызуецца ўзмоцненым размнажэннем мікраарганізмаў у ачагу пашкоджання і хуткім распаўсюджаннем па ўсіх тканках і органах;
  •  таксічная, якая ўзнікае ў выніку дзеяння таксінаў у тканках і з’яўленнем у іх адпаведных змяненняў;
  •  выхад плазмы і форменных элементаў крыві з сасудаў у навакольныя тканкі вядзе да развіццяя ацёку;
  •  таксінамі разбураюцца злучальная і мышцавая тканкі, а ў выніку ферментатыўнай дзейнасці кластрыдый адбываецца газаўтварэнне;
  •  пратэоліз і некроз ствараюць спрыяльныя ўмовы для размнажэння кластрыдый і накаплення таксінаў;
  •  прыгнечваецца фагацытарная функцыя лейкацытаў і макрафагаў;
  •  у выніку інтаксікацыі пашкоджваюцца цэнтральная нервовая сістэма, дыхальны цэнтр, парушаецца сардэчная дзейнасць і наступае смерць.

У БРЖ пры пасляродавым ацёку асноўная роля ў этыялогіі належыць C.septicum, злаякасны ацёк сычуга ягнят выклікаецца пераважна C.perfringens, а пры ацёчнай хваробе галавы ў бараноў выдзяляюць С.novyi (С.oedematiens).

Лабараторнае даследаванне на злаякасны ацёк уключае мікраскапію прэпаратаў з патматэрыялу (арыентыровачны метад), высеў на пажыўныя асяроддзі, зараджэнне лабараторных жывёл (біяпроба) і рэакцыя нейтралізацыі (РН).

Матэрыял для даследавання: кавалкі пашкоджаных мышцаў, тканкавы экссудат і парэнхіматозныя органы, а ад авечак накіроўваюць таксама частку сычуга і кішэчніка з утрыманнем (для адначасовага даследавання на брадзот і энтэратаксемію).

Калі матэрыял нельга хутка даставіць у лабараторыю, яго кансервуюць у 30%-м водным растворы гліцэрыну.

Перад даследаваннем матэрыял расціраюць у ступцы з дабаўленнем фізраствору, а затым пастэраўскай піпеткай высяваюць у асяроддзе Кітта-Тароцці, Вільсана-Блэра. Калоніі, якія вырастаюць на цвёрдым асяроддзі, перасяваюць у малако, асяроддзі з вугляводамі. Культуры з асяроддзя Кітта-Тароцці перасяваюць на крывяны агар, з якога тыповыя калоніі зноў адсяваюць у вадкае пячонкавае асяроддзе.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Граму, Міхіну (ці Гімзу) прэпаратаў-мазкоў з даследуемага матэрыялу і калоній атрыманых культур;
  •  відавую прыналежнасць выдзеленых мікробаў вызначаюць у адпаведнасці з характарыстыкамі кожнага з іх.

Сlostridium perfringens

Мікраскапія:

  •  буйныя, поліморфныя, нерухомыя з закругленымі краямі палачкі 4...8 – 0,6...1,5 мкм;
  •  у арганізме жывёл ( а таксама на асяроддзях, багатых натыўным бялком у першых генерацыях) утвараюць капсулы;
  •  на шчалачных асяроддзях з дастаткам бялку і пры адсутнасці вугляводаў утвараюць споры, размешчаныя цэнтральна ці субтэрмінальна;
  •  у маладых культурах грамстаноўчыя, у старых – грамадмоўныя;

Культываванне:

  •  высеў на глюкоза-крывяны агар і асяроддзе Кітта-Тароцці;

Асаблівасці культывавання:

  •  анаэробныя ўмовы (С.perfringens не строгі анаэроб);
  •  аптымальная тэмпература 37оС;
  •  аптымальная рН 7,6;
  •  тэрмін культывавання 16...48 гадзін.

Культуральныя уласцівасці:

  •  раўнамернае памутненне і газаўтварэнне на асяроддзі Кітта-Тароцці ўжо праз 2...3 гадзіны;
  •  праз 3...5 дзён асяроддзе прасвятляецца і на дно выпадае густы белы асадак;
  •  культура мае пах маслянай кіслаты;
  •  можа расці на звычайным булёне з глюкозай;
  •  на крывяным агары праз 12...18 гадзін утвараюцца дробныя (да 2...4 мм) круглыя, выпуклыя, вільготныя, з роўнымі краямі калоніі, мутныя ці шэраватыя, акружаныя адной ці дзвюма зонамі гемоліза; пасля ўздзеяння кіслароду калоніі становяцца зеленаватымі;
  •  на асяроддзі Вільсана-Блэра (і на мазгавым асяроддзі) утварае чорныя калоніі;
  •  у малацэ рост С.perfringens суправаджаецца моцным газаўтварэннем і фарміраваннем губкаватага згустка казеіну;

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  жэлаціну разрэджвае марудна;
  •  ферментуе з утварэннем кіслаты і газу лактозу, цукрозу, мальтозу , галактозу, левулёзу і крухмал; не ферментуе маніт і дульцыт;
  •  асобныя штамы раскладваюць гліцэрын і інулін;
  •  зварочвае лакмусавае малако з утварэннем згустку рыжага колеру і поўным прасвятленнем сыроваткі;
  •  утварае складаны экзатаксін, які мае 15 фактараў патагеннасці, сярод якіх:
  •  альфа-таксін – фосфаліпаза (лецытыназа С) – адзін з галоўных, які валодае лятальным, некратычным, гемалітычным і цытапатагенным дзеяннем;
  •  бэта-таксін – лятальны некратычны фактар;
  •  гама-таксін – лятальны фактар, які не валодае гемалітычнай актыўнасцю;
  •  дэльта-таксін – лятальная і гемалітычная труць;
  •  эпсілан-таксін – лятальны некратычны пратаксін, які актывуецца трыпсінам;
  •  тэта-таксін – мае выражаныя гемалітычныя, але слабыя лятальныя і некратычныя ўласцівасці;
  •  ёта-таксін – лятальны, некратычны пратаксін, які актывуецца трыпсінам;
  •  капа-таксін прадстаўлены калагеназай, якая дзейнічае на натыўны калаген;
  •  лямбда-таксін – жэлаціназа, якая дзейнічае на дэнатурыраваны калаген і жэлаціну;
  •  мю-таксін – гіялуранідаза;
  •  ню-таксін – дэзаксірыбануклеаза і іншыя.

Антыгенная структура. На аснове антыгеннага складу таксічных фактараў адрозніваюць шэсць серавараў С.perfringens:

  •  серавар Аl.welchii) выклікае газавую гангрэну (злаякасны ацёк) у чалавека і жывёл, харчовыя інфекціі ў людзей, з’яўляецца ўзбуджальнікам энтэратаксеміі цялят і свіней, некратычнага мастыту авечак, коз і БРЖ; выпрацоўвае альфа-, тэта- і капа-таксіны;
  •  серавар В (Lamb dysentery bacillus) выклікае анаэробную дызентэрыю (некратычны энтэрыт) ягнят, казлят, цялят, парасят, жарабят і куранят; у ліку таксічных кампанентаў – альфа-, бэта-, эпсілан-таксіны, а таксама пратэіназа і гіялуранідаза;
  •  серавар С l.paludis) выклікае гемарагічную энтэратаксемію авечак, часам энтэратаксемію цялят, ягнят, парасят, козаў і вярблюдаў; сінтэзуе альфа- і бэта-таксіны;
  •  серавар D (Cl.ovitoxicus) з’яўляецца ўзбуджальнікам энтэратаксеміі авечак (“мягкая нырка”), вылучаецца таксама пры энтэратаксеміі козаў, цялятаў і пры “травяной хваробе” у коней; валодае альфа- і эпсілан-таксінамі;
  •  серавар Е l.perfringens typ E) выдзяляецца пры энтэратаксеміі цялят і ягнят; мае альфа- і ёта-таксіны, а таксама калагеназу і пратэіназу;
  •  серавар F (Cl.enterotoxicus) апісаны як узбуджальнік некратычнага энтэрыту людзей; вылучае альфа- і бэта-таксіны.

Біяпроба. Суспензіяй матэрыялу зараджаюць двух марскіх свінак вагою 350...400 у дозе 0,5-1 мл  падскурна ў вобласці мышцаў чэрава. Пры наяўнасці ў матэрыяле ўзбуджальніка злаякаснага ацёку марскія свінкі гінуць праз 16...48 гадзін у залежнасці ад віду ўзбуджальніка. Пры ўскрыцці загінулых жывёл знаходзяць паталагічныя змяненні, характэрныя для таго ці іншага ўзбуджальніка.

Тэрмін даследавання 8 сутак.

 Лабараторны дыягназ на злаякасны ацёк лічаць устаноўленым пры:

  •  выдзяленні з зыходнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для аднаго з узбуджальнікаў данага захворвання і гібелі хаця б адной з двух зараджаных выдзеленай культурай марскіх свінак з тыповай для данага захворвання паталагічнай карцінай і выдзялення з яе органаў культуры ўзбуджальніка;
  •  гібелі хаця б адной з двух марскіх свінак, зараджаных зыходным матэрыялам пры наяўнасці ў яе характэрнай паталага-анатамічнай карціны і выдзялення з яе органаў культуры ўзбуджальніка, калі нават пры высеве з зыходнага матэрыялу культура ўзбуджальніка не выдзелена.

Імунітэт пры злаякасным ацёку антытаксічны. Рэкамендуецца пасіўная прафілактыка полівалентнай антытаксічнай сыроваткай.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на злаякасны ацёк

Clostridium novyi (Cl.oedematiens)

 Злаякасны ацёк, выкліканы С.novyi, можа ўзнікаць у выніку любога ранення. Зыход хваробы, як правіла, смяротны. Захворваюць жывёлы розных відаў: коні і іншыя няпарнакапытныя, рагатая жывёла, авечкі, козы, свінні, дзікія млекормячыя, птушкі. З лабараторных жывёл выключна ўспрыімлівы марскія свінкі.

 Мікраскапія:

метады афарбоўкі: па Граму.

 Мікракарціна:

  •  буйная, поліморфная простая ці злёгку выгнутая палачка 4...8 мкм даўжынёй і 1...1,5 мкм шырынёю; могуць размяшчацца кароткімі ланцужкамі па 3...5 і больш клетак;
  •  капсул не ўтвараюць;
  •  рухомыя ў маладых культурах (у прысутнасці кіслароду рухомасць губляецца);
  •  утварае круглыя ці авальныя споры, якія размяшчаюцца субтэрмінальна і знаходзяцца праз 24 гадзіны культывавання;
  •  добра афарбоўваецца спірта-воднымі растворамі звычайных анілінавых фарбаў;
  •  маладыя клеткі грамстаноўчыя, са старых культур – бываюць і грамадмоўныя.

Культываванне: (строгі анаэроб, рН 7,8, аптымальная тэмпература 37оС, тэрмін культывавання да 48 гадзін):

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці – значны рост з памутненнем і слабым газаўтварэннем; маюць непрыемны пах; затым булён прасвятляецца з утварэннем на дне камяковага (шматкападобнага) асадку;
  •  на крывяным агары з глюкозаю расце ў выглядзе шуршавых шэрага колеру калоній з няправільнымі махрыстымі краямі і адросткамі, што ўтвараюць на перыферыі паралельныя петлі;
  •  вакол калоній маюцца зоны гемолізу;
  •  у глыбіні слупка агара з глюкозай калоніі маюць форму лінзы, камякоў ваты ці сняжкоў; праз 36...48 гадзін магчымы разрыў агара за кошт утвораных газаў;
  •  мазгавое асяроддзе не чарнее;
  •  малако зварочваецца марудна з утварэннем дробных камякоў, пептанізацыя не наступае.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  цукралітычныя ўласцівасці выражаны слаба і розныя ў розных серавараў;
  •  Сl.novyi серавараў А, В і С ферментуе глюкозу, фруктозу і мальтозу, а серавар D толькі глюкозу;
  •  гліцэрын раскладваюць усе серавары, акрамя асобных штамаў серавару В;
  •  пратэалітычныя уласцівасці слабыя;
  •  у арганізме і пры культываванні сінтэзуе і выдзяляе вельмі актыўны і складаны таксін, які складаецца з 8 кампанентаў:
  •  альфа-таксін – тэрмалабільны, лятальны, некратычны, капілярны яд (атрута), які выклікае некроз тканак, жэлацінозны ацёк і гібель жывёл;
  •  бэта-таксін фосфаліпаза С (лецытыназа) валодае некратычным, гемалітычным і лятальным дзеяннямі;
  •  гама-таксін – фосфаліпаза D (некратызуючы і гемалітычны фактар);
  •  дэльта-таксін - кіслародалабільны гемалізін;
  •  экзатаксін Сl.novyi пераўзыходзіць па актыўнасці таксіны іншых узбуджальнікаў газавай гангрэны; таксін разбураецца пры 50оС праз 30 хвілін;
  •  утварае ферменты вірулентнасці – гіялуранідазу, фібрыналізін, дэзоксірыбануклеазу, пратэіназу;

Антыгенная структура. Па складу распушчальных антыгенаў адрозніваюць чатыры серавары С.novyi: А,В,С і D:

  •  серавар А (Сl.novyi) выклікае газавую гангрэну ў чалавека і жывёл, выдзяляецца таксама пры брадзоце; выпрацоўвае альфа-, гама- і дэльта-таксіны;
  •  серавар В (Cl.gigas) з’яўляецца ўзбуджальнікам інфекцыйнага некратычнага гепатыту авечак, а таксама газавай гангрэны чалавека і траваедных; здольны выклікаць у БРЖ і свіней некратычны гепатыт; выпрацоўвае альфа- і бэта-таксіны;
  •  серавар С (Cl.bubalorum) хранічны остэаміяліт у буйвалаў, прадукуе гама-таксін;
  •  серавар D выклікае інфекцыйную інтэрагемаглабінурыю ў БРЖ, рэдка ў авечак і ў адзінкавых выпадках у свіней; сінтэзуе бэта-, эта- і тэта-таксіны; бэта-таксін - фермент трапаміязіназа, якая расшчапляе міязін і пашкоджвае мышцы.

Біяпроба. У марскіх свінак на месцы ўвядзення культуры адзначаецца студзяністы бясколерны ці слаба ружовы ацёк з невялікай колькасцю газу.

Сlostridium histolyticum

 Самастойна рэдка выклікае інфекцыйнае захворванне. Патагеннымі і вірулентнымі  бываюць толькі штамы з гладкай формай калоній. Газавая гангрэна з удзелам Cl.histolyticum працякае цяжка са з’явамі глыбокага распаду мягкіх тканак і часта заканчваецца смерцю.

 Мікракарціна пры мікраскапіі:

  •  грамстаноўчая палачка даўжынёй 3...5 і шырынёй 0,2...0,5 мкм;
  •  у старых культурах утварае споры, авальныя, якія размяшчаюцца цэнтральна ці субтэрмінальна; у арганізме споры не фарміруе;
  •  капсулу не ўтварае;
  •  рухомая ў свежых культурах, перытрых;

Культываванне:

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці газаўтварэнне адсутнічае, расце ў выглядзе раўнамернага памутнення, а затым утвараецца асадак і наступае прасвятленне асяроддзя;
  •  на крывяным агары праз 24...48 гадзін утварае дробныя ў выглядзе расы калоніі з дыяметрам 0,5...1,0 мм, паўсферычныя, празрыстыя, бліскучыя з роўным краем і вузкай зонай гемолізу вакол; часцей гемоліз адсутнічае; старыя калоніі становяцца шэрымі ці белымі з няроўнымі краямі;
  •  у глыбіні цукровага агару рухомыя штамы ўтвараюць калоніі-пушынкі са шчыльным цэнтрам; нерухомыя штамы ўтвараюць калоніі-чачавіцы, часам з адросткамі;
  •  на мазгавым асяроддзі на 2...3 суткі пачынаецца пачарненне, максімум якога наступае на 7...9 дзень.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  не ферментуе ніводзін цукар; асобныя штамы збраджваюць глюкозу, але кіслата не знаходзіцца, паколькі нейтралізуецца аміяком, што вылучаецца пры пратэолізе бялкоў;
  •  валодае высокай пратэалітычнай здольнасцю (кавалкі натыўных мышцаў, змешчаныя ў пажыўнае асяроддзе з растучай С.histolyticum, падвяргаюцца хуткаму пратэолізу);
  •  індол не ўтвараюць;
  •  выдзяляюць Н2S;
  •  Сl.histolyticum утварае складаны тэрмалабільны экзатаксін, які складаецца з 5 кампанентаў:
  •  альфа-таксін – лятальны, некратычны, які пашкоджвае цэнтральную нервовую сістэму (пры ўнутрывенным увядзенні гібель жывёл наступае пры сутаргах і канвульсіях);
  •  бэта-таксін – калагеназа, якая разбурае калаген і жэлацін;
  •  гама-таксін - пратэіназа, якая актывізуецца цыстэінам, разбурае жэлаціну і казеін, але не дзейнічае на калаген;
  •  дэльта-таксін – эластаза (пратэалітычны фермент);
  •  эпсілан-таксін – гемалізін, адчувальны да кіслароду;
  •  сінтэзуе таксама дэзаксірыбануклеазу.

Біяпроба. Пры ўнутрымышцавай ін’екцыі 0,5...1,0 мл свежай культуры ў ножку марской свінкі адзначаецца пачырваненне скуры, ацёк, шматлікія кровазліцці, расплаўленне мышцавай і злучальнай тканак.

На месцы ўвядзення ўтвараецца раскеліна (язва), затым адбываецца расплаўленне мягкіх тканак да костак. Гібель жывёл наступае праз 18...28 гадзін; газ і пах адсутнічаюць.У расплаўленых мышцах і перытанеяльнай вадкасці знаходзяцца бактэрыі, для выдзялення культуры якіх праводзяць высеў з тканак у месцы заражэння.

Clostridium sordellii

 Знаходзіцца ў буйной рагатай жывёлы пры захворванні анаэробнай гемаглабінурыяй і энтэратаксеміяй, а таксама пры брадзоце і энтэратаксеміі авечак.

Да эксперыментальнага зараджэння адчувальны марскія свінкі, трусы, мышы, кошкі і галубы.

Мікраскапія і мікракарціна:

  •  поліморфныя палачкі з закругленымі канцамі даўжынёй 3...8 і шырынёю 1,2...1,5 мкм;
  •  размяшчаюцца ізалявана, па 2..3 разам, рэдка ланцужкамі;
  •  у культурах утвараюць авальныя, цэнтральныя ці субтэрмінальныя споры;
  •  у маладых культурах вельмі рухомыя, перытрыхі;
  •  капсулу не ўтвараюць;
  •  грамстаноўчыя.

Культываванне: (строгія анаэробы);

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці праз 24 гадзіны дае інтэнсіўнае памутненне і газ, у старых культурах утвараецца склізь у выглядзе нітак, культуры маюць непрыемны гніласны пах;

  •  на крывяным агары  Цэйслера праз 24...48 гадзін з’яўляюцца слаба выпуклыя шэравата-белыя калоніі з няроўнымі краямі, якія маюць вузкую зону гемолізу;
  •  у глыбіні агара ў слупку калоніі маюць форму чачавіцы, часам з вырастамі па краі.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе глюкозу, мальтозу, фруктозу;
  •  не ферментуе лактозу і цукрозу;
  •  сінтэзуе пратэазы;
  •  малако пептанізуе;
  •  жэлаціну і згорнутую сыроватку разрэджвае;
  •  пераварвае мяса і бялок яйка;
  •  утварае аміяк і серавадарод;
  •  індолу не ўтварае; нітрыты ў нітраты не аднаўляе;
  •  вірулентныя штамы ўтвараюць высокаактыўны тэрмалабільны лятальны некратычны таксін, выклікаючы жэлацінозны ацёк; гэты таксін нагадвае альфа таксін Cl.novyi і нейтралізуецца спецыфічнай антысыроваткай;  
  •  сінтэзуюць лецытыназу С, якая лізіруе эрытрацыты мышэй, у меншай ступені трусоў і амаль не дзейнічае на эрытрацыты авечак;
  •  выпрацоўваюць гіялуранідазу і кіслотастабільны гемалізін тыпу тэта-таксіну Cl.perfringens, а таксама урэазу і фібрыналізін, якія з’яўляюцца фактарамі вірулентнасці.

Біяпроба. Булённая 48 гадзінная культура пры ўнутры- мышцавым і падскурным заражэнні выклікае гібель жывёл праз 24 гадзіны.У месцы ўвядзення матэрыялу развіваецца жэлацінозны бясколерны ці ружова-чырвонага колеру ацёк. Часам відаць бурбалкі газу, гнільны пах адсутнічае. Кішэчнік і страўнік гемарагічныя.

Культуральна-марфалагічныя ўласцівасці ўзбуджальнікаў злаякаснага ацёку

Від

Марфалогія

Культуральныя ўласцівасці

Афарбоўка па Граму

Спора

Спораўтварэнне

Капсула

Рухомасць

Памеры бактэрыяльнай клеткі

Сl.perfringens

+

+

+

-

Тоўстыя па-лачкі са злёгку закручанымі канцамі, 4...19 – 0,6...1,5 мкм

На агары Цэйслера акруглыя, гладкія, выпук-лыя, шэра-зялёныя калоніі; гемоліз моцны брудна-карычневага колеру, мае дзве зоны. На Кітта-Тароцці ранняе памутненне і моцнае газаўтварэнне

Сl.novyi

+

+

-

+

Буйныя полі-морфныя палач-кі з закруглены-мі ці ўрэзанымі канцамі, адзін-кавыя, парныя ці па 2-3 клеткі, 2... 17 – 0,6...1,4 мкм

На агары Цэйслера шурпатыя, корнепадобныя, складкавыя з наразнымі краямі і цвёрдым выпуклым цэнтрам; гемоліз моцны, празрысты, але можа адсутнічаць. На Кітта-Тароцці рост больш інтэнсіўны знізу, газаўтварэнне слабое, праз 18...24 гадзіны прасвятленне і ўтварэнне камкаватага асадку

Сl.septicum

+

+

-

+

Ізаляваныя па-лачкі з закруг-ленымі канцамі, у мазках-адбіт-ках – ніткапа-добныя, 2...10 – 0,8...2 мкм

На агары Цэйслера тонкі, бясколерны, вуалепадобны налёт з мікраскапічна зрэзанымі краямі, з тонкімі адросткамі ад іх і зонай гемолізу. На Кітта-Тароцці - інтэнсіўнае памутненне і газаўтварэнне

Cl.histolyticum

+

+

-

+

Стройныя тонкія палачкі з закругленымі канцамі; адзін-кавыя, парныя, ланцужкі з 3-4 клетак, 3...9 – 0,5...0,8 мкм

Дробныя, круглыя, гладкія калоніі з роўнымі краямі; гемоліз адсутнічае ці нязначны.

На Кітта-Тароцці інтэнсіў-нае памутненне без газаўтварэння

Cl.sordellii

+

+

-

+

Поліморфныя палачкі з закругленымі канцамі, размяшчаюцца ланцужкамі па 2...4, 2...20 – 0,5...1,7 мкм

Калоніі няправільнай фор-мы, кораняпадобныя, складкавыя з шэраватай паверхняй і зрэзанымі краямі. Гемоліз моцны, але можа і адсутнічаць. На Кітта-Тароцці памутненне больш інтэнсіўнае ўнізе, газаўтварэнне памяркоўнае, пры старэнні культуры слізісты асадак

Cl.chauvoei

+

+

-

+

Поліморфныя (верацёнападоб-ныя, шарапа-добныя, груша-падобныя) тоўс-тыя палачкі, 1,6...3,4–0,5...0,8 мкм, у мазках асобна і парамі

Калоніі ў выглядзе перламутравых гузікаў ці са зрэзанымі краямі, як у вінаграднага ліста; зона гемолізу вузкая. На Кітта-Тароцці раўнамернае памут-ненне, слабае газаўтварэн-не, праз 36...48 г прасвят-ленне і асадак

Cl.tetani

+

+

-

+

Тонкія палачкі 2,9...5 – 0,5...1,1 мкм, з акруглаю спораю на канцы (барабан-ная палачка)

Тонкі налёт з перыферыч-нымі адросткамі, зона гемолізу. На Кітта-Тароцці – дробнакамковае памут-ненне і нязначнае газаўтва-рэнне, пах гарэлай косткі

Сl.botulinum

+

+

-

+

Простыя ці злёгку выгну-тыя палачкі, спора надае выгляд тэніснай ракеткі, 4...9 – 0,6...0,8 мкм

Празрыстыя калоніі-расінкі невялікія з роўнымі ці зрэзанымі краямі, бліскучай паверхняй,зона гемоліза. На Кітта-Тароцці памутненне, затым асадак і прасвятлен-не, пах прагорклага алею

Біялагічныя ўласцівасці ўзбуджальнікаў злаякаснага ацёку

Назва ўзбуджаль-ніка

Успрыім-лівыя лабара-торныя жывёлы

Тэрміны гібелі марскіх свінак, гадзін

Паталагаанатамічная карціна ў марскіх свінак, якія заражаны ўзбуджальнікам злаякаснага ацёку

Сl.perfrin-gens А і D

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

36...48 гадзін

Скура на месцы ін’екцыі лёгка адлучаецца ад мускулатуры і ўтварае футра; мышцы маюць выгляд варанага мяса шэравата-бруднага колеру. Кішэчнік уздуты, сасуды ін’ецыраваны

Сl.perfrin-gens B і C

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

36...48 гадзін

Скура на месцы ін’екцыі лёгка адлучаецца, але не адслойваец-ца. Мускулатура сухая розных адценняў чырвонага колеру. Кішэчнік уздуты, гемарагічна запалены, часам утвараюцца раскеліны (язвы) (тып В)

Cl.novyi

l.oedema-tiens)

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

12...36 гадзін

На месцы ін’екцыі жэлацінозны, студзяністы (эдэматозны) ацёк ад жаўтавага да слаба-ружовага колеру. Мышцы бледныя

Cl.histolyti-cum

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

18...48 гадзін

Пры падскурным зараджэнні звычайна адбываецца выздараў-ленне; у мышцу сцягна – скура чырвона-фіялетавая, напружа-ная, часам трэскаецца; мышцы губляюць сваю структуру, гісталітычна расплаўляюцца і пераўтвараюцца ў кашыцапа-добную масу з прымессю згусткаў крыві. Мяккія тканкі адлучаюцца ад костак і сасудаў

Cl.septicum

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

14…28 гадзін

Скура лёгка адлучаецца ад мышцаў. Мышцы і падскурная клятчатка светла-чырвонага ці ружовага колеру, у клятчатцы шмат пухіркоў газу; кішэчнік уздуты, напоўнены звадкаваны-мі масамі, якія ўтрымліваюць пухіркі газу, сасуды ін’ецыраваны. У грудной поласці і сардэчнай кашулі знаходзяць шмат транссудату

Cl.sordellii

Марскія свінкі, трусы, белыя мышы

12...30 гадзін

На месцы ін’екцыі жэлацінозны, студзяністы ацёк ад жаўтаватага да слаба ружовага колеру. Мышцы бледныя

Эмфізематозны карбункул

Эмфізематозны карбункул (эмкар) – вострая некантагіёзная інфекцыйная хвароба, якая характарызуецца развіццём з-за вялікай колькасці газу крэпітыруючых ацёкаў у масіўных групах мышцаў і пад скурай, кульганнем і хуткай гібеллю жывёл.

 Узбуджальнік інфекцыі:

 Clostridium chauvoei

 Успрыімлівыя жывёлы: пераважна маладняк буйной рагатай жывёлы і авечкі. Апісаны выпадкі захворвання ў коз і буйвалаў, аленяў і лосяў.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  зараджэнне адбываецца пры пападанні спор у органы стрававання з кармамі і вадой;
  •  пранікненню спор спрыяюць траўмы склізістай абалонкі, у тым ліку і мікратраўмы;
  •  лічынкі аваднёў, якія мігруюць са страўнікавага канала ў мышцы, спрыяюць укараненню ўзбуджальніка эмфізематознага карбункула і ствараюць умовы для яго размнажэння;
  •  узбуджальнік можа пранікаць праз ранкі на паверхні цела, сярод якіх важнае месца адводзіцца ўкусам кровасмокчучых насякомых;
  •  магчыма пранікненне ўзбуджальніка праз органы дыхання;
  •  з токам крыві мікроб трапляе ў мышцы і месцы, найбольш спрыяльныя для яго развіцця – гематомы, раздробленыя і разарваныя тканкі, участкі некрозу, гэта значыць там, дзе адсутнічае крывяное забеспячэнне, альбо яно слабое, і мала кіслароду, а таксама з-за развіцця аэробных мікробаў;
  •  у месцах асядання мікробы інтэнсіўна размнажаюцца, выдзяляюць таксін і ўтвараюць газ, а газы абумоўліваюць крэпітацыю ўтвораных ацёчных прыпухласцяў;
  •  кампаненты таксіна падаўляюць фагацытоз, выклікаюць парушэнне цэласнасці крывяносных сасудаў і іншыя пашкоджанні, якія прыводзяць да ацёку і некрозу тканак;
  •   прадукты распаду тканак і таксіны ўзбуджальніка з’яўляюцца прычынамі развіцця ліхаманкі, парушэння сардэчнай дзейнасці і растройства дыхання; перад гібеллю жывёл адзначаецца бактэрыямія;
  •  інфекцыйны працэс можа працякаць і без утварэння карбункула, а ў выглядзе сепсісу.

Лабараторная дыягностыка: мікраскапія мазкоў з зыходнага матэрыялу, высеў на пажыўныя асяроддзі ў анаэробных і аэробных умовах і заражэнне лабараторных жывёл.

Матэрыял для даследавання: кавалкі пашкоджаных мышцаў, экссудат з крэпітыруючага ацёка; у выпадку ўскрыцця жывёлы, што не раіцца рабіць, бяруць таксама кавалкі пячонкі, селязёнкі, кроў з сэрца.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Граму, па Мурамцаву (арыентыровачнае значэнне);

Мікракарціна:

  •  асобныя ці парна ляжачыя тоўстыя поліморфныя палачкі (верацяна-, шара-, грушападобныя) 1,6...3,4 х 0,5...0,8 мкм;
  •  грамстаноўчыя;
  •  утвараюць споры, якія размяшчаюцца цэнтральна ці субтэрмінальна (прыдаюць форму лімона); могуць ляжаць вольна;
  •  рухомыя;
  •  капсулу не ўтвараюць.

Культываванне:

  •  высеў на асяроддзе Кітта-Тароцці і глюкоза-крывяны агар; адначасова высяваюць на МПА і МПБ для вызначэння кантамінацыі аэробнай мікрафлорай.

Асаблівасці культывавання:

  •  анаэробныя ўмовы;
  •  тэмпература 37-38оС;
  •  аптымальная рН 7,2...7,6;
  •  перад высевам матэрыял праграваюць пры 80оС 15 мінут;
  •  тэрмін культывавання 24...48 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці памутненне булёна, раўнамернае па ўсяму булёну, а праз 36...48 гадзін на дне ўтвараецца асадак і адбываецца прасвятленне асяроддзя;
  •  на агары Цэйслера ўтвараюцца калоніі ў выглядзе перламутравых гузікаў ці са зрэзанымі краямі, ёсць нешырокая зона гемолізу.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе з утварэннем кіслаты і газу глюкозу, цукрозу, лактозу, мальтозу, галактозу і левулёзу;
  •  не ферментуе маніт, саліцын, гліцэрын, дульцыт і інулін;
  •  жэлаціну разрэджваюць марудна; згорнутую сыроватку і яйкавы бялок не разрэджвае;
  •  каагулюе малако на 3...6 суткі росту, згустак мае выгляд мяккай губкавай масы, пептанізацыя згустка не наступае;
  •  індол не ўтварае, большасць штамаў прадукуюць невялікую колькасць серавадароду;
  •  каталазы і лецытыназы не ўтвараюць;
  •  сінтэзуе і выдзяляе экзатаксін, у складзе якога ёсць гематаксічны і некратычны кампаненты; мае агульную лятальную і некратычную фракцыі таксіну альфа з Cl.septicum, фракцыя альфа2 таксіну ва ўзбуджальніка эмфізематознага карбункула адсутнічае; антытаксічная сыроватка Cl.septicum інактывуе і гамалагічны таксін і таксін Cl.chauvoei, антысыроватка ж Cl.chauvoei нейтралізуе толькі гамалагічны таксін;
  •  узбуджальнік мае таксама ферменты вірулентнасці: дэзаксірыбануклеазу (фактар бэта), гіялуранідазу (фактар гама), кіслародалабільны гемалізін (фактар дэльта).

Біяпроба. Суспензіяй матэрыялу заражаюць двух марскіх свінак вагой 350...400 г у дозе 0,5...1 мл падскурна ў вобласці брушных мышцаў; наглядаюць за заражанымі жывёламі на працягу 8 сутак. Пры наяўнасці ў матэрыяле ўзбуджальніка марскія свінкі гінуць праз 24...96 гадзін. Пры ўскрыцці паўшых жывёл на скуры адзначаецца серозна-некратычны выпат, разлітыя ці кропкавыя кровазліцці. Скура ад пашкоджаных мышцаў аддзяляецца з цяжкасцю. Мышцы грудзей , брушнога прэса, часам і задніх канцавін цёмна-чырвонага колеру. У пахавых і радзей у падмышкавых зонах знаходзяць нязначную колькасць бурбалак газу. Жоўцевы пухір перапоўнены жоўцю.

Лабараторны дыягназ на эмфізематозны карбункул лічаць устаноўленым у выпадку:

  •  выдзялення з зыходнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка эмкара, і гібелі хаця б адной з двух, заражаных выдзеленай культурай марскіх свінак з тыповай для данага ўзбуджальніка паталагічнай карцінай і выдзяленнем з яе органаў культуры;
  •  гібелі хаця б адной з двух марскіх свінак, заражаных зыходным матэрыялам, пры наяўнасці ў яе  тыповай для данага ўзбуджальніка паталагаанатамічнай карціны і выдзялення з яе культуры ўзбуджальніка, калі нават у пасевах з зыходнага матэрыялу культура не вырасла.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на

эмфізематозны карбункул

Дыферэнцыяцыя Cl.chauvoei ад Cl.septicum

Тэсты

Cl.chauvoei

Cl.septicum

Ферментацыя цукрозы

+

-

Ферментацыя саліцына

-

+

Размяшчэнне ў мазках з серознай паверхні пячонкі

Адзінкавыя ці парныя клеткі

Доўгія ніткі

Размяшчэнне спор у клетцы

Тэрмінальна, субтэрмінальна

Часцей цэнтральна

Патагеннасць для галубоў ці трусоў

Галубы і трусы неўспрыімлівыя

Патагенна для ўсіх відаў лабараторных жывёл

Імунітэт. У буйной рагатай жывёлы і авечак прыроднага імунітэту да ўзбуджальніка эмфізематознага карбункула няма, але з узростам успрыімлівасць да данага захворвання зніжаецца. Пасля хваробы жывёлы набываюць працяглы актыўны імунітэт. Па прыродзе імунітэт супраць эмфізематознага карбункула антытаксічны і антымікробны.

Для імунізацыі выкарыстоўваюць канцэнтраваную гідравокісалюмініевую фармалвакцыну супраць эмфізематоз-нага карбункула БРЖ і авечак. Пасля вакцынацыі імунітэт узнікае праз 14 дзён і працягваецца да 6 месяцаў. Пры ўвядзенні жывой канцэнтраванай гідравокісалюмініевай вакцыны імунітэт наступае праз 5...6 сутак і працягваецца больш года. Вакцыны ўводзяць у аб’ёме 2 мл у мышцу задняй нагі, незалежна ад узросту. Пачынаюць вакцынацыю пасля дасягнення маладняком 3-х месячнага ўзросту.

Слупняк

 Слупняк – востра працякаючае таксіка-інфекцыйнае захворванне жывёл і чалавека, якое характарызуецца выражанай рэфлекторнай узбуджальнасцю і сутаргавым скарачэннем мускулатуры.

Узбуджальнік захворвання:

Від: Clostridium tetani

Успрыімлівы усе жывёлы і чалавек; найбольш адчувальныя коні, хварэюць сабакі, кошкі і дзікія млекакормячыя, а таксама куры, гусі, індыкі.

Патагеннасць і фактары вірулентнасці:

  •  хвароба ўзнікае пры забруджванні ран матэрыялам, які утрымлівае споры. Узбуджальнік слупняку выпрацоўвае моцны экзатаксін, які складаецца з двух кампанентаў:
  •  тэтанаспазмін, які дзейнічае на нервовую сістэму і выклікае танічныя скарачэнні папярэчна-паласатых мышцаў;

тэтанагемалізін, які разбурае эрытрацыты крыві;

  •  да ферментаў патагеннасці адносяць РНК-азу, якая інгібіруе фагацытоз і фібрыналізін, які садзейнічае ўсмоктванню тэтанаспазміну;

Матэрыял для даследавання:

  •  раневы сакрэт, кавалкі тканак, якія бяруць з глыбокіх слаёў месцаў паражэння;
  •  ад загінулых жывёл бяруць кроў (5...10 мл), кавалкі пячонкі і селязёнкі.

Лабараторнае даследаванне складаецца з даследавання атрыманага матэрыялу на наяўнасць таксіну і ўзбуджальніка;

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Граму  ці Мурамцаву;

Мікракарціна:

  •  тонкія грамстаноўчыя палачкі памерам 2,9...5 х 0,5...1,0 мкм;
  •  утвараюць круглыя споры на канцы (барабанныя палачкі);
  •  рухомыя (большасць штамаў);
  •  капсулу не ўтвараюць;
  •  у мазку клеткі адзінкавыя, парамі ці кароткімі ланцужкамі.

Культываванне:

  •  даследаваны матэрыял расціраюць у ступцы са стэрыльным жвірам і заліваюць роўным ці двайным аб’ёмам фізраствору; адну частку выкарыстоўваюць для выдзялення ўзбуджальніка, а другую экстрагуюць 1 гадзіну пры пакаёвай тэмпературы, а затым фільтруюць;
  •  высеў на пажыўныя асяроддзі глюкоза-крывяны агар, Кітта-Тароцці (МПБ і МПА для праверкі кантамінацыі аэробамі);
  •  асяроддзе Кітта-Тароцці праграваюць у кіпневай вадзяной бані 15...30 мінут, пасля чаго ахалоджваюць да 45...50оС і дабаўляюць глюкозу ў колькасці 0,5% (у пераліку на сухое рэчыва), чашкі з глюкоза-крывяным агарам змяшчаюць у анаэрастат.

Асаблівасці культывавання:

  •  строгі анаэроб;
  •  37-38оС;
  •  аптымальная рН 7,2...7,4;
  •  тэрмін культывавання 2...4 сутак.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на глюкоза-крывяным агары (на 2...4 суткі) Сl.tetani ўтварае тонкія калоніі з адросткамі і прыўзнятым цэнтрам, часам дробныя круглыя калоніі; сустракаюцца калоніі з зонай гемолізу;
  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці назіраецца інтэнсіўнае памутненне з нязначным газаўтварэннем і характэным пахам паленага рога.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  валодае слабымі цукралітычнымі (толькі рэдкія штамы ферментуюць глюкозу) і пратэалітычнымі уласцівасцямі (марудна ферментуе жэлаціну ў выглядзё ёлкі праз 5...12 сутак і марудна зварочвае малако з утварэннем праз 5...7 сутак дробных камкоў);
  •  мазгавое асяроддзе пры росце Сl.tetani чарнее.

Біяпроба:

  •  фільтрат экстрагаванага матэрыялу ўводзяць падскурна ў лапку 2-3 белым мышам вагой 16...18 г у дозе 0,5...1,0 мл ці 2 марскім свінкам вагой 300...350 г у дозе 3...5 мл. Пры наяўнасці ў даследаваным матэрыяле слупняковага таксіну праз 48...96 дзён у зараджаных жывёл развіваюцца прыкметы, якія характэрызуюцца тэтанічнымі скарачэннямі мышцаў, спачатку асобных груп, пасля ўсёй мускулатуры. Жывёлы гінуць у характэрнай позе з выцягнутымі лапкамі і выгінаннем хрыбетніка ў бок лапкі, у якую ўводзілі матэрыял.

Тэрмін назірання за жывёламі 10 дзён.

Пры знаходжанні ў матэрыяле таксіну далейшую работу па выдзяленню культуры не праводзяць.

Тэрмін даследавання на слупняк 15 дзён.

Імунітэт. Постінфекцыйны імунітэт звязаны з антытаксінамі, клеткамі імуннай памяці і павышэннем фагацытарнай актыўнасці.

Вакцынацыя жывёл слупняковым анатаксінам надае ім трывалы і напружаны імунітэт на некалькі гадоў. Анатаксін атрымліваюць з натыўнага слупняковага таксіну шляхам апрацоўкі яго фармалінам, цяплом, алюмакаліевымі квасцамі і фенолам.

Вакцынаваныя кабылы перадаюць жарабяці імунітэт праз малодзіва, што вельмі важна, паколькі яны ўспрыімлівыя да захворвання і могуць зараджацца праз пупавіну, забруджаную глебай, гноем і т.п. са спорамі кластрыдый слупняку.

У БРЖ і свіней маецца прыродная ўстойлівасць да слупняку. У іх з кормам адбываецца паступленне спор узбуджальніка слупняку, якія вегетуюць у стрававальным тракце, утвараюць таксін, які ўсмоктваецца ў невялікай колькасці і выклікае імунітэт.

Для пасіўнай імунізацыі і лячэння жывёл рыхтуюць антытаксічную супрацьслупняковую сыроватку шляхам гіперімунізацыі коней слупняковым анатаксінам.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на слупняк

Брадзот авечак

 Брадзот – вострая некантагіёзная хвароба авечак, якая характарызуецца гемарагічным запаленнем сычуга і дванаццаціперстнай кішкі (ацёк, гемарагіі, часам некрозы) з утварэннем газу ў страўнікавым тракце. Хвароба заканчваецца гібеллю жывёл.

Распаўсюджана ў краінах, дзе развітая авечкагадоўля. Крыніцай захворвання з’яўляюцца глеба, кармы і фекаліі хворых авечак. Магчыма захворванне коз і свіней.

 Узбуджальнік захворвання - Сl.septicum.

Матэрыял для даследавання:

  •  перавязаная частка сычуга і дванаццаціперстнай кішкі з утрыманнем, парэнхіматозныя органы, мышцы, ацёчныя тканкі, трубчатая костка;
  •  прыдатны толькі свежы матэрыял;

Лабараторнае даследаванне праводзяць, як і пры злаякасным ацёку.

Імунітэт.  Для прафілактыкі брадзота выкарыстоўваюць полівалентную канцэнтраваную гідравокісалюмініевую вакцыну супраць брадзота, інфекцыйнай энтэратаксеміі, злаякаснага ацёку авечак і дызентэрыі ягнят, а таксама полівалентны анатаксін супраць кластрыдыёзу авечак.

Анаэробная энтэратаксемія і анаэробная дызентэрыя

ягнят і парасят

Анаэробная энтэратаксемія – вострае інфекцыйнае захворванне с/г жывёлаў (авечак, цялят, парасят, пушных звяроў, птушак), у першую чаргу маладняку, якое характарызуецца таксеміяй, растройствам страўнікава-кішэчнага тракта (часцей гемарагічным энтэрытам), нервовымі з’явамі, пашкоджаннем нырак і высокай смяротнасцю.

 Анаэробная дызентэрыя ягнят вострапрацякальнае захворванне ягнят у першыя дні пасля нараджэння, якое характарызуецца таксама гемарагічным энтэрытам і дыярэяй.

 Узбуджальнікі:

  •  анаэробнай энтэратаксеміі – Clostridium perfringens тыпаў A, B, C, D, E, F;
  •  анаэробнай дызентэрыі ягнят і парасят - Clostridium perfringens тыпу В.

Матэрыял для даследавання:

  •  труп цалкам ці найбольш пашкоджаныя адрэзкі тонкага кішэчніка з унутраным змесцівам, перавязаныя з абодвух канцоў, а таксама частку пячонкі, селязёнкі і нырку;
  •  матэрыял бяруць не пазней 3...4 гадзін пасля гібелі жывёлы (таксін хутка разбураецца).

Лабараторная дыягностыка:

  •  матэрыял адначасова даследуюць на ўтрыманне  таксінаў і ўзбуджальнікаў.

Мікраскапія і мікракарціна:

  •  мікраскапуюць змесціва тонкага кішэчніка, парэнхіматозныя органы і пасля выдзеленую культуру;
  •  прэпараты-мазкі і адбіткі афарбоўваюць па Граму, і метадам для вызначэння капсул па Гінсу;
  •  грамстаноўчыя палачкі з абсечанымі ці злёгку закругленымі канцамі, памерам 4...8 х 0,6...1,5 мкм, без спораў;
  •  утвараюць капсулу, нерухомыя;
  •  пры неспрыяльных умовах знешняга асяроддзя, а таксама пры працяглым вырошчванні на безвугляводных, шчалачных, багатых бялкамі асяроддзях, утвараюць авальныя споры, размешчаныя субтэрмінальна.

Культываванне:

  •  Clostridium perfringens не строгі анаэроб;
  •  высяваюць на глюкоза-крывяны агар і асяроддзе Кітта-Тароцці;
  •  аптымальная рН асяроддзя 7,8...8,2;
  •  аптымальная тэмпература 37...38оС;
  •  тэрмін культывавання 20...24 гадзіны.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці ўзбуджальнік дае бурны рост праз 4...6 гадзін з моцным памутненнем і газаўтварэннем;
  •  на глюкоза-крывяным агары на 2...4 суткі ўтварае буйныя, гладкія, пукатыя калоніі шэрага колеру з роўнымі краямі, маюць адну ці дзве зоны моцнага непразрыстага гемолізу, якія на паветры зелянеюць, а асяроддзе становіцца бура-карычневым.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  Cl.perfringens зброджвае з утварэннем кіслаты і газу глюкозу, лактозу, цукрозу, мальтозу, галактозу і іншыя цукры; не збраджвае маніт і дульцыт;
  •  пратэалітычныя ўласцівасці праяўляюцца слаба; згуслую сыроватку і кавалкі варанага мяса расплаўляе марудна (праз 2...7 дзён);
  •  большасць штамаў здольны гідралізаваць казеін;
  •  характэрная асаблівасць – здольнасць згусваць лакмусавае малако з утварэннем губкаватага згустка казеіну цаглянага колеру і прасвятленнем малочнай сыроваткі.

Біяпроба. Утрыманне кішэчніка разбаўляюць 1:1 ці 1:2 (у залежнасці ад гушчыні матэрыялу) фізіялагічным растворам, экстрагуюць пры пакаёвай тэмпературы на працягу гадзіны, фільтруюць праз ватна-марлевы цэдаль і цэнтрыфугуюць 20 хвілін пры 3000...5000 абаротаў у хвіліну.

Цэнтрыфугат правяраюць на таксічнасць шляхам унутрыжыльнага (унутрывеннага) ці ўнутрыбрушыннага ўвядзення па 0,5 мл белым мышам. Кантрольным жывёлам уводзяць такую ж колькасць матэрыялу, але вытрыманага пры 100оС на воднай бані на працягу 20...30 хвілін. Пры наяўнасці ў даследаваным матэрыяле таксіну мышы гінуць на працягу 12 гадзін.

Сералагічнае даследаванне. Пры знаходжанні ў матэрыяле таксіну ставяць рэакцыю нейтралізацыі з тыповымі сыроваткамі Cl.perfringens. Для вызначэння тыпу таксіна ў 5 прабірак разліваюць па 1 мл фільтрату і дабаўляюць па 1 мл дыягнастычных антытаксічных сыроватак Cl.perfringens, разбаўленых стэрыльным фізрастворам да ўтрымання 10 АА (антытаксічных адзінак) у 1 мл:

  •  у першую прабірку сыроватку тыпа А;
  •  у другую – тыпа С;
  •  у трэцюю – тыпа D;
  •  у чацвёртую – тыпа Е;
  •  у пятую – 1 мл фізраствора (для кантролю);
  •  прабіркі вытрымліваюць пры 37оС 30 хвілін.

Сумесь з кожнай прабіркі ўводзяць унутрыжыльна ці ўнутрыбрушынна па 0,5 мл 4 белым мышам ці ўнутрыскурна па 0,2 мл марскім свінкам ці трусам. Вынікі рэакцыі нейтралізацыі ўлічваюць пры гібелі кантрольных мышэй ці ўтварэнні некрозу ў кантрольных марскіх свінак (трусоў). Белыя мышы, якія атрымалі сумесь таксіна з гамалагічнай антытаксічнай сыроваткай, застаюцца жывымі, а ў марскіх свінак і трусоў некроз не развіваецца.

Тып ўзбуджальніка вызначаюць па схеме

Тып

Таксін у матэрыяле

Антытаксічныя сыроваткі

Кантроль

А

С

D

E

А

Альфа

-

±

±

±

+

B,C,F

Бэта

+

-

+

+

+

D

Эпсілан

+

+

-

+

+

E

Ёта

+

+

+

-

+

“+” – белыя мышы загінулі, у марскіх свінак і трусоў некроз на месцы ўвядзення;

“-“ – белыя мышы жывыя, у марскіх свінак і трусоў некроз адсутнічае;

“±” – рэакцыя не ўлічваецца, паколькі сыроваткі тыпаў С, D, Е могуць нейтралізаваць таксін тыпу А.

У выпадку размягчэння ныркі ў авечак ці іншых відаў жывёл і невірулентнасці утрымання кішэчніка яго правяраюць зноў пасля актывацыі шляхам дабаўлення 0,2...0,5% трыпсіну ці панкрэаціну.

Пры знаходжанні ў матэрыяле таксінаў далейшую працу па выдзяленні культуры не праводзяць.

Для вызначэння вірулентнасці выдзеленых культур іх уводзяць таксама як і матэрыял з кішэчніка белым мышам вагою 16...18 г.

 Лабараторны дыягназ на анаэробную энтэратаксемію і дызентэрыю ягнят і парасят лічаць устаноўленым:

  •  пры знаходжанні таксіну ў фільтраце змесціва тонкага аддзела кішэчніка і вызначэнні яго тыпу ў рэакцыі нейтралізацыі з тыпаспецыфічнымі сыроваткамі (без выдзялення культуры);
  •  пры выдзяленні з зыходнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка анаэробнай энтэратаксеміі і дызентэрыі ягнят і парасят, з наступным вызначэннем яе таксічнасці біялагічным метадам.

Тэрмін лабараторнага даследавання - 8 сутак.

Імунітэт. Для прафілактыкі анаэробнай дызентэрыі ягнят выкарыстоўваюць полівалентную канцэнтраваную гідравокісалюмініевую вакцыну супраць брадзота, інфекцыйнай энтэратаксеміі, злаякаснага ацёку авечак і анаэробнай дызентэрыі ягнят ці поліанатаксін супраць кластрыдыёзаў авечак. Полівалентную вакцыну ўводзяць двойчы з інтэрвалам у 14...20 дзён за 1...1,5 месяцы да пачатку акотаў. Авечкі прывітыя гэтым прэпаратам, атрымліваюць непрацяглы імунітэт.

Полівалентны анатаксін валодае большымі імунагеннымі ўласцівасцямі. Прэпарат уводзяць двойчы ўнутрымышачна з інтэрвалам у 20...30 дзён у разліку завяршыць вакцынацыю за 6 тыдняў да акоту.

Для спецыфічнай прафілактыкі анаэробнай дызентэрыі ягнят выкарыстоўваюць таксама і гіпер’імунную сыроватку. Для прадухілення гібелі жывёл пры з’яўленні ў атары хворых дызентэрыяй, сыроватку уводзяць усім ягнятам не пазней 1...2 гадзін пасля нараджэння, падскурна ў дозе 50...10 МЕ (міжнародных антытаксічных адзінак). Антытаксічная сыроватка высокаэфектыўна і пры сваячасовым увядзенні поўнасцю захоўвае ягнят ад захворвання.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на анаэробную энтэратаксемію

Батулізм

 Батулізм – тыповы сапраноз, кармавое таксікаінфекцыйнае захворванне жывёл, а таксама птушак і чалавека, якое характарызуецца пашкоджаннем цэнтральнай нервовай сістэмы і паралічамі рухальнай мускулатуры, у першую чаргу глоткі, гартані, языка і ніжняй сківіцы.

 Узбуджальнік хваробы – Сlostridium botulinum тыпаў A, B, Cα, Cβ, D, E, F, G.

 Матэрыял для даследавання:

  •  пробы падазроных кармоў (сілас, збожжа, камбікармы, мясныя і рыбныя адыходы), у якіх магчыма размнажаўся ўзбуджальнік і знаходзіцца таксін, а таксама ўтрыманне страўніка, кавалкі пячонкі загінулых (не пазней 2 гадзін ад смерці) і кроў ад хворых жывёл.

Патагенез і вірулентнасць узбуджальніка:

  •  батулінічны таксін перадаецца жывёлам не толькі з кармамі, але і з вадою. Водны шлях перадачы характэрны для птушак. Вядомы выпадкі захворвання птушак ад батулінічнага таксіну тыпа С, які ўтвараецца і выдзяляецца ўзбуджальнікам у стаялай вадзе, забруджанай гніючымі расліннымі рэшткамі ці прадуктамі раскладання трупаў жывёл;
  •  пры ўмовах анаэрабіёзу, адпаведнай вільготнасці і тэмпературы (4…38оС) Сl.botulinum размнажаецца ў арганічных субстратах з прадукцыяй таксіну;
  •  атручванне жывёл узнікае пры пападанні з кормам ці вадой у страўнікавы тракт утворанага ў знешнім асяроддзі таксіну ці прадуцыравання таксіну ў страўнікава-кішэчным тракце інфіцыраванай жывёлы (усё роўна патрэбна паступленне ў арганізм таксіну, каб знізіць ахоўныя функцыі арганізму);
  •  вялікае значэнне мае феномен Берынка, калі пры другім паступленні у арганізм жывёлы невялікай дозы таксіну адчувальнасць да яго ўзрастае і жывёла гіне;
  •  інкубацыйны перыяд працягваецца ад некалькіх гадзін да 2...3 тыдняў, звычайна ён складае 12...48 гадзін;
  •  характэрна прагрэсіруючая вяласць, парушэнне інервацыі мышцаў, параліч мышцаў языка, глоткі, вуснаў, мяккага нёба, галасавых звязак;
  •  жывёлы захопліваюць корм, але праглынуць не могуць, вада выліваецца з ротавай поласці і праз насавыя хады; парушаецца зрок, слінацячэнне, парушэнне сакраторнай і маторнай функцыі страўнікава-кішэчнага тракту;
  •  маланкавае працяканне хваробы характэрна для коней, якія гінуць праз некалькі гадзін;
  •  вострае працяканне хваробы ў коней працягваецца 2...3 сутак; назіраецца паралюш і выпадзенне языка з-за паралюша ніжняй сківіцы;
  •  хранічнае – 10 дзён і больш; характэрны прызнак няпэўная паходка; жывёлы паступова ачуньваюць;
  •  у БРЖ хвароба часцей працякае ў вострай форме і працягваецца да 3...6 дзён; надоі малака спыняюцца, часта шкодзяцца лёгкія.

Лабараторная дыягностыка заключаецца ў даследаванні матэрыялу на наяўнасць батулінічных таксінаў і ўзбуджальніка (праверка таксігеннасці культуры), кроў толькі на наяўнасць батулінічнага таксіну (свежая).

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Граму і Мурамцаву.

Мікракарціна:

  •  буйная грамстаноўчая простая ці злёгку выгнутая палачка (3,4...9,4 х 0,3...1,9);
  •  клеткі са спорамі маюць выгляд тэнісных ракетак;
  •  рухомая;
  •  капсулу не ўтварае;
  •  у мазках размяшчаюцца адзінкава, парамі ці кароткімі ланцужкамі.

Культываванне:

  •  пробы корму, змесціва страўніка, кавалкі пячонкі масай 25...30 г расціраюць у ступцы са стэрыльным жвірам і заліваюць роўным ці двайным аб’ёмам фізіялагічнага раствору. Экстрагуюць 2 гадзіны пры пакаёвай тэмпературы, затым 2/3 узвесі выкарыстоўваюць для знаходжання таксіну і 1/3 для выдзялення ўзбуджальніка;
  •  высеў на асяроддзі: Кітта-Тароцці і глюкоза-крывяны агар Цэйслера;

Асаблівасці культывавання: строгі анаэроб, тэмпература 30...35оС, рН 7,2...7,4, тэрмін культывавання 48...96 гадзін.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на глюкоза-крывяным агары праз 2...4 сутак вырастаюць круглыя ці з карэнняпадобнымі адросткамі, бясколерныя ці шэраватыя, з інтэнсіўнай зонай гемолізу, калоніі;
  •  на Кітта-Тароцці на 2...3 суткі паступовае памутненне асяроддзя і газаўтварэння з пахам прагорклага масла.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  цукралітычныя ўласцівасці ўсіх сераварыянтаў Сl.botulinum вельмі варыябельны і не могуць служыць асновай для вызначэння відавой прыналежнасці;
  •  пратэалітычныя ўласцівасці праяўляюцца ў сераварыянтаў А і В.

Біяпроба:

  •  экстракты пробаў корму і даследаванага матэрыялу фільтруюць праз вату ці цэнтрыфугуюць пры 3000 аб/хв. 30 хвілін, дзеляць на 2 часткі, адну з якіх праграваюць у кіпневай воднай бані 20...30 мінут;
  •  кіпячоным і некіпячоным фільтратамі заражаюць унутрыжыльна ці ўнутрыбрушынна 2 белых мышак вагою 16...18 г у дозе 0,5...0,8 мл;
  •  пры наяўнасці ботулінічнага таксіну мышы, якія зараджаны некіпячоным фільтратам, гінуць на 2...5 суткі з характэрнай клінікай батулізму (хісткая паходка, частае дыханне, раслабленне шкілетнай мускулатуры, западанне сценкі чэрава (“асіная талія”);
  •  жывёлы з уведзеным кіпячоным фільтратам застаюцца здаровымі;
  •  калі таксін не знойдзены ў зыходным матэрыяле, праводзяць выдзяленне культуры, а культуральную вадкасць (МППБ) правяраюць на таксічнасць.

Сералагічнае даследаванне:

  •  пры знаходжанні ў паталагічным матэрыяле таксіна ставяць рэакцыю нейтралізацыі з тыповымі батулінічнымі сыроваткамі;
  •  так як у даследаваным матэрыяле могуць знаходзіцца некалькі тыпаў таксінаў, сыроваткі A, B, C, D, E змешваюць па 0,2 мл у 1 прабірцы да іх дабаўляюць 1 мл даследаванай узвесі;
  •  сумесь вытрымліваюць 45 хвілін пры пакаёвай тэмпературы затым па 0,8 мл уводзяць унутрыбрушынна двум белым мышам вагой 16...18 г; для кантролю двум іншым мышам уводзяць узвесь матэрыялу, якую папярэдне разбаўляюць роўнай колькасцю фізраствору;
  •  пры наяўнасці батулінічнага таксіну мышы, якім уводзілі ўзвесь разам з сыроваткамі, застаюцца жывымі, а кантрольныя гінуць на 2...4 суткі;
  •  для вызначэння тыпавой прыналежнасці батулінічнага таксіна РН ставяць наступным чынам:
  •  у 6 прабірак разліваюць па 2,4 мл даследаванага матэрыялу, у 5 з якіх дабаўляюць па 0,6 мл тыповых сыроватак, а ў 6-ю такі ж аб’ём фізраствору;
  •  пасля вытрымлівання прабірак так, як напісана вышэй з кожнай з іх матэрыял у аб’ёме 0,8...1 мл уводзяць унутрыжыльна ці ўнутрыбрушынна 2 белым мышам;
  •  вынікі РН улічваюць на працягу 4 дзён;
  •  застаюцца жывымі тыя мышы, якім ўводзілі даследаваны матэрыял з гамалагічнымі сыроваткамі; астатнія гінуць;
  •  пры знаходжанні ў матэрыяле батулінічнага таксіну далейшую працу па выдзяленні культуры не праводзяць.

Лабараторны дыягназ на батулізм лічаць устаноўленым:

  •  пры знаходжанні батулінічнага таксіну ў матэрыяле без вылучэння культуры;
  •  пры выдзяленні з даследаванага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка батулізму з наступным вызначэннем яго таксічнасці біяпробай.

Імунітэт. Пры батулізме імунітэт антытаксічны. Перанесенае захворванне не пакідае імунітэту а ні ў чалавека, а ні ў жывёл. Для спецыфічнай прафілактыкі батулізму выкарыстоўваюць анатаксіны, прэцыпітыраваныя квасцамі ці сарбіраваныя на гідраце вокісу алюмінію. З жывёл вакцынуюць толькі норак, па 1 мл у мышцу з унутранага боку сцягна. Для медыцынскіх мэтаў выпускаюць антытаксічную сыроватку.

Схема бактэрыялагічнага даследавання на батулізм

Некрабактэрыёз

 Некрабактэрыёз – інфекцыйнае захворванне многіх відаў хатніх і дзікіх млекакормячых жывёл, якое характарызуецца гнойна-некратычнымі пашкоджаннямі скуры, слізістых абалонак, унутраных органаў і канцавін.

Захворванне апісвалася пад рознымі назвамі: капытная хвароба, парша губ, энзаатычны стаматыт ягнятаў, дыфтэрыя цялят, гангрэнозны макрэц коней, капытка паўночных аленяў, некратычны стаматыт парасят.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

Сям’я: Bacteroidaceae

Род: Fusobacterium 

Від:  F.necrophorum

Успрыімлівыя жывёлы: коні, БРЖ, буйвалы, алені, авечкі, козы, свінні, сабакі, кошкі, куры, гусі, а таксама дзікія жывёлы – казулі, ласі, архары, антылопы, ламы, зебры, бегемоты, бабры, суслікі. Успрыімлівы і чалавек. З лабараторных жывёл чуллівыя трусы і белыя мышы. Высокая смяротнасць ад некрабактэрыёзу бывае ў аленяў, буйной рагатай жывёлы, авечак і свіней.

 Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  натуральным рэзервуарам узбуджальніка з’яўляецца страўнікава-кішэчны тракт здаровых жывёл;
  •  у знешняе асяроддзе ён выдзяляецца са слінай, жуйкай, мачой, фекаліямі хворых;
  •  заражэнне адбываецца праз пашкоджаную скуру і слізістыя абалонкі;
  •  узбуджальнік перадаецца праз глебу, падсцілку, кармы, прадметы дагляду за жывёламі; магчымы аутагенны шлях заражэння;
  •  заражэнню і распаўсюджанню хваробы садзейнічаюць траўмы канцавін, утрыманне жывёл у пераўвільготненых умовах;
  •  алені часцей захворваюць летам праз укусы крывасосных насякомых.

Лабараторная дыягностыка: даследаванне на некрабактэрыёз уключае мікраскапію мазкоў з паталагічнага матэрыялу, высевы на пажыўныя асяроддзі і зараджэнне лабараторных жывёл; для даследавання лепш за ўсё браць матэрыял з некратычных ачагоў у нырках, лёгкіх, пячонцы і іншых парэнхіматозных органах, паколькі фузабактэрыі на скуры і слізістых знаходзяцца ў асацыяцыі з іншымі мікробамі.

Матэрыял для даследавання:

  •  трупы дробных жывёл цалкам, ад буйных - пашкоджаныя тканкі і часткі парэнхіматозных органаў з некратычнымі ачагамі;
  •  для прыжыццёвага даследавання бяруць з месцаў пашкоджання  саскрэбы з участкаў на мяжы здаровай і некратызаванай тканкі.

Мікраскапія:

  •  метады афарбоўкі: па Мурамцаву, Раманоўскаму-Гімза ці сінькай Лёфлера, па Граму.

Мікракарціна:

  •  у мазках з патматэрыялу ўзбуджальнік мае выгляд грамадмоўных, а пры спецыяльных метадах афарбоўкі – зярністаафарбаваных нітак рознай даўжыні (да 100...300 мкм), таўшчынёю 0,75...1 мкм;
  •  у старых культурах кароткія палачкі і нават кокі;
  •  у мазках з культуры знаходзяцца зярніста афарбаваныя доўгія ніткі, якія пераплятаюцца і месцамі могуць мець колбападобныя пашырэнні;
  •  спор не утвараюць;
  •  капсул не ўтвараюць;
  •  нерухомыя.

Культываванне:

  •  высеў на глюкоза-крывяны агар, у асяроддзе Кітта-Тароцці, МПБ і МПА для кантролю за кантамінацыяй патматэрыялу іншай мікрафлорай, высяваюць таксама на сыроватачна-глюкозны, пячонкавы булён Хоцінгера і паўвадкі агар, булён Мартэна, крывяны агар, агар Вейона. Дабаўленне ў асяроддзе Кітта-Тароцці 0,2…0,5% глюкозы і 10…20% свежай сыроваткі быкоў дае буйны рост узбуджальніка.

Асаблівасці выдзялення ўзбуджальніка:

  •  строгі анаэроб;
  •  аптымальная тэмпература 36...38оС;
  •  аптымальная рН 7,4...7,6;
  •  тэрмін культывавання да 5 сутак.

Культуральныя ўласцівасці:

  •  на асяроддзі Кітта-Тароцці праз 13...24 гадзіны ўтварае інтэнсіўнае памутненне спачатку знізу, а затым і ўверсе, газаўтварэнне слабое; на 5-я суткі адбываецца прасвятленне булёну, а на дно выпадае крошкападобны асадак;
  •  на слупках з сыроватачным агары праз 3...4 дні з’яўляецца рост па ўколу ў выглядзе дробных (1 мм) чачавіцападобных, дробназярністых з радыяльнымі адросткамі калоній;
  •  на цвёрдых асяроддзях, такіх як сыроватачны, глюкозакрывяны агар у анаэробных умовах утвараюцца дробныя, круглыя ці прадаўгаватыя калоніі дыяметрам 2...3 мм;
  •  на глюкоза-крывяным агары бактэрыі растуць пры ўмовах стварэння вакууму да 4...10 мм рт.ст.; на 2...3-я суткі з’яўляюцца дробныя круглыя ці прадаўгаватыя расінкавыя калоніі, якія да 4..5 дня павялічваюцца ў памерах; часам яны акружаны зеленаватай зонай гемолізу; паверхня калоній гладкая і матавая. Пры змяшчэнні ў аэробныя ўмовы калоніі працягваюць расці, але становяцца шурпатымі.

Біяхімічныя ўласцівасці:

  •  ферментуе з утварэннем кіслаты і газу глюкозу, цукрозу, галактозу, мальтозу, арабінозу, левулёзу, саліцын;
  •  несістэматычна ферментуе гліцэрын, дульцыт, маніт, інулін;
  •  лактозу ферментуе слаба;
  •  МПЖ не разрэджвае;
  •  мазгавое асяроддзе чарнее з-за ўтварэння серавадароду;
  •  утварае індол;
  •  NH3 не ўтварае;
  •  нітраты ў нітрыты не аднаўляе.

Біяпроба: у сувязі з тым, што выдзяленне чыстай культуры з першаснага матэрыялу на асяроддзях складанае, выдзяленне мэтазгодна праводзіць біялагічным метадам. Спачатку заражаюць труса суспензіяй (1:10) зыходнага матэрыялу падскурна ў сярэднюю трэць паверхні вуха ў дозе 0,5...1 мл. Можна заразіць і трох белых мышэй у вобласці корня хваста ў дозе 0,2...0,5 мл.

Для заражэння можна выкарыстоўваць суткавую булённую культуру ўзбуджальніка. Назіранне за заражанымі жывёламі вядуць на працягу 10 дзён. Пры станоўчым выніку на месцы ін’екцыі праз 4...7 дзён утвараецца некроз. З ачага некрозу робяць мазкі і афарбоўваюць. Пры знаходжанні ў мазках зярніста афарбаваных нітак, якія характэрны для F.necrophorum, біяпробу лічаць станоўчай. Пры ўскрыцці знаходзяць некратычныя ачагі ў мышцах галавы, сценкі брушыны, сэрца, пячонкі.

Лабараторны дыягназ пры некрабактэрыёзе лічаць устаноўленым пры:

  •  выдзяленні з зыходнага матэрыялу культуры з уласцівасцямі, характэрнымі для ўзбуджальніка дадзенага захворвання, і развіцця некратычнага ачага ў труса на месцы ўвядзення суспензіі зыходнага матэрыялу ці культуры з наступным знаходжаннем у мазках з гэтага ачага тыповых мікраарганізмаў;
  •  развіцці ў заражанага труса некратычнага ачага на месцы ўвядзення матэрыялу і знаходжанні ў мазках з ачага некроза тыповых мікробаў, нават пры адсутнасці росту ўзбуджальніка ў высевах з зыходнага матэрыялу.

Тэрмін лабараторнага даследавання – да 10 сутак.

Імунітэт. Перахварэлыя жывёлы неўспрыімлівасці да паўторнага зараджэння не набываюць і імунітэт немагчыма ўтварыць пры вакцынацыі.

Схема лабараторнай дыягностыкі на некрабактэрыёз

Лептаспіроз

Лептаспіроз – інфекцыйная прыродна-ачагавая хвароба жывёл і чалавека, якая характарызуецца кароткачасовай ліхаманкай, анеміяй, жаўтухай, гемаглабінурыяй (асабліва ў цялят), гемарагічным дыятэзам, некрозам склізістых абалонак і скуры, атаніяй органаў стрававання, абортамі (у кароў і свінаматак). Магчыма і бессімптомнае працяканне хваробы. Перахварэўшыя жывёлы доўгі час застаюцца лептаспіраносьбітамі.

 Класіфікацыя ўзбуджальніка:

 Сям’я: Spirochaetaceae

 Род: Leptospira

 Від: L.iсterrogans (патагенны від уключае больш за 180 серавараў).

Найбольшае значэнне ў паталогіі маюць наступныя серагрупы: Pomona, Tarassovi, Grippotyphosa, Hebdomadis, Canicola, Iсterohaemorrhagiae.

 Успрыімлівыя жывёлы:

  •  у прыродных ачагах (дзе адсутнічаюць сельскагаспадарчыя жывёлы і чалавек) хварэюць мышы, хамякі, пацукі, насякомаедныя і парнакапытныя;
  •  у асобных відаў грызуноў лептаспіры маюць да 60% прадстаўнікоў папуляцыі;
  •  хварэюць усе сельскагаспадарчыя, хатнія жывёлы і чалавек; найбольш адчувальны БРЖ (серагрупы Pomona, Hebdomadis), свінні (серагрупы Pomona, Tarassovi), лісы, пясцы; менш адчувальны – коні, козы, авечкі, буйвалы, вярблюды, алені, аслы, сабакі, кошкі, куры;
  •  лабараторныя жывёлы па ступені адчувальнасці размяшчаюцца наступным чынам: залацістыя хамячкі, марскія свінкі, трусы-смактуны.

Патагенез і фактары вірулентнасці:

  •  асноўны фактар перадачы хваробы – вада;
  •  уваходнымі варотамі ўзбуджальніка з’яўляюцца пашкоджаная скура і слізістыя абалонкі;
  •  дзякуючы актыўнай рухомасці лептаспіры хутка трапляюць у кроў, а праз 12 гадзін ужо знаходзяцца ў пячонцы;
  •  адбываецца генералізацыя інфекцыі – з’яўляецца ліхаманка, павялічваецца колькасць лептаспір у пячонцы, нырках, наднырачніках, селязёнцы, лёгкіх;
  •  да гэтага часу ўтвараюцца антыцелы, якія выклікаюць элімінацыю лептаспір з крыві і парэнхіматозных органаў; у нырках антыцелы не дзейнічаюць і лептаспіры актыўна размнажаюцца, а затым выдзяляюцца з мачою;
  •  лізіс лептаспір суправаджаецца назапашваннем таксічных рэчываў, якія павышаюць пранікальнасць сасудаў, лізіруюць эрытрацыты, адбываюцца крывазліцці, развіваецца гематурыя і жаўтуха, пашкоджваецца нервовая сістэма. Таксікоз можа прывесці да гібелі жывёлы;
  •  ферменты вірулентнасці: гемалізін, фібрыналізін, плазмакаагулаза, гіялуранідаза, ліпаза, лецытыназа.

Матэрыял для даследавання:

  •  пры жыцці жывёлы – мача, кроў у перыяд ліхаманкі;
  •  пасмяротна – трупы дробных жывёл, сэрца, кавалкі парэнхіматозных органаў, нырка, транссудат з грудной і брушной поласцяў, перыкардыяльная вадкасць, мачавы пухір з утрыманнем, абартаваны плод ці органы плода; вадкія субстраты адсмоктваюць у стэрыльныя прабіркі;
  •  патматэрыял дастаўляецца ў лабараторыю з кур’ерам не пазней 6 гадзін пасля гібелі жывёлы летам і 12 гадзін зімою.

Лабараторная дыягностыка прадугледжвае мікраскапію мазкоў з зыходнага матэрыялу, гісталагічнае даследаванне зрэзаў з нырак і пячонкі пасля імпрэгнацыі серабром па Левадзіці, выдзяленне культуры і яе мікраскапію, біяпробу, сералагічную ідэнтыфікацыю выдзеленых культур, сералагічнае вызначэнне спецыфічных антыцел у рэакцыі мікрааглюцынацыі (МАГ).

Мікраскапія:

метады афарбоўкі: – па Граму, па Раманоўскаму-Гімзу, па метаду Кікценка (на нефіксаваны прэпарат наносяць спецыяльны раствор, які створаны з: 0,2 г таніну, 2 мл фармаліну, 5 мл 4%-нага спіртовага раствору ёду на 100 мл дыстыляванай вады, вытрымліваюць 1 хвіліну, зліваюць і наносяць іншую фарбу: 1 г генцыянвіялету ў 100 мл 25%-нага этылавага спірту – на 50 секунд з падагрэвам, прамываюць, высушваюць і мікраскапуюць з імерсіяй);

Мікракарціна:

  •  тонкія, доўгія спіралепадобныя мікраарганізмы даўжынёй 7..14 (да 30 мкм) і шырынёй 0,1...0,2 мкм;
  •  маюць 12...18 дробных першасных завіткоў, а другасныя завіткі надаюць ім Г-, С- і S-форму;
  •  споры і капсулы не ўтвараюць;
  •  грамадмоўныя (лептаспіры дрэнна успрымаюць анілінавыя фарбы);
  •  па Раманоўскаму-Гімзу афарбоўваюцца ў чырвоны колер (ружова-фіялетавы) (фіксацыя рэзка змяняе іх марфалогію);
  •  па Кікценку – у чырвона-фіялетавы колер на бясколерным фоне;
  •  рухомыя (галоўны тып руху – вярчальна-паступальны); жгуцікаў не маюць, а рухаюцца за кошт скарачэння фібрылаў восевай ніткі цела;
  •  жывыя лептаспіры разглядаюць у цёмным полі мікраскопа; выкарыстоўваюць цемнапольны кандэнсар і павелічэнне 40х7-10; прэпарат рыхтуюць па метаду раздаўленай кроплі;
  •  магчыма прымяненне імунафлюарэсцэнтнага метада дыягностыкі.

Культываванне:

Матэрыял высяваюць на спецыяльныя асяроддзі Любашэўскага і Уленгута:

  •  асяродде Любашэўскага – фільтраваную праз папяровы цэдаль нехлараваную ваду стэрылізуюць у аўтаклаве пры 1 атмасферы 30 мінут, ахалоджваюць, устанаўліваюць рН 7,3...7,4 і дабаўляюць 5% сыроваткі крыві труса ці барана, прагрэтай пры 56оС на працягу 1 гадзіны; затым асяроддзе прапускаюць праз фільтруючыя пласціны СФ у фільтры Зейтца і асептычна разліваюць у прабіркі;
  •  асяроддзе Уленгута рыхтуюць з вадаправоднай вады (рН 7,2...7,3), стэрылізуюць дробна цякучым парам; да 10 аб’ёмных частак вады дадаюць 1 частку стэрыльнай сыроваткі крыві каня ці труса, памешваюць, асептычна разліваюць у прабіркі па 3 мл і заліваюць 1 мл вадкага вазеліну;
  •  таксама выкарыстоўваюцца асяроддзі Ферворта-Вольфа, паўвадкае Флетчэра, асяроддзе Кортгофа, твін (полісарбат) альбумінавае асяроддзе Эллінгаўзена ці Элліса, асяроддзе Кокса і іншыя.

Асаблівасці культывавання:

  •  факультатыўныя анаэробы;
  •  аптымальная тэмпература 28...30оС;
  •  тэрмін культывавання ад 7 дзён да 1...2 месяцаў, а для асобных варыянтаў да 6 месяцаў;

Культуральныя ўласцівасці:

  •  пры культываванні асяроддзе не змяняецца і наяўнасць росту лептаспір вызначаюць мікраскапіяй у цёмным полі; на цвёрдых асяроддзях (Кокса, ВГНКІ) утвараюць калоніі S-, O- і R-формаў; тыповая вірулентная S-форма мае празрыстыя, у выглядзе дыску з роўным краем, калоніі;

Біяхімічныя ўласцівасці лептаспір вывучаны недастаткова, ферментацыя вугляводаў не даказана; выяўлены каталаза, аксідаза, ліпаза і іншыя ферменты; вызначэнне біяхімічных уласцівасцяў у лабараторыі не прадугледжана.

Біяпроба. Лабараторных жывёл зараджаюць для:

  •  выдзялення культур з зыходнага матэрыялу і аб’ектаў знешняга асяроддзя;
  •  ачысткі культуры лептаспір ад іншых;
  •  вызначэння вірулентнасці;
  •  дыферэнцыяцыі ад сапрафітаў.

Для выдзялення культур суспензію даследаванага матэрыялу ўводзяць падскурна ці ўнутрыбрушынна 2-м залацістым хамякам 20...30-дзённага ўзросту ў дозе ад 0,3...0,5 да 1,0 мл ці трусянятам-сысунам ва ўзросце 10...20 дзён – 2...3 мл; аднаго з іх забіваюць на 4...5 дзень, другога, калі не загіне, на 14...16 дзень пасля зараджэння. Сыроватку крыві іншага звярка даследуюць у рэакцыі мікрааглюцынацыі з лептаспірамі 13 сералагічных груп, пачынаючы з развядзення 1:10. Станоўчая  РМА сведчыць аб наяўнасці лептаспір у даследаваным матэрыяле. Адначасова праводзяць мікраскапію і высевы на пажыўныя асяроддзі.

Вірулентнасць культуры вывучаюць на залацістых хамячках ці трусянятах, якіх зараджаюць унутрыбрушынна 5...7 дзённай культурай, якая ўтрымлівае 70...100 лептаспір у поле зроку мікраскопа. Высокавірулентныя культуры выклікаюць гібель залацістых хамякоў у дозе меншай за 0,1 мл, сярэдняй вірулентнасці – у дозе  0,2...0,4 мл і слабавірулентныя – у дозе 0,5 ... 1 мл.

Сералагічная ідэнтыфікацыя выдзеленых культур праводзіцца з дапамогай стандартных аглютынуючых сыроватак у РМА, рэакцыі імунаадсорбцыі і метадам монакланальных антыцел.

У мэтах своечасовага выяўлення лептаспірозу і кантролю эпізаатычнай сітуацыі праводзяць даследаванне сыроваткі крыві жывёл у РМА:

  •  на племянных прадпрыемствах, станц