95948

Қазіргі заман талабына сай екі қабатты кітап дүкені

Дипломная

Архитектура, проектирование и строительство

Дипломдық жұмыстың міндеті: сабақ, сабақтың құрылымын және түрлерін қарастыру; жылу-техникалық есептеулерді қарастыру; іргетастарды орналастыру жұмыстарының өңдірісін қарастыру. Дипломдық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, алты бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Казахский

2015-10-01

878 KB

1 чел.

Кіріспе

Бұл дипломдық жұмыста екі қабатты кітап дүкені жобасының элементінің құрылысы қарастырылған. Жаңа Қазақстан өзінің дербес даму жолын таңдап, жылдан жылға əлемдік қоғамдастықта барған сайын зор құрмет пен беделге қол жеткізе отырып, алға қарай нық сеніммен ілгерілеп келеді. Мұның өзі Қазақстанның одан əрі дамуын тұрлаулы, осы заманғы жəне болашағы зор экономикалық, əлеуметтік, саяси жəне əкімшілік негізге қоюға мүмкіндік береді. Елбасының 2013 жылғы Жолдауы Қазақстанды жеделдете, жан - жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдалып алынғандығын көрсетеді. Яғни, жаңа бəсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы елімізді жаһандық экономикаға кіріктіруге бағытталған мемлекеттік саясат қабылданды. Сонымен қатар, Қазақстанда халықаралық бəсекеге қабілеттілік деңгейіне жете алатын, жоғары технологиялық жаңа өндірістерді дамыту қажеттігі мен өнеркəсіптік құрылымды өзгертуге бейімді, əрі ауқымды зор жобалар əзірлеу мақсаттарына ерекше назар аударылды.

Бүгінгі нарықтық экономика жағдайында құрылыс ісін жүргізу және жобалау жұмысы ең маңызды жəне міндетті шарты болып табылады. Қазақстан Республикасы нарықтық қатынастардың дамуы жағдайында басқару жүйесінің алдында тұрған жаңа міндеттерді шешуге қайта бағыт алды. Себебі, құрылыс саласының күннен күнге дамып келе жатқаны заман талабына сай сұраныстың өсуіне байланысты болып отыр. Осы саладағы еңбекті ұйымдастырудың жолдарын жəне оның экономикалық жағынан тиімділігін зерттеу, өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың, құрылыс материалдарын тиімді әрі дұрыс пайдаланудың нəтижелерін анықтаудың қазіргі тəсілдерін қолдану, сондай-ақ бұл ақпараттарды құрылыс жобалау жұмыстары үшін қолдану маңызды.

Құрылыс дегеніміз, жаңадан құрылатын немесе жұмыс істеп түрған негізгі фондтарда үлкейтумен және қайта жаңғыртумен қамтамасыз ететін, халық шаруашылығының жетекші саласы болып табылады. Барлық халықтың материалдық мәдени деңгейлердің көтерілуіне, еңбек өнімділігінің артуына, өндірістің барлық салаларының дамуына, күрделі құрылыс саласының қосар үлесі зор.

Қазіргі заманғы құрылыс дегеніміз, бір - бірімен үйлесіп жатқан әртүрлі күрделі жұмыс комплексі. Уақытты үнемдеу шарттарын орындау үшін жұмысты ғылыми түрде ұйымдастыру деңгейін көтеру қазіргі күн талабында тұрған мәселе. Жұмысты бұлай ұйымдастырудың негізгі ережелерімен нормалардың біріңғай жүйесі, жұмысты ұйымдастыруды жобалау, құрылысты жоспарлау және басқару болып табылады. Жұмыс көлемдерінің ұлғаюы, объектілердің күрделенуі, жұмысты тасқынды әдістермен орындауды үлкен жетілдіруді талап етеді.

Өндіріс ғимараттарын жобалай отырып оның көлемдік жобалау шешімін, конструктивтік схемасына тоқталғанда міндетті түрде оның технологиялық және архитектуралық сәулеттілік талабына сай, сонымен қатар ғимаратты алдыңғы қатарлы индустриальды әдістемелермен қамтамасыз еткен жөн. Өндіріс ғимараттарын жобалағанда алдын ала онда жүретін технологиялық процесстердің жақсы жағдайда өтуін қамтамасыз ету қажет және де жұмысшылардың жұмыс істеуіне едәуір қолайлы жағдайлар жасалуы керек.

Ғаламтордың және компьютерлік технологиялардың қарқынды өсу ғасырында кiтап дүкенi қазiр сұраныссыз қалғаны бәрімізге де айқын көрініс алып отыр. Қағаз кiтабында халықтың қажеттiлiгi төмендеуде. Бұл үрдiс бүкiл әлемде де байқалады. Бiрақ Қазақстандық кiтап нарығында өзіндік ерекшелiк бар. Себебі, қағаз кiтаптарды артық көретін, орташа және үлкен жастағы адамдардың сұранысы көп. Қағазға басылып шығарылған кітап электрондық кітап бейнесіне қарағанда, бірнеше артықшылыққа ие: кiтапты қалай болғанда да, қолдың жеңіл икемімен ақтарысуға болатындығынан, типографиялық бояудың хош иiсін сезіне алатындығынан, жылдар ағымымен сөреге жинап қойып әдебиеттiң тамаша тұлғасымен өзіңіз де қоршаған орта да көріп, оқыған да қолайлы. Мысалы: оқу орны үшін кітаптар, сыйлық үшін альбомдар, балалар үшiн ойыншық кiтапшалары осылардың барлығы баспа түрiнде ғана құнды оқулық болып таныстыратын басылымдардың қатарына жатады. Сатып алушылар жаппай жиналып қалуы орналасқан және әмбебап сұрыпталған өнім түрлерімен қамтамасыз етілген кiтап дүкендерi ең үлкен өзектiлiкке ие. Кітап дүкенін жобалауда маңызды міндет болып залдың жақын орталықта орналасуы және сатып алу үшін келген адамдардың қажетті уақыттарын едәуір қысқарту болды. Кiтап дүкендерiнiң жобалауы алдыңғы технологияларды қолдануға, өзіндік бизнесте ең жоғары автоматтандыруды пайдалануға, сонымен бiрге мамандармен ынтымақтастыққа бағдарлайтын кiтап дүкенін жобалау негізгі мақсат болып табылады. ХХІ ғасырда заманауи технологияларды пайдалана отырып, барлық жас ерекшеліктеріндегі адамдардың кітапқа деген қызығушылық сезімін түрлі тәсілдер, құрылысты заманауи әрі қызықты жағдай қалыптастыратындай әсерлі түрлі бейнелер жасау арқылы мақсатқа жету көзделген.

Дипломдық жұмыстың мақсаты: қазіргі заман талабына сай екі қабатты кітап дүкені жобасының элементінің құрылысын қарастыру.

Дипломдық жұмыстың міндеті:

  •  сабақ, сабақтың құрылымын және түрлерін қарастыру;
  •  жылу-техникалық есептеулерді қарастыру;
  •  іргетастарды орналастыру жұмыстарының өңдірісін қарастыру.

Дипломдық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, алты бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.


1 Әдістемелік бөлім

1.1 Сабақ және оның түрлері

Сабақ логикалық аяқталған, толық, шектеулі бағандармен негізделіп қамтылған оқу - тәрбие үрдісі. Оның құрамында күрделі тығыз байланыста оқу процесінің негізгі элементтері қамтылған: мақсат, міндет, мазмұны, әдісі, тәсілі, түрі, оқушы мен оқу арасындағы іс - әрекеттің байланысы.

Сабақ өз алдына оқытушының шеберлігінің айқын көрінісі болғанымен, бір жағынан оқытудың психологиялық және педагогикалық заңдылықтарына, екінші жағынан білім беру стандартының қоятын талаптарына негізделген.

Оқу үрдісінің жалпы заңдылықтары:

  •  мақсат қою қоғамның қажеттілігі мен даму деңгейіне, білім үрдісіне қоятын талаптарына, тұлғаны тәрбиелеу мен оқытуға тікелей байланысты;
    •  мазмұнын айқындау оқытудың мақсаты мен міндеттеріне, оқушының жас ерекшелік және жеке дара қабілеттеріне, оқытудың теориялық және практикалық даму деңгейіне байланысты;
    •  әдістерді таңдау оқытудың міндеттері мен мазмұнына, оқушылардың нақты оқу мүмкіндіктері мен оларды қолдануына байланысты;
    •  оқу үрдісін ұйымдастыру формасы оқытудың мақсаты, мазмұны мен әдістеріне байланысты;
    •  оқушылардың оқу іс-әрекетіндегі белсенділігі оқушылардың бойында ішкі танымдылық түрткілердің және сыртқы ынталардың қоғамдық, экономикалық, педагогикалық қамтылуымен тығыз байланысты;
    •  оқу үрдісінің тиімділігі барлық заңдылықтардың өзара байланысы мен ұйымдастырылу жағдайына тәуелді.

1.2 Сабақтың құрылымы

Сабақтың құрылымы. Қазіргі таңда ғылыми ақпарат ағымы өте үлкен, оқыту уақыты шектеулі. Ең маңызды талаптардың бірі оқытудың әдістері мен тиімді мазмұнын табу болып саналады. Сабақтың құрылымы дидактикалық мақсат негізінде құрылады, оқу материалының мазмұны, оқу іс-әрекетінің барысында жүзеге асырылатын ақыл-ойлық және практикалық операция құрамына, психологиялық заңдылықтары мен жағдайына, оқушылар құрамына, дайындық деңгейіне, кесел келтіретін және күшті оқушылардың әсеріне сәйкес құрылады.

Қандай да бір оқу материалының меңгерілу деңгейінің заңдылығына сәйкес оқытушы үйренудің логикасын, реттілігін құрайды, ол оқытудың нақты әдістері мен амалдардың көптеген түрлерінің сан алуандылығымен байқалады.

Сабақтың ұтымды құрылымын қамтамасыз ететін:

-поқытудың, тәрбие мен дамудың мақсатын кешенді жоспарлау;

-псабақ мазмұнының ішіндегі негізгісін және тақырыптың маңыздысын, нақтылығын бөлу;

-пматериалдың мөлшерлігі және қайталау уақыты, жаңа материалды оқу, үй тапсырмасын бекітудің мақсатқа лайықты реттілігін анықтау;

-поқытудың ұтымды әдіс-тәсілдері, амалдарын таңдау;

-поқушыларға жеке дара және дифференциалды көзқарас;

-поқытудың қажетті оқу материалдық жағдайын қамтамасыз ету.

Оқушылардың танымдылық іс - әрекетінің белсенділігін арттыруды:

-поқушының оқу танымдылық міндеттердің қабылдауы мен түсінуі;

-пшешу жолдарының жоспарын құру;

-пміндетті іс жүзінде шешу;

-пміндетті шешу үрдісін бақылау;

-пүлгіге сәйкес нәтижесін бағалау;

-пжинаған білімін одан әрі жетілдірудің міндеттерін айқындау.

Оқытушы оқушыларға сабақ үстінде өзіндік шығармашылықпен оқу           іс-әрекетін ұйымдастыра білу қажет және оқытудың «белсенді» әдісін қолдана отырып меңгерілу үрдісіне бақылау жасау, ерекше қарым-қатынасты ұйымдастыра отырып, көптеген әдістемелік амалдарды қолдана отырып жүзеге асыруы қажет.

Сабақты өзіндік талдау деңгейі:

-пэмоционалдық ырықсыз деңгей, оқытушының өзінің педагогикалық       іс-әрекетіне толық қанағаттануы немесе қанағаттанбау деңгейі;

-пбағалау сабақтың нәтижесінің қойылған мақсат пен жоспарға сәйкестігін бағалау;

-пәдістемелік сабаққа қабылданған талаптар негізінде сабаққа талдау жасау;

- рефлексивті себептері және одан шығатын нәтижені айқындау. Бұл талдаудың жоғары түрі, оны іске асыру үшін психологиялық және педагогикалық теорияны да қатыстыру қажет.

Принциптер мен ережелер туралы ұғым. Принцип латын сөзі, қазақша негіз деген сөз. Оқыту принциптері оқытушы мен оқушылардың жұмысын реттеп отыратын ережелер. Сондықтан ол барлық пәндерді оқытқанда қолданылады. Оқыту принциптеріне сәйкес оқытуға қойылатын талаптар тұжырымдалады. Оларды орындаған оқытушы өз еңбегінде жақсы табыстарға жетеді.

Оқыту принциптерінің жүйесін тұңғыш ұсынған Я.А. Каменский. Ол адам табиғаттың бір бөлігі болғандықтан, оқыту да табиғат пен адам тәуелді болатын заңдарға байланысты екенін дәлелдейді. Сондықтан оның пікірінше, оқытудың ең басты принципі - табиғатқа сай болу принципі.

И.Г. Песталоцци оқытудың көрнекілік принципін ерекше бағалап, оны логикалық ойлауды дамытатын маңызды құрал деп санаған. К.Д. Ушинский оқытудың халықтық сипатына баса назар аударып, оқытудың принциптерін психологиялық тұрғыдан қараған. Ы.Алтынсарин оқыту ережелерін қазақ оқу орнындағы білім берудің ерекшеліктеріне байланысты қолдану керектігін айтқан.

1.3 Сабаққа қойылатын негізгі талаптар

Оқытушы сабақты талдауға қойылатын негізгі талаптар:

  •  талданатын тақырыптың  мақсаты мен міндеті;
    •  дидактика, психология, әдістеме, бағдарлама, нормативтік талаптар мен әдістемелік  ұсыныстардың негізін білу;
    •  өз сабағына талдау жасайтын позиция мен көрсеткіштерді айдындай білу;
    •  оқушылардың  ерекшеліктерінің мінездемесі және  сабақтағы жұмыста оның ескерілуі;
    •  сабақтың жоспарын, түрін, құрылымын, мазмұнын, әдіс-тәсілдерін дәлелдеу;
    •  сабақ барысында оқушылардың орындайтын жаттығулар мен тапсырмалардың оқу міндеттерінің жүйесінде психологиялық және педагогикалық бағалау;
    •  сабақтың әртүрлі кезеңдерінде оқушылардың өз бетінше ойлау қабілетінің дамуын бағалау, сабақтың жоспарланған міндеттерін жүзеге асыру;
    •  сабақта фактілер мен әрекеттердің педагогикалық мақсатқа лайықтылығын бағалау;
    •  сабақтың кезеңдерінің өзара байланысын көрсету мен бағалай білу;
    •  жүргізілген сабаққа немесе кейбір кезеңдеріне қанағаттануы немесе қанағаттанбауы;
    •  сәтсіздіктерді немесе кемшіліктерді жоюды іске асыру жолдары.

Сабақты өзіндік талдау. Оқушылардың көтерілуін, жетістігін ескере отырып іс-жүзінде орындалған мен жоспарланғанды салыстыру арқылы өз іс-әрекетінің соңғы нәтижесін бағалау мақсатында жүргізілген мақсаттың мазмұны мен міндеттеріне шын жүректен ой-тұрғысында жүйелеп орналастыру болып табылады.

Сабақтың жіктелуі сабақтарды құрылысы жөнінен топтастыру, түрге бөлу. Дидактикада сабақ классификациясын анықтауға айрықша маңыз береді. Бұл мәселе турасында педагогикалық ғылыми еңбектерде ортақ пікірлер әлі де қалыптаспаған. Қоғам дамыған сайын оқу жүйесінің қайта құрылатындығы және соған орай оқытудың мазмұны, әдіс-тәсілдерінің де өзгеріп, жаңарып отыруы сөзсіз. Сонымен қатар, сабақты жіктеу әрбір пәннің ерекшеліктеріне, оқушылардың жас және таным ерекшеліктеріне де байланысты болып келеді. Мысалы, И.Н.Казанцев сабақты жіктеуді оқу материалының мазмұны мен дидактикалық мақсатына және өткізу әдісіне қарай белгілесе, С.В.Иванов оқыту процесінің ерекшеліктеріне қарай анықтайды. Ал, Данилов пен Есипов сабақтың негізгі дидактикалық мақсаттарына қарай құрады. Бұлардың сабақ түрлерін топтастыру ұстанымдары әр түрлі болғанымен де, ішкі мазмұндары бір - біріне өте ұқсас келеді.

Қорыта айтқанда, қазіргі оқу орны тәжірибесінде көптеп қолданылатын сабақ түрлеріне мыналарды жатқызуға болады:

  •  кіріспе сабағы;
    •  жаңа білімді хабарлау сабағы;
    •  білімді, білікті және дағдыны бекіту сабағы;
    •  жаттығу және тәжірибе сабақтары;
    •  зертханалық сабақ;
    •  қайталау-қорыту сабағы;
    •  оқушылардың білімдерін, біліктіліктері мен дағдыларын тексеру және бақылау сабағы;
    •  аралас сабақ өздігінен білім алу сабағы.

Сабақ құрылымын белгілеу оқу жұмысын неғұрлым айқын және дұрыс ұйымдастыру үшін маңызы ерекше. Мұның өзі оқытушының сабақ жоспарын құрудағы аса елеулі кезеңі болады. Сөйтіп, сабақ түрін жіктеу және құрылымын құру өзара байланысты, бірақ әрқайсысының өзіне тән өзгешелігі болады. Жоғарыда баяндағанымыздай сабақтарды топтастыру, оның құрылымын белгілеу негізінен дидактикалық мақсат пен міндеттерге және сабақтың кезеңдеріне байланысты болып келетіндігінде:

  •  кіріспе сабағының құрылымы;
    •  сабақтың басталуын ұйымдастыру;
    •  оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін түсіндіру;
    •  оларды сабаққа әзірлеу;
    •  жаңа оқу материалын ендіру;
    •  жаңа білімді пысықтау, бекіту;
    •  сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру.

Кіріспе сабағының ерекшелігі, оқу бағдарламасының жаңа тақырыптарын немесе тарауын оқып үйренуде қолданылады. Оқытушы тараудың немесе тақырыптың оқу-тәрбиелік мәнін ашып береді, алдағы сабақтарда оларды өткізу тәртібін оқушыларға түсіндіреді, ондағы жаңа оқу материалдарының мазмұнын оқып үйренудің тәсілдерін көрсетеді [1].

Жаңа білімді хабарлау сабағының құрылымы. Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін түсіндіру. Оларды сабаққа әзірлеу. Жаңа оқу материалын өндіру. Жаңа оқу материалын пысықтау, бекіту. Сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру. Алғашқы тарау немесе тақырыптық кіріспе сабақтарына қатысты мәселелерді шешіп алған жағдайда, ендігі жерде оқытушы ағымдағы әрбір оқу материалын меңгеруге сай сабақтар жүйесін ұйымдастырады. Сабақ үстінде жаңа білімдерді баяндау немесе түсіндіру жұмыстары оның өн бойында жүріп отырады. Сондықтан да ол сабақтың негізгі бөлімі болып есептеледі.

Сабақта қойылған мақсатқа сәйкес және оқушылардың жас ерекшеліктері мен таным қабілеттеріне орайластырып жаңа білімдердің баяндалуына тиісті мөлшерде уақыт бөлінеді. Жаңа сабақты хабарлау барысында оқытушының оқу материалын түсіндіруі оқушылардың сабақ үстіндегі өздігінен істейтін жұмыстарымен ұласып отырады.

Білімді, іскерлікті және дағдыны бекіту сабағының құрылымы:

  •  сабақтың басталуын ұйымдастыру, оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін түсіндіру, оқушыларды сабаққа әзірлеу;
    •  бұрын өтілген оқу материалдарын қайталау, пысықтау;
    •  оқушылардың өз бетінше жұмыс істеуі, түрлі жаттығулар мен практикалық және лабораториялық жұмыстарын атқаруы;
    •   сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру, түсіндіру.

Жаңа білімді оқушылардың қабылдап, меңгеруі барысында сабақтың пысықтау және бекіту кезеңдері де белсенді қызмет атқарады. Себебі, жаңадан оқып үйренген білімдерді пысықтап отыру әр сабақтың елеулі элементі болып табылады. Алған білімді бекітпейінше, оны сапалы да берік меңгеру мүмкін емес. Сондықтан білімді бекіту сабағы өзінің құрылысы жөнінен әр алуан болып келеді. Оқытушының түсіндіруі жағдайында оның сөзімен бірге оқушылардың өз бетінше жаттығу істері және тәжірибелік - зертханалық жұмыстарында тәжірибелер жүргізіп, көрнекі құралдарын көрсету жұмыстары қоса атқарылады. Оқу жұмысының мұндай алуан түріне қарамастан оқытушының сөзі жетекші рөл атқарады. Мұндай сабақтарда бұрынғы ұғынған оқу материалдарын оқушылардың қаншалықты терең меңгергенін, көлемін, сапасын тексеру жұмыстары да кіреді.

Жаттығу және тәжірибелік сабақтың құрылымы сабақтың басталуын ұйымдастыруды, оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін түсіндіруді, оларды сабаққа әзірлеуді, оқушылардың өз бетінше жұмыс істеуін, түрлі жаттығулар мен практикалық және лабораториялық жұмыстарын атқаруын, сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беруді қарастырады. Практикалық сабақ оқушылардың алған теориялық білімдерін практикамен байланыстыру, пысықтау және бекіту мақсатын көздейді. Практикалық сабақты жүргізу үшін түрлі жаттығу жұмыстары мен тәжірибелер қолданылады. Олар әр пәннің ерекшеліктеріне қарай атқарылады. Мысалы, тілден граматикалық түрлі ережелерге сәйкес жазбаша және ауызша жаттығу не талдау жұмыстары жүргізілсе, сызу пәнінен графикалық, ал электротехника сабағынан лабораториялық-эксперименттік тәжірибелер жасалады. Яғни, практикалық сабақтарда оқушылардың білімімен қатар олардың біліктілік және дағдыларын пысықтау да көзделеді.

Қайталау сабағының құрылымы сабақтың басталуын ұйымдастыруды, оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін түсіндіруді, оларды сабаққа әзірлеуді, бұрын өткен оқу материалдарын қайталау, пысықтау, еске түсіру арқылы оларды жүйеге келтіріп, жинақтау және қорытындылар мен тұжырымдар жасауды, сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беруді қарастырады. Қайталау сабақты қорытудың аса көп тараған түрі. Қайталаудың мақсаты қайталау-оқытудың анасы болғандықтан, өткен оқу материалдарының ең негізгі түйінді мәселелерін қайталап пысықтауды, оқушыларды өздігінен қорытынды жасауға үйретуді көздейді. Бұған оқытушының аса жауапкершілікпен ой жіберіп, тыңғылықты әзірлігін қажет етеді. Қайталау сабағын әр түрлі тәсілдермен ұйымдастыруға болады. Сабақ соңында оқытушы оның нәтижесін қорытындылап, оқушыларға қосымша тапсырмалар беруі мүмкін. Оқытушы оқушылар біліміндегі басты жетістіктері мен кемшіліктерді басымырақ көрсетіп, келешекте қандай мәселелерге көбірек көңіл бөлу қажеттігіне оқушылардың назарын аударады.

2 Архитектуралық құрылыс бөлiмi

2.1 Көлемдік - жоспарлық шешімдер

Құрылыстың бас жоспары деп тұрғызылатын объектілер мен құрылысты қамтамасыз етушілерге арналған уақытша қондырғылары бар құрылыс ауданының жалпы жоспарын айтады.

Құрылыс бас жоспары екі түрге бөлінеді:

  •  барлық құрылыс ауданының территориясын қамтитын жалпы құрылыс бас жоспары;
    •  белгілі бір ғана территорияны қамтитын объектінің құрылыс бас жоспары.

Құрылыстың жалпы құрылыс бас жоспары құрылыс жұмыстарын жоспарлау сатысында және объектіні жобалау кезінде жасалады. Құрылыс бас жоспарының мәні бұл еңбек етушілерге жақсы жағдай жасау, құрылыс монтаж жұмыстарын мүмкіндігінше механизациялау, құрылыс көліктері мен транспорт қондырғыларын тиімді пайдалану, еңбекті қорғау талаптарын сақтауды қамтамасыз ететін құрылыс ұйымының тиімді моделін жасау.

Құрылыс бас жоспарында тұрақты ғимараттар мен қондырғылар, темір және авто көлік жолдары, су желілері, кәріздер, электр қуатымен қамтамасыз ететін және басқа да коммуникациялар, құрылысқа қажетті объектілер, уақытша әкімшілік - тұрмыстық және өндіріс ғимараттары, қоймалар, уақытша жолдар, механизацияланған қондырғылар арнайы белгілермен белгіленіп көрсетіледі.

Жобаланатын ғимарат орталық өндірістік кооперативтің бас жоспарында орналасқан. Бас жоспар нормативтік құжаттарға сәйкес шешілген, объектілердің өртке қауіпсіздігі қамтамасыз етілген. Жоспардағы ғимараттар мен кұрылыстар орналасқан технологиялық процесс талабына байланысты қабылданған. Құрылыс алаңын тегістеу кезінде топырақтың құнарлы қабаты, қалыңдығы 20 см кесіліп алаңды көріктендіру жұмыстарына пайдаланады, ал артығы мұндай топырақты керек ететін басқа жерлерге жеткізіледі. Жер бетінің еңісі атмосфералық жауын-шашын суларының арыққа ағуын қамтамасыз етеді. Ішкі жолдар жабыны асфальтбетоннан орындалады, ал екі қабатты кітап дүкенінің тұрмыстық блогының негізгі кіретін есік алдындағы алаң, өлшемі     100 х 100 см бетон плиталарынан орындалады.

Бас жоспардағы құрылыстар орналасуы ҚР ҚНжЕ 3.01.01 - 2002 талабына сәйкес және жел бағыты ескеріліп қабылданады. Құрылыстан және жолдардан боспаумақтар көп жылдық шөптер мен талдарды отырғызумен көгалдандырылады. Желдің орта жылдамдығы 2,5 метр бөлінген секундтан бастап 3,5 метр бөлінген секундқа дейін. Бас жоспарда жобаланған ғимараттан басқа, жолдар, тротуарлар, учаскені көгалдандыру элементтері келтірілген [2].

Жобаланатын ғимараттың көлемдік-жоспарлау шешімі осы ғимараттағы технологиялық процестерді ескере отырып шешілген. Жобаланатын өндірістік корпус екі қабатты ғимарат. Өндірістік ғимараттың өлшемі 42,10х1,20 м. Жалпы ауданы 820 квадрат метрді құрайды. Ғимараттың жалпы көлемі 1152 м3. Таза еден бетінен жабын конструкциялар астына дейінгі қашықтық 3,600 м. Жертөле бар. Өндірістік ғимаратта үш үлкен оқырмандар залы, көмекші, әкімшілік және қызмет бөлмелері бар. Ғимараттың төрт шығатын есігі бар. Олар жұмысшылардың қауіпті жағдайларда корпустан тез шығып кетуін қамтамасыз етеді. Ғимараттың жалпы биіктігі 42,10 м. Санитарлы-тұрмыстық бөлмелердің құрамы және өлшемдері өндірістің санитарлы - гигиеналық сипаттамасына сәйкес қабылданған ҚР ҚНжЕ 3.02.04 - 2002ж [3].

Ғимараттың ішкі және сыртқы әрлеу жұмыстары қазіргі заман талаптарына сай етіліп жасалады. Осы талаптарға сай келесі материалдарды қолдануға болмайды:

-пжаңғыш материалдар;

-падам денсаулығына әсер ететін химиялық қоспалары бар материалдар;

-пкөпжылдық әрлеу материалдарын пайдаланбау;

-пжылуға жеңіл берілетіндер және санитарлық - гигиеналық өңделуге жеңіл берілетін материалдар.

Ғимараттың сыртқы жұмыстарында қабырға пенельдерден, қабырғалардың сырты жоғары сапалы сылақпен сыланып, терезелер мен есіктер темір қаңқалы материалдардардан, әйнектері көк түсті вакуумды стеклопакет материалдарын қолдану арқылы жүзеге асады. Жобаланатын ғимарат бір блоктан тұрады. Ғимараттың конструкциялық жүйесі қаңқалы панель. Қаңқа темірбетон элементтерінен тұрады. Өндірістік ғимараттың сыртқы қабырғасы 350 мм қалыңдықтағы бір қабатты керамзитбетондық панельден жасалынады.

Іргетас, фундамент ғимараттың немесе құрылыстың түсірілген салмақты жердің негізгі қабатына беретін ғимараттың немесе құрылыстың жер не су астындағы бөлігі немесе ғимараттың топыраққа түсіретін салмағын көтеріп тұратын жер асты немесе су астындағы бөлігі болып табылады. Ғимараттың іргетасы - темірбетонды ұстын асты тұтасқұймалы бағаналы іргетас, өлшемдері есептеу арқасында анықталған. Сыртқы қабырға мен бағана және ортаңғы бағаналар астына орналастырылады. Бетон классы В15.

Іргетас арқалықтары серия 1-415-1. Арқалық ұзындығы 6 м, үстіңгі ені 600 мм, төменгі ені 200 мм. Арқалықтар бетон тіректерге орнатылады. Бетон класы В15. Бөлгіш қабырғалар керамикалық кірпіштен жасалынады, қалыңдығы 120 мм, негізгі конструкцияларға бекітіледі.

Едендер өндірістік корпустың барлық бөлмелеріндегі едендер жер бетіне орнатылған. Топырақ алдын ала тығыздалған. Еденнің астына қалындығы 150 мм бетоннан төсеніш жасалған. Жабын ретінде асфальтбетон қолданған қалыңдығы 30 мм және оның бетінен агрессиялы ортадан сақтау қабаты төселген.

Жабын қабатты орама қара қағаздан жасалынады. Қара қағаз астына 20мм қалыңдықта цемент - құм ерітіндісінен тегістеу қабаты орнатылады. Орама қағаз битум мастикасымен жапсырылады.

2.2 Конструктивтiк шешiм

Осы объектiнiң конструктивтiк материалдары ретінде металл құрылымы мен темiрбетонның байланысы қолданылады. Металл құрылымдарын қолдану арқылы тұрғызылған ғимараттың қызмет ету мерзiмi елу жылды құрайды және де құрылымдарды қоршаушы қандайда бір элементтің істен шыққан жағдайында, оны жеңiл алмастыруға болатындығымен тиімді. Элемент бойынша құрастырылған сэндвич-панельдер құрылыс нарығы үшiн сирек кездесетiн материал болып табылады. Оларды монтаждау көтерме крандарды қажет етпейді, сондықтан ол тығыз қалалық құрылыс ошағы үшін және қол жетпейтiн ауылшаруашылық аудандары үшiн көкейкестi. Жүктеме қабылдайтын қабырға элемент бойынша құрастыру арқылы                             сэндвич-панельдерден орындалған. Осы технология арқылы қысқа мерзiмде ғимаратты көтеріп және оның құнын арзандатуға көмектеседі. Іргетас таспалы тұтасқұймалы темірбетоннан жасалынған. Аражабын тұтасқұймалы темірбетоннан жасалынған. Ғимараттың терезесі шыны пакеттер құрылымынан жасалынған. Жарық фонарлары металл құрылымынан жасалынған. Сыртқы өңдеу сылақ тығындау, шыныдан жасалынған.

Қарағанды қаласының аумағы белдемелер арасында орналасқан. Бұл мұнда дамитын топырақтардың сипатында байқалады. Топырақтардың геоөсімдік және агроөндiрiстiк бөлiмшелерінің қасиеттеріне байланысты әр түрлi топқа бөлінеді. Аумақтың орталығында үш топ ерекшеленген:

  •  бірінші топ ағаш өсiруге жарамды жерлер;
    •  екінші топ шағын ағаш өсiруге жарамды жерлер;
    •  үшінші топ шартты ағаш өсiруге жарамды жерлер.

Бірінші топқа күңгірт талшын, сортаң және югосуглинистті механикалық құрамы бар топырақтар жатады. Бірінші топ топырақтарында Қарағанды ботаникалық бақ кеңес беретiн ағаш-бұталы жыныстар терең жыртумен 50 сантиметрге дейінгі тереңдікте өсіре алады.

Екiншi топқа күңгірт талшын, әлсіз және сортаң топырақтармен кешенде аздап саздақ қосылған топырақтар жатады. Бұл топырақтарда жеңiл механикалық құрам болғанымен, топырақтың әлсіздігі өсiмдiктердiң өсуі мен дамуында қолайсыз әсер етеді. Екінші топ топырақтарында қуаңшылыққа және тұздылыққа төзiмдi өсiмдiктерді отырғызуға болады.

Үшiншi топ топырақтарына орманға жарамды ауыр саздақ шалғындық және ұсақ саздақ күңгірт талшын топырақтар кешені жатады, ал топырақтағы сортаңдық отыз пайызға дейiн құрайды. Топырақтарда сортаңдықтың болуы топырақтардың сапасын төмендетеді. Үшінші топ топырақтарында сортаңға төзімді ағаш және бұталы жыныстар дами алады [12].

Аудан топырағының химиялық және механикалық құрамын нашарлату үшін, нормаларға сәйкес минералды және органикалық тыңайтқыштарды енгiзу ұсынылады. Жасыл ассортименттi жасауда, жасыл желек екпе ағаштарды отырғызу процесінде қуыстардағы жарамсыз топырақтың 75 пайызын алмастыруды талап етедi.

Топырақтардың маусымды тоңуы тереңдiктi құрайды:

  •  барлық саздар мен саздарлар үшiн 176 см;
    •  орташа және iрiлiк құмдар үшiн 215 см;
    •  қиыршық тас топырақтар үшiн 230 см.

Барлық аумақ тыныш тегiстелген бедермен және жазықтық болып бейнеленедi. Бедердiң ортақ жатық құлауы солтүстiк-шығыстан оңтүстiк-батысқа. Қарағанды қаласы ең биiк қыратты Қазақ белдемелеріндегі Сарыарқаның орталық бөлiгін алады. Бедер ағынсыз ойпаңдармен, көл қазаншұңқырларымен, сахаралық табақшалармен, ағын сулардың төмендеулерімен, өзеннiң аңғарымен, құрғақ алаптармен, өзектермен, жерасты суларының бет жағына шығуымен шиеленiсіп күрделенген. Аумақтың сипатты белгiсі ретінде тығыз жынысты жартастардың тастақ үйiндiлер түрiнде шығулары және бедер бойымен күштi ыдыратып жiберiлген шашыранды бағдарсыздығы байқалады. Қаланың аумағы құмдақтармен, iзбестастармен, кварциттермен, тақта тастармен, әр түрлi құрамды вулкан тәріздестермен қосылған. Жыныс құйқалақ әжiмделген, әр түрлi бағытта сынықталған, бұзылған жарықшақты және интрузия үзген болып табылады. Қарағанды облысының халық шаруашылығының сумен қамтамасыздандыру теңгерiмінде жер асты сулары маңызды рөл ойнайды. Қолдану кезiндегi ресурстар олардың ортақ жер асты суларының пайдалану бөлiгі үшiн 45 метр бөлінген секундтан бастап 50 метр бөлінген секундқа дейін болып табылады. Қолжетімді пайдалану жерасты суларының бөлігі кейiнге қалдыруларында жұмылдырылған аудандарда Нұра, Шерубайнұра, Жарлы, Талды, Түндік. Юралық конгломерат-құм қайыр жуандығында арында сулар дамыған, сол дамыған суды сумен қамтамасыз ету үшін Қарағанды қаласы пайдаланады.

Инженерлік байланыстарды жасау объектiлер үшiн бiрлескен орналастыру және сенiмдi пайдалануды ескере отырып, мұқият жобалық талқылауды талап етедi. Инженерлiк байланыстар жобасын жасауда өте жаңа ойларды әзірлей және ескере отырып, қазiргi жоғары технологиялы жүйелердi ұйымның қазiргi стильдерiнде тұрғын, кеңсе және өндiрiстiк бөлмелерді қарастырады. Инженерлiк торап кәсiпорындар, қоймалар, өнеркәсiп ғимараттарының жобалауында, ғимаратты қайта құрылымдаудың жанында қажеттi. Олардың орналастырылуына байланысты ғимарат немесе құрылымға қатысты, инженерлiк торап iшкi немесе сыртқы бола алады. Бұл ретте сыртқы инженерлiк тораптар, ішкі торапқа қарағанда, едәуiр масштаб құрылымынан астам болып келеді. Инженерлiк торап үй, кәсiпорындар, қоймалар, кенттер, қоғамдық ғимараттар, қонақ үйлер, сауда орталықтарын жобалауда қажетті элемент болып табылады.

Желiлерді инженерлiк жобалау, ғимараттар мен құрылымдар кез-келген барлық қажеттi техникалық мiнездемелердiң анықтамасымен жабдық құрамның кешендi әзiрлеуiне, есептермен, сонымен бiрге магистральдық трассалардың дәл сұлбалары, спецификация түрiндегi және құнының мұқият есептеуiмен іске қосылады. Мысалы, инженерлiк тораптарды жобалауда, ғимараттарды қайта құралымдау ісінде, қонақ үйлерді қайта құруда, зауыттарды қайта құру және олардың әрі қарай жетілуі, шағын дүкендi немесе бағалы көп қызметтi кешенге бөлек тұратын дүкендердi қайта құру ісінде маңызды.

Жылыту жүйесі ғимаратты жасанды жылыту жылдың суық кезеңінде жоғалтқан жылудың орнын толтыру және берілген температураны сүйемелдеу мақсатында, жылу ағынының қолайлылық талабына, сонымен бірге талап етілетін нормативтік құжаттарға тиісті жауап береді. Бұл функцияларды орындайтын құрылғылар кешені жылытудың жүйесi деп аталады. Мысалы, торлық сорғы, жылу жүйесі, ғимаратта температураның сүйемелдеуi үшін автоматтық құрылғы, радиаторлар, конвекторлар қолданылады. Бiздiң елімізде климаттық жағдайларға байланысты жылыту барлық тұрақты және уақытша азаматтық ғимараттарда, сонымен бiрге жылытуды қолдануы үшiн технология жағынан шартталған өнеркәсiптік ғимараттарда ескерiледi. Жылыту қымбат жүйелердің бiрi болып табылады, себебі, оның құны ғимараттар құрылысына кететін шығынның төрт пайызынанпалты пайызына дейін құраса, және қырық пайыздан елу пайызға дейін қолдану кезiндегi шығындар құрайды. Реконструкцияланатын ғимаратта, қосымша көлемдi ғимаратта бiр немесе екi деңгейлерге жылыту жүйелерін жеке жүйелік ғимаратқа енгiзiлетін түйiнге қосумен орындауға ұсынылады. Жылытудың жүйесi екi тұрбалы қыздыру аспаптарына 15 диаметрмен құбырларды аралық төсемнiң сәулелiк қабатты жүйесiмен еден дайындығында орындауға ұсынылады. Құбыржол жүйесін иiлгiш металлопластиктерден жасалған құбырлардан құрастыру ұсынылады. Қыздыру аспаптарын ғимаратта түпкi жеткiзумен және кiрiктiрме реттеуiшпен қолданылуы тиіс.

Кәрiз қолдану, шығару, тазарту және ағынды суларды сутоғандарға тастау үшiн арналған. Нөсер атмосфералық, шаруашылық - тұрмыстық санитарлық аспаптардан және өндiрiстiк қалдық сулар деп қарастырылады. Кәрiз iшкi үй iшiндегi және сыртқы болады. Iшкi кәріз жүйесі құралдарды және үй желiлерін құрайды, сыртқы үй шаруасындағы квартал аралық және қалалық желілерден тұратын сыртқы желiлерді, тазарту және су түсіретін құрылымдарды құрайды. Кәрiздiң жүйесi жалпы балқыма, бөлек немесе жартылай бөлек жобаланады.

Ыстық және салқын сумен қамтамасыз ету жүйесі. Орталықтандырылған ыстық сумен жабдықтау бойынша ашық немесе жабық сұлбада жүзеге асырылады. Салқын су жүргiзетiн суды жабық сұлбаның жанында жылу желiлерiнен су немесе бу жылутасығышымен су жылытқыштарда қызады. Су жылытқышты орталыққа немесе ыстық судың тұтынушысының қалауы бойынша тiкелей ғимаратта орнатады. Судың ашық күйiндегі сұлбасына су жылытқыштардың қондыруын қажеттiлiктi шығарған жылу желiсiнен тiкелей тұтынушымен талданады, және құбырлардағы жергiлiктi тоттанудың мүмкiндiгiн кiшiрейтедi, бiрақ судың үлкен санын шығаратын мұндай желілерде тоттанбау үшін құбырларды алдын ала өңдеуден өтуін талап етедi. Ыстық сумен жабдықтау үшiн судың саны технологиялық талаптармен және тоттанудан желiнiң қорғанысының талаптарымен анықталады. Қосалқы ғимараттарда және өнеркәсiптiк кәсiпорындарының душтары үшiн судың температурасы қырық бес Цельсий градустен төмен болмауы керек.

Электрмен жабдықтау және байланыс жүйесi. Қоғамдық ғимараттарды электрлік жабдықтау, белгілі бір кезеңдерге бөлу арқылы түсіндіріледі. Барлық электрқабылдағыш топтарын жарық берушi тұрмыстық және күш беретiн деп екi үлкен топқа бөлуге болады. Жарық берушi тұрмыстық желiлер электр энергиясының үнемдеуi мақсатында ғимараттың электрмен жабдықтауын сауатты тұрақты жүйе люминесценттiк шырақтардың iшкi жайларының жарықтандырылуы болып табылады. Шырақтар люминесценттiк шамдармен қоршаған ортаның шарттарымен сәйкес келуімен және атқарылатын жұмыстардың түрлерімен таңдалып алынады. Соңғы кездері, архитектуралық шешiмдер бойынша металл галогендiк шамдарды да осы топқа қосып қолданылуда. Қосалқы жайларда, зат қоятын бөлме, қойма және тағы басқа сондай жерлерде жарықтандыру үшiн, өте жиi үнемдi қыздыру шамдарын пайдаланады [17].

2.3 Жылу - техникалық есептеулер

Қысқы кезеңге жылу шығындарын және жазғы мерзiмде жылу түсуін қысқарту мақсатында ғимараттың жобалауында қабырғалық қоршаулар және жабындардардың жылу - техникалық есептеуі жүргізіледі. ҚНжЕ 2-3-79 (1998) қосымша бойынша ылғалдықтың аймағын анықтаймыз. Қарағанды қаласы үшiн ылғалдық қалыпты аймақ болып табылады.

Ғимараттың ылғалдық режимін анықтаймыз - құрғақ режим. Жылыту кезеңінiң градус-тәулiгiн төмендегі формула бойынша анықтаймыз:

                                                  ЖКГТ = (tв-tн)zбіріншісінен ,                                                             (1)

мұнда, tв - ішкі ауаның есептік температурасы (tв =20ºС) [4];

tн - сыртқы ауаның қыс мезгіліндегі есептік температурасы (tн = -31ºС);

zбіріншісінен - орташа тәулік ауа температурасы және тәулік созылмалығы (zбіріншісінен=214 тәулік)

ЖКГТ=(20+3,1)х214=4943 тәулік.

3 Екі қабатты кітап дүкені жобасының элементі

Іргетас ғимараттың немесе құрылыстың түсірілген салмақты жердің негізгі қабатына беретін ғимараттың немесе құрылыстың жер не су астындағы бөлігі немесе ғимараттың топыраққа түсіретін салмағын көтеріп тұратын жер асты немесе су астындағы бөлігі. Әдетте іргетас темір-бетоннан, бетоннан жасалып, таспалы қабырға және тіреу астына, тақта түрінде тұтас иілгіш және қатты, монолитті және құрама болып ажыратылады. Іргетас түрі құрылыс алаңының геологиялық және гидрогеологиялық жағдайларына байланысты таңдалады.

Қазіргі таңда әлемде құрылыс қарқынды дамуда, жаңа ғимараттар мен үймереттер бой көтеруде. Соған байланысты ескі ғимараттардың жанына тұрғызылатын кездері де болады. Жаңа құрылыстарды жүргізу барысында ескі ғимараттардың іргетастарының орнықтылығын сақтау өте маңызды. Сондықтан қазір іргетастар мен негіздерді күшейту қайта құру, орнықтылығын сақтау өте өзекті мәселелердің бірі. Іргетестарды күшейткен кезде ғимараттың басқа конструкциялары деформацияланбау үшін жұмыс толық зерттеліп өте мұқият жасалу керек. Жаңа ғимарат тұрғызған кезде ескі ғимарат конструкцияларының ешқандай өзгеріске ұшырамауы тиіс.

Ғимаратты ұзақ қолдану барысында конструкция деформацияға ұшырайды. Берік емес негізге ғимарат тұрғызған кездегі деформация себебі іргетас, қабырға, бағаналардың бұзылуына әкеліп соғатын біркелкі емес шөгулер. Іргетастарды қайта құру себептері мен шарттарын бағалап, іргетастарды күшейтудің дәстүрлі әдістерін қарастыратын болсақ, Б.И.пДалматовтың классификациясына сәйкес бұлар:

-піргетасқа түсетін салмақтың артуы;

-піргетас қалауының бұзылуы немесе гидроизоляция қаситеттерінің төмендеуі;

-піргетастың немесе негіздің орнықтылығының төмендеуі;

-птопырақтың деформацияланғыштығының артуы;

-пконструкциялардың ретсiз орын ауыстыруларын үздiксiз дамуы.

Іргетастарды күшейту әдісін ерте кездерден қолданған. Оның ең алғашқы яғни дәстүрлі әдістері елуінші жылдарға тән. Іргетастың табанын кеңейту темірбетонда бір және екіжақты ойбойма немесе банкеттер арқылы орындалды. Ерте кездерде іргетастың табанын кеңейту үшін ескі қалаумен жаңа қалауды байланыстырған. Іргетастың табанын алдын ала топырақты нығыздаусыз кеңейтудің әсері аз. Одан кейін іргетасқа металл шатырлар қағады. Опалубка орнатып кеңейтілген жерге бетон құяды. Траншея өңдеген соң траншеяның іргетаспен байланысқан қырларына қалаулармен монолитті байланыстырмай банкеттерге бетон құяды. Гидравликалық домкратқа тіреу болатын болат арқалықтар орнатады. Бұл домкраттар негіздегі топырақты нығыздап тұрады. Топырақты нығыздаған соң домкратты алып тастап банкеттерді бетондайды.

Ғимараттың іргетасын тұрғызғанда деформацияға ұшырайды. Оның бірнеше себептері бар:

-птопырақтың котлован жағына ығысып шығуы;

-птұрған іргетастың астындағы топырақтың жаңа котлаваннан суды ашық түрде сорғанда шайылуы;

-пшпундтың котлаван жаққа ығысуы;

-птопырақтың іргетас астында тоңдануы;

-пжаңа ғимараттың негізге түсіретін күштен топырақтың тығыздалуы.

Шпундтың котлаван жаққа ығысуы жиі болады. Құрылысшылар шпундты қоршауларды көлденең деформацияларды ескермей, тек қана беріктік және орнықтылық шарттарына қарай жобалайды және топырақтың котлаванға түсіп кетуін болдырмайтын конструкция ретінде қарастырады. Шпундты қабырғаның жанында тұрғызылған іргетастың болуы, оның тек қана беріктігін емес, көлденең орын ауыстыруларды да болдырмайды. Бұл анкер және распоркалардың қойылуымен жүзеге асады. Жоғарыда айтылып кеткен бес себеп негізінде топырақтың деформациялануына байланысты, жаңа салынатын ғимарат ауыр болған сайын, тұрған ғимаратқа жақын орналасқан сайын және үлкен тереңдік шегінде топырақ көп нығыздалған сайын, салынатын ғимараттың шөгу қалпы және отыру аумағы көбірек болады. Салынатын ғимараттың жанында орналасқан тұрған ғимараттың іргетасы, жер асты коммуникациясы және тағы да басқа құрылғылар конструкцияның деформациясына әкеліп соғатын шөгуге ұшырайды. Сотников және Сабениннің зерттеулері көрсеткендей, жаңа биік ғимараттардың тұрған ғимараттарға тығыз орналасуы олардың қосымша шөгуіне әкеліп соғады. Егер тұрған ғимараттың қасына аз қабатты жеңіл ғимараттар салғанда қосымша шөгу жиі байқалмайды.

Қасына жаңа ғимарат салған жағдайда ескі ғимараттың іргетасының астындағы топырақтың нығыздалуын алдын-алу қиынға соғады. Мұндай жағдайда қорғау салаларда консольді қабысу және салынатын іргетасты ескі іргетастан бірнеше метр арақашықтықта орналастыру. Бұл әсерді азайтады, өйткені отыру аумағы кейде үлкен арақашықтыққа таралады [13].

Іргетастың әсерін түбегейлі жою үшін, белсенді аймаққа қарағанда терең жүктелетін шпунтпен бөлу әдісімен қол жеткізеді. Шпунт тығыз топыраққа енгізілуі керек. Жердің беткі қабаты іргетастардың негізі ретінде қызмет етеді. Жердің беткі қабатындағы топырақтар деп жер бетінің негізінен әртүрлі отырған таулы жыныстарынан тұратын, құмнан, құмдақтардан, супестерден, лайдан, суглинкалардан, әктен тұратын қабатын айтады. Топырақтың беткі қабаты келесі кластарға бөлінеді:

1)пCырғанақты қатты түрі ол негізінен отырған немесе шөккен жыныстардан, яғни цементтелген блоктардан және суға төзімді, тұтас қабат түрінде жататын әктерден, құмдақтардан, граниттен қабат болып табылады. Ірітүйіршікті қабатты топырақтар - құмцементтелген қыртыстардан, кристалды немесе отырған жынысты қабаттан, яғни массасына салыстырғанда елу пайыздан жоғары мөлшерде өлшемдері екі миллиметр жоғары болатын малта тас, және қиыршық тастардан тұратын топырақ қабаты;

2) Құмдақты қабатты - цементтелмеген, сусымалы, құрғақ жағдайдағы өлшемдері 0,15 миллиметрден 5 миллиметрге дейін жететін бөлшектерден тұратын, құрамында 5 пайыздан жоғары лайлы өлшемдері 0,005 мм фракциялардан тұратын топырақ қабаты. Бөлшектердің ірілігіне және олардың жалпы көлемдегі массасына байланысты құмдақты қабаттар бөлшектердің өлшемдері 2 мм жоғары болып келетін және сол бөлшектердің мөлшері 25 пайыздан жоғары болатын бұдырлы топырақ қабаты, ірі топырақты құмды қабат, мұнда бөлшектер, өлшемдері 0,5 мм жоғары болып келетін түрі 50 пайыздан жоғары болады, орта іріліктегі құмдық қабат, мұнда бөлшектер, өлшемдері 0,25 мм жоғары болып келетіндері 50 пайыздан жоғары болып келеді, ұсақ топырақты құмды қабат, мұнда өлшемі 0,1 мм жоғары болып келетін бөлшектер жалпы мөлшері 75 пайыздан жоғары болып келеді, шаңды құмды қабат, мұнда өлшемі 0,1 мм жоғары болатын бөлшектер жалпы мөлшері 75 пайыздан төмен болады;

3) Лайлы қабат, бұл негізінен байланысқан, ылғал жағдайдағы пластикалық бөлшектерден тұратын, өлшемдері 0,005 мм кіші болып келетін лайлы бөлшектер негізгі құрамды құрайды, лайлы бөлшектердің мөлшері 60 пайыздан 30 пайызға дейінгі мөлшерді құраған жағдайда мұндай топырақ қабаты лайлы қабат деп аталады, егер ол бөлшектердің мөлшері 30 пайыздан 10 пайызға дейінгі аралықта болатын болса, онда суглинка, ал егер мөлшері 10 пайыздан 5 пайызға дейінгі аралықта болатын болса, онда құрғақ лайлы қабат деп аталады.

Таулы жыныстар, яғни топырақ беткі қабатын құраушы жыныстар негізінен төмендегі қасиеттерге ие болады:

  •  кеуектілік жыныстардың жеке бөлшектерінің арасында бос орынның, кеуектіліктің, жарықшақтар мен каверналардың болуы. Кеуектілік кеуектілік коэффициентімен, кеуектердің жалпы көлемінің топырақ жыныс қабатының жалпы мөлшеріне қатынасымен өлшенеді;
  •  тығыздық жыныстардың көлем бірлігінің массасының оның кеуектеріндегі сұйықтықтар мен газдар мөлшерінің жалпы қосынды шамасына қатынасы. Орташа тығыздық деп массаның жалпы көлемге қатынасын айтады;
  •  пластикалық жыныстардың күш түскен кезде өзінің тұтастығын бұзбастан көлемін өзгерту қабілеттілігі болып табылады;
  •  борпылдақтылық жыныстар көлемінің бұзу кезінде табиғи ену көлемімен салыстырғанда көлемін өзгерту қаблеті болып табылады. Борпылдаушылық уақыт өткен сайын көлемнің шөгуі нәтижесінде төмендейді;
  •  беріктік топырақ қабатының сыртқы күштерге қарсыласу қабілеті болып табылады кесу, қазу, таптау, олар топырақтарда бұзушы кернеуді туғызады.

Топырақ қабатының беріктігі бөлшектер арасындағы ілінісу күштерінің дәрежесімен сипатталады. Тапталмаған топырақ қабатындағы ілінісу дәрежесі оның ылғалдылық шамасына байланысты уақыт өткен сайын өзгеріп отырады. Едәуір тығыздыққа және кіші кеуектілікке ие топырақ қабаты жоғары беріктікке ие болады. Мұндай топырақ қабатының ерекшелігі болып өзінің құрылымдық байланыстарын бұзылудан кейінгі қалпына келтіру қабілетіне ие болуы есептеледі. Тапталмаған лайлы топырақ қабаты тығыздалғанп соң белгілі бір уақыттан кейін бөлшектер арасындағы байланыстарын қалпына келтіре алады. Жыныстар негізінен сығу күшіне жоғары қарсыласа алады, ал созу, ию және бұрау күштеріне төзімділігі төмен болып келеді. Құмды топырақ қабаттары тығыздығы және олардың орналасу тәртібіне байланысты тығыз, орта тығыздықтағы және борпылдақ болып бөлінеді, борпылдақтылығы негізінен кеуектілік коэффициентіне байланысты болады.

Жұмыс өндірісінің шарты. Құрылыстың жабдықтауы кәсiпорын акционерлiк қоғамы және тағы басқа өнеркәсiп арқылы өндiредi. Сумен жабдықтау көзi ретінде уақытша су құбыры қызмет етедi. Кәріз тораптарын кәрiздiң көшедегi желiлерiне қосады. Энергия жабдықтаудың көзi болып трансформаторлық қосалқы станция қолданылып, құрылыс алаңына энергия жабдықтау желісін және әуе электр желiлерiн таратушы қалқан бекiтедi. Сығымдалған ауа жылжымалы сығымдағы даналардан алынуы мүмкiн.

Құрылыс алаңының дайындығы. Негiзгi өндірістік жұмыстардың алдында барлық ұйымдастыру даярлық іс-шаралары, алаң ішіндегі және алаңнан тыс жұмыстар орындалады. Ғимараттың тұрғызылуы екi кезеңнен: даярлық және негiзгi кезеңдерінен тұрады. 

Даярлық кезең: аумақтың тік бағыттағы жоспарын, геодезиялық бөлудi, уақытша қоршау құрылғыларын, желiлердің таралуын, уақытша ғимараттар мен жолдардың орналасуын, уақытша инженерлiк тораптардың аралық төсемдерiн, судан қорғау жұмыстарын, топырақтың керi төгiндiсiн қамтиды.

Негiзгi кезең: қаңқаның монтажын, жамылғының монтажын, жабынның орнықтырылуын, ағаш ұсталық бұйымдардың орнатылуын, арнайы жұмыстарды, еден жабу мен өңдеу жұмыстарын қамтиды.

3.1 Іргетастарды орналастыру өндірісі

Барлық жұмыс ауқымына еңбектiң жоспарланатын шығындары 26 адам күн, б жұмыс ауысымына өндiру 8,72 м3, жұмыс орындаудың ұзақтығы 5 күн.

Материалды-техникалық ресурстар. Құралдардағы қажеттілік, еңбек процестерiн талдауына сүйене отырып және жұмыс өндірісі үшін құралдар норма комплектiлерiнiң операциялары негiзiнде анықталынған. Жартылай дайын өнім және материалдардың саны және номенклатурасы жұмыс сызбасының негізінде, смета бойынша және де құрылыстағы материалдардың ортақ өндірістік шығын нормалары бойынша анықталған. Материалдарға қажеттiлiк кесте 1 көрсетілген.


Кесте 1

Құрылыс үшiн материалдардағы қажеттiлiк

Материалдар атауы

Өлшем бірлігі

Саны

Мұнай битумдар құрылыс маркасы БН-90/10

т

0.2413

Сөндiрiлмеген кесек-кесек құрылыс iзбесті, сорты 1

т

0.0976

Техникалық мақсатта керосин маркасы КТ - 1, КТ - 2

т

0.3619

Битум мастикалық ыстық жабын

т

3.6192

Рогожа

м2

523.1824

Ветошь

кг

1.508

Кұрылыс шегесі

т

0.0649

Қылқан жапырақты тұқымды кесілген ағаданалар. Кеспе тақта 4 метрден 6,5 метрге дейін ұзындықта, ені 75 миллиметрден 150 миллиметрге дейін, қалыңдығы 25 мм, III сортты

м3

0.2173

Қылқан жапырақты тұқымды кесілген ағаданалар. Кеспе тақта 4 метрден 6,5 метрге дейін ұзындықта, ені 75 миллиметрден 150 миллиметрге дейін, қалыңдығы 44 мм және одан астам, III сортты

м3

2.1877

Тақталардан қалқандар 25 мм жуандықта

м2

190.1984

Анкер бөлшектерi түзу немесе иілген домалақ өзек бұранда шайбамен және гайка немесе оларсыз жинақта, бөлек қойылатын

т

10.711

Құйматас классы жоба бойынша

м3

435.832

Су

м3

1.9743

Көліктерге, жабдықтарға, құралдарға және тетiктерге қажеттiлiк кесте 2 көрсетілген.

Кесте 2 

Көліктер мен жабдықтарға қажеттiлiк

Механизмдер атауы

Сипаттама

Өлшем бірлігі

Саны

Терең дiрiлдеткiш

ИВ-47

дана

2

Битумды жылжымалы                 қазандар 400 л

дана

1

Автотиегіш 5 т

дана

2

Электр шынжырлары

дана

1

Құйматас сорғы

СБ-170-1

дана

1

Автобетонараластырғыш

Жүк көтергіштік

5 т дейін

дана

4

3.2 Iргетастарды орналастырудың технологиялық картасы

Технологиялық карта бағаналы iргетас тұтасқұймалы тұйықтағыштармен құйматас сорғы құрылғысының СБ-170-1 көмегiмен «кітап дүкені кешені» үшiн әзірленген. Іргетас арқалықтары - серия 1-415-1. Арқалық ұзындығы 6 м, үстіңгі ені 600 мм, төменгі ені 200 мм. Арқалықтар бетон тіректерге орнатылады. Бетон класы В15, Қарағанды қаласында орналасқан [14].

Ұйымдастыру және орындаудың технологиясы. Алдыңғы жұмыстардың дайындағы мен әзірлеу талабының нұсқауы. Бетондаудың алдында құйматас сорғысының көмегiмен келесi жұмыстарды орындау керек:

-пвибротегістеумен негiздеудiң құрылғысы;

-пқазаншұңқырдың құрылғысы;

-пжұмыс алаңына құйматас сорғысын орналастыру үшiн жол тақталарын 9,0х7,0 м өлшемде дәйектi түрде орналастыру.

Жұмыс алаңында автобетонсорғыштардың қондыруын төмендегі жұмыстар орындалғаннан кейін рұқсат берiледi:

-пжұмыс алаңының горизонталдық қамтамасыз етілуi;

-паутригерлерге алаңдарды дайындау;

-пцемент қамырының дайындығы iске қосқыш қоспасы үшiн.

Материалдарды сақтау ұзақтығы мен дайындық қоры бойынша нұсқау. Құрылыс алаңына материалдарды және шикiзаттарды жеткiзу автокөлiкпен жүзеге асырылады. Бетондық жұмыстарының өндiрiсi үшiн құрылыс алаңына бетон автобетонараластырғышпен жеткiзіледi [11]. 

Құрылыс алаңында материалдар қорының нормасы 5 күннен 12 күндер аралығын құрайды. Инженерлiк - геологиялық қималар сурет 1 көрсетілген.

Сурет 1 - Инженерлік - геологиялық қималар

Топырақтардың сипаттамаларын есептеу. Есептеу топырақтың жердің бетінен тегістелген есептік қимаға ең жақын бірінші орналасқан ұңғымалықтың жату тәртібімен жасалынады. Есептеудiң нәтижелерi кесте 3 көрсетілген.

Кесте 3

Топырақтардың сипаттамаларын есептеулер нәтижелері

Топырақтың атауы және оның сипаттамасы

, м

, %

, МПа

, кПа

Тұтқыр созылмалы саз

2,4

8

0,5

0,689

0,944

14

218,3

Жартылай қатты саз

2

24

0,25

0,847

0,956

18

269,4

Орта iрiлiк, орта тығыздықтағы, сумен қанықтырылған құм

6

-

-

0,663

1

28

400

Құмдақ ағыны

6

5

1,2

0,621

1,036

16

239,5

Жартылай қатты саз

3,6

9

0,111

0,721

0,862

22

238,5

Iргетастың есептік биiктiгiн анықтау. Іргетастың тақта бөлігінің қажетті жұмыс биіктігін төмендегі формула бойынша нақтылаймыз:

                                                                                      (2)

мұнда,  - іргетастың қимасымен және бағанамен бір деңгейде берілетін есептік жүктеме,

- коэффициент,

- жүктеменің ұзақтығын ескеретін коэффициент,

- іргетастың материал түрлерін ескеретін коэффициент,

- созылуға құйматастың есеп айырысу кедергiсi,

- іргетастың салмағы және кертпештерiндегi топырақтың есептеуінсіз негіздің есептік бойлық жүктемесіне реактивті тойтарыс беруі,

Іргетастың тақта бөлігінің қажетті есептік биіктігін мына формула бойынша анықтаймыз:

                                                ,                                                    (3)

мұнда, - іргетастың тақта бөлігінің қажетті есептік биіктігі;

 - нөлдік нүктедегі биіктік;

 - ұзындықтың ауданы.

Шарт орындалды. Алынған іргетастың тақта бөлігінің есептік биіктігін үлкен жаққа еселi 0.15 метрге жуықтаймыз, теңдестіреміз: .

Iргетастың биiктiгiн iргетастың ең төменгi биiктiгi кемiнде 1.5 метр болуы керек екендігін ескеріп, тағайындаймыз, .

Iргетастың салу тереңдiгін анықтау. Топырақ қабатының есептік тоңу тереңдігін төмендегі формула бойынша анықтаймыз:

                                                      ,                                                    (4)

мұнда,  - ғимараттың температуралық тәртібін анықтайтын коэффициент, ;

- құрылыстың климаттық ауданына байланысты анықталатын топырақтың тоңуының нормативтiк тереңдiгi,

Топырақтың тоңу тереңдігі іргетастың салу тереңдігінен кем болғандықтан, іргетастың салу тереңдігінің есептік көрсеткіші ретінде үлкен мәнді аламыз, яғни .

Iргетас табанының абсолюттiк белгiсi құрайды:

                                                                                                        (5)

мұнда,  - іргетас табанының абсолюттiк белгiсi;

- іргетас табанының салыстырмалы мәні;

 - іргетастың салу тереңдігі.

Іргетас табанының өлшемдерiн анықтау. Iргетас қалыпты күштiң ықпалын сынағандықтан, ол орталық жүктелген болып есептеледі. Демек, iргетас жоспарда квадрат болып жобаланады.

Алдын ала іргетас табанының шамамен өлшемдерiн анықтаймыз:

                                                                                            (6)

мұнда,  - топырақтың бастапқы есеп айырысу кедергiсi,

- іргетас материалының және топырақтың ойықтарындағы орташаланған салыстырмалы салмақ,

- iргетастың салу тереңдiгі,

.

Iргетастың алынған өлшемдерiн еселi үлкен жаққа жуықтаймыз. Қабылдаймыз

Ғимараттың ұзындығын оның биiктiгiне ара қатынастын анықтаймыз:

                                                                                              (7)

мұнда, - ғимараттың биіктігі;

- ғимараттың ұзындығы.

Іргетастың топырағының есеп айырысу кедергiсiн анықтаймыз:

                                                                  (8)

мұнда,  және  - жұмыс талабының коэффициенті,  және

- коэффициент, , берiк сипаттамалары сынақ арқылы анықталынған;

- ішкі үйкелісті атқаратын бұрыштан тәуелді топырақ қабатының коэффициенті,  -

- iргетас табанының енi,

- коэффициент, болғандықтан  

- тікелей табан астында жататын топырақтың ілінісуінің салыстырмалы есептік мәні,

- iргетас табанынан жоғары жататын топырақ салмағының орташаланған салыстырмалы мәні:

                              ,                           (9)

мұнда,  - iргетас табанынан жоғары жататын топырақ салмағының орташаланған салыстырмалы мәні;

- қиратылмаған топырақ құрылымының салыстырмалы салмағы;

- iргетастың салу тереңдiгі;

- топырақтың тығыздығы;

- топырақтың салыстырмалы салмағы.

Өзара әсерлерді есепке ала отырып iргетастардың шөгу мүмкiндігін есептеу. Іргетастардың шөгу мүмкіндігі қабаттарды қосындылау әдісімен есептеледі. Табиғи қысым ордината эпюрасын топырақтың өз салмағының әрекетінен тік кернеулер және қосымшаны формула бойынша есептейміз:

                                                                                               (10)

мұнда,  - табиғи қысым ордината эпюрасының салмағы;

- бірінші қабаттың шөгу мүмкіндігінің мәні;

- екінші қабаттың шөгу мүмкіндігінің мәні.

Есептеуді кестелік түрде жүргіземіз. Есептеу кесте 4 көрсетілген.

Кесте 4

Табиғи қысым ордината эпюрасын топырақтың өз салмағының әрекетінен тік кернеулер және қосымшаны есептеу

Нүкте

 

 

 

 

0

-

-

0

0

1

19,9

1,8

35,82

7,16

2

19,9

0,6

47,76

9,55

3

19

2

85,76

17,15

4

9,98

6

145,64

29,13

5

10,4

6

208,04

41,61

6

9,88

3,6

243,61

48,72

Iргетас табаны бойымен қосымша тiк шөгуді анықтаймыз:

                                                                                                      (11)

мұнда,  - іргетас табан бойына қысым;

- қысым;

- бірінші қабаттың шөгу мүмкіндігінің мәні.

.

Топырақтағы қосымша кернеулердегі іргетастарға өзара әсерді бұрыштық нүктелердiң әдiсiмен есептеймiз:

                                                     ,                                        (12)

мұнда,  - іргетас табан бойына қысым,

- қабаттың шөгу мүмкіндігінің мәні.

Шөгуді есептеу кестелік түрде орындалады. Кесте 5 шөгу есептеулері көрсетілген.

Кесте 5

Шөгу есептеулері

Топырақтың атауы және сипаттамасы

Қабат күштілігі,

, м

, кПа

, кПа

, кПа

, кПа

, кПа

Тұтқыр созылмалы саз

2,4

0,00

0,00

1,000

128,90

0,00

128,90

122,34

14000

0,48

0,80

0,800

 103,12

12,65

115,77

112,82

0,12

1,00

0,703

90,62

19,25

109,87

 102,30

Жартылай қатты топырақ

2

0,36

1,60

0,449

57,88

36,85

94,73

87,85

18000

0,48

2,40

0,257

33,13

47,85

80,98

76,10

0,48

3,20

0,160

20,62

50,60

71,22

66,22

0,48

4,00

0,108

13,92

47,30

61,22

59.77

0,20

4,33

0,094

12,12

46,20

58,32

55,85

Орта iрiлiктегі, орта тығыздықта, сумен қанықтырылған құм

6

0,28

4,80

0,077

9,93

43,45

53,38

49,68

28000

0,48

5,60

0,058

7,48

38,50

45,98

42,94

0,48

6,40

0,045

5,80

34,10

39,90

37,40

0,48

7,20

0,036

4,64

30,25

34,89

32,24

0,48

8,00

0,029

3,74

25,85

29,59

27,89

0,48

8,80

0,024

3,09

23,10

26,19

24,56

                                                 (13)

            (14)

    (15)

мұнда, - бірінші салыстырмалы шөгу мәні;

- екінші салыстырмалы шөгу мәні;

 - үшінші салыстырмалы шөгу мәні.

Жалпы шөгуді анықтаймыз:

         (16)

Шарт орындалды. Шөгудің нәтижесі сурет 2 көрсетілген.

Сурет 2 - Шөгу

Жұмыс өндірісінің бірізділігі және әдістері. Iргетастарды бетондау және тұйықтап дәнекерлеу жеке блоктармен, кесiндi жолымен құрастырылған көлденең және ұзына бойына тұйықтап дәнекерлеу жұмыс тiгiстерiмен ескерілген. Бетон қоспасының қалауының алдында iргетастарды және тұйықтап дәнекерлеу бекіту тексерілуi керек, жасырын жұмыста актiнiң құрастыруымен қарнақпбұрандалардыңпқондырудыңпдұрыстығынптексеру.

Автобетонараластырғыш, автобетонсорғыдананың жүктегіш шанағының маңына келгенде, бетон қоспасын бірден іргетас құрылымына пайдалану мақсатында жүк түсiредi. Бетон қоспасы үшін бетонүлестіргіш жебе көмегімен бетондаудың блогiнде ең алшақ орыннан бастап үлестіреді. Блокты бетондауды аяқталуынан кейін міндетті түрде автобетонсорғыданаағы жебедегі құбыржолын жуып, шанақты тазалап, аутригерлер және жебені көліктік жағдайға алып тастау керек.

Құйматастың қалауы жазық қатпарлы қабатта, барлық көлденең бойымен, үзiлiстерсiз бетон қоспасының бiр уақыттағы тығыздауымен бетондалатын бөлiмшенiң барлық қабаттарында бiр жаққа қалаудың бiр уақыттағы бағытымен бірдей қалыңдық бойынша терең дiрiлдеткiданаердi пайдалану арқылы өндiріледi. Бетон қоспасының еркiн лақтырып тастауының биiктiгі 1 м аспауы керек. Бетон қоспасының келесі қалауы алдыңғы бетон қоспасының қоюлануына дейiн өндiредi. Бетон қоспасының тығыздалуы терең дiрiлдеткiштермен өндiредi.

Бетон қоспасының тығыздалуы терең дiрiлдеткiданаермен өндiредi. Жинақталатын қабаттың жуандығы 1,25 сантиметрден астам ұзындықта терең дiрiлдеткi дананың жұмыс бөлiгiнде болуы керек. Терең дiрiлдеткiданаерiнiң орын ауыстыруының қадамы олардың әрекетінен бiр жарым радиустан аспауы керек. Бетон қоспасына дiрiлдеткiш сүңгуінің тереңдiгі бұрын жатқызылған қабаттан 5 сантиметрден 10 сантиметрге дейінгі тереңдікті қамтамасыз етуi керек.

Бетон қоспасының жапсарлас қабаттарын қалаудың аралығында үзiлiстiң ұзақтығы жұмыс тiгiсiнің пайда болуынсыз құрылыс лабораториясымен бекiтiледi. Жатқызылған бетон қоспасының жоғарғы деңгейі 50 мм қалып қалқандарының үстінен төменде болуы керек.

Бетондау «бетондық жұмыстарының журналы» жазбасымен және бақылау текшелердi қағумен бірге жүреді. Алғашқы кезеңде бетонның қатаюы жауын-шашындардың тиюінен немесе кептiруден қорғайды. Ауаның температурасы плюс 50ºС төмен болса бетонға су себу өндірілмейді, жоғары болғанда өндiру керек. Су себуді бетондау жұмысының аяқталуынан кейiн 10 сағаттан 12 сағат аралығынан кешiктiрмей бастайды. Құйматасқа күтім жасау 7 тәулiктен 14 тәулiк ағымына дейін, құйматастың берiктiгінің жобалықтан 70 пайызға жетуіне дейiн жалғасады.

Жұмыс өндірісінің кестесi. Жұмыстардың түрлерiне арналған еңбек сыйымдылығы кесте 6 көрсетілген.

Кесте 6

Жұмыстардың түрлерiне арналған еңбек сыйымдылығы

Құйматас сорғыларының қалау орынына бетон қоспасының беруi

78,5 көлікағ

Ағаш металл қалыпын қондыру және бөлшектеу

85,5 адамағ

Құрылымға бетон қоспасының қалауы

(таспалы iргетастар)

100,3 адамағ

Процесс ұзақтығының анықтамасы еңбек шығындарын ең сыйымды процесс бойынша есептеуiнiң мәлiметтерлерiне арналған формула бойынша анықталады:

             Tj=Qj/Nзвj х Aj,                                                 (17)

мұнда, Qj – еңбек шығыны;

Nзвj – буын құрамы;

Aj – жұмыс күндеріндегі ауысым саны.

 

Tj=26/5х1=5 ауысым.

Саналған буындардың бiлiктiлiк құрамы. Iргетастарды орнату 2 ауысымда 1 буын өндiредi. Саналған буындардың бiлiктiлiк құрамы кесте 7 көрсетілген.

Кесте 7

Саналған буындардың бiлiктiлiк құрамы

Буын құрамы

Жұмыскерлер дәрежесі

Адам саны

Бетоншы

4

2

Бетоншы

2

2

Балташы

2

2

Балташы

4

1

Құйматас сорғысының машинисты

4

1

Слесарь

4

1


4 Еңбектi қорғау

25 сәуірде дүниежүзілік еңбекті қорғау күні деп жариялау халықаралық еңбек ұйымының ең маңызды акцияларының бірі. Бұл әлемнің көптеген елдерінде өндірісте зардап шеккен еңбекшілер еске алынатын күн. Оны атап өткізу аясында құқықтық-әлеуметтік экономикалық, ұйымдастыру-техникалық, санитарлық-гигиеналық, емдеу-профилактикалық, оңалту және еңбекті қорғауға бағытталған өзге де іс шаралар кеңінен насихатталады.

Халықаралық еңбек өнімінің мәліметтеріне қарағанда, әлемде жыл сайын миллиондаған адамның өмірін қиятын 207 миллионға дейін жазатайым оқиға мен 160 миллион кәсіби ауру тіркеледі. Жайсыз еңбек жағдайлары жазатайым оқиғалар мен кәсіби аурулар көптеген жұмыскерлер мен олардың отбасы мүшелеріне ауыртпалығын түсіреді. Сондай-ақ олардың салдарынан әлем экономикасы жылына жалпы ішкі өнімнің 4 пайызынан айырылып отырады. Өкінішке қарай, мұндай шығындарға біздің ел де тап болып отыр. Қазіргі уақытта республикада зиянды және қауіпті еңбек жағдайында 1 миллионнан астам жұмыскер еңбек етеді. Жыл сайын еліміздің ұйымдары мен кәсіпорындарында 3 мыңнан астам жазатайым оқиға орын алып отырады. Олардың 300 оқиғасынан артығы адамдардың қаза болуына әкеліп соғады.

Мұндай жағдай ең алдымен жұмыс берушілердің еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау мәселелеріне қажетті көңіл аудармайтынынан, жұмыс берушінің және жұмыскерлердің еңбек қауіпсіздігі нормаларымен ережелерінің сақталуына деген жауапкершілігінің төмендігінен, өндірістік процестің техникалық ахуалынан туындайды. Қауіпсіз және салауатты еңбек жағдайлары көп ретте техникалық тұрғыдан алға басушылықтың арқасында, өндірістегі техника мен технологияның жетілдіруі арқасында қамтамасыз етіледі.

Жалпы, еңбек қауiпсiздiгi дегеніміз іс-шара кешенімен жабдықталған, қызметкерлердiң еңбек жолындағы процесiнде зиянды және қауiптi өндiрiстiк факторлар шараларын орындауда қызметкерлердiң қауіпсіздік жағдайы.

Еңбекті қорғау дегеніміз еңбек жолының процесiнде қызметкерлердiң өмiрi мен денсаулығының қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуінің қорғаныс жүйесі, заңға сүйене отырып, әлеуметтiк-экономикалық, техникалық-ұйымдастыру, санитарлық-эпидемиологиялық, емдік-профилактикалық, реабилитациялық, қаржылық және тағы басқа шараларды қарастырады.

Қауiпсiздiктiң және еңбекті қорғаудың төңiрегiдегi нормативтiк құқықтық актілер ұйымдастырушылық, техникалық, технологиялық, санитарлық-гигиеналық, биологиялық, физикалық және еңбек жолы процесiнде қызметкерлердiң өмiрi мен денсаулығын сақтауға бағытталған нормалары мен ережелерін, тағы да басқа іс-шаралар мен өлшемдерін қарастырады. Еңбектi қорғаудың және қауiпсiздiктiң төңiрегiдегi нормативтiк құқықтық актiлерді қабылдау тиiстi уәкiлетті мемлекеттік органдармен Қазақстан Республикасының үкiметі орнатқан белгілі бір тәртiпте жүзеге асырылады. Қауiпсiздiк және еңбектi қорғауға арналған нұсқауларды әзiрлеу және бекiту уәкiлетті мемлекеттiк орган орнатқан тәртiпте еңбек бойынша жұмыс берушi жүзеге асырылады [16].

Құрылыста және өндiрiстiк объектiлерде және өндiрiс құралдарын пайдалануда қауiпсiздiк және жобалауда еңбектi қорғауға арналған талаптар:

  •  жобалау, құрылыс және өндiрiстiк ғимараттарды және құрылымдарды қайта құру, технологияларды әзiрлеу және қолдану , көліктерді құрастыру және пайдалану, тетiктер, жабдықты жасау, қауiпсiздiк және еңбектi қорғау талаптарына сәйкес келмесе, оларды қолдануға рұқсат бермейдi;
  •  егер жаңа немесе реконструкциялалатын өндiрiстiк объектiлер, өндiрiстiң құралдары немесе басқа өнiм түрлерi қауiпсiздiк және еңбектi қорғау талаптарына сәйкес келмесе, оларды қабылдай алмайды және пайдалануға енгiзбейді;
  •  өндiрiстiк объектiлер еңбек бойымен мемлекеттiк уәкiлетті орган орнатқан тәртiпте еңбек жағдайлары бойынша міндетті мерзімді аттестациялардан өтуі тиіс;
  •  өндiрiстiк объектiнiң пайдалануына қабылдауды тағайындау қабылдау комиссиясында міндетті түрде мемлекеттiк еңбек инспекторының қатысумен жүзеге асады.

Жұмыс орындарының қауiпсiздiк талабы ғимарат, жұмыс орындары жайласатын, өзінің құрылымына қарай функционалдық тағайындау мен қауiпсiздiк және еңбектi қорғау талаптарына сәйкес келуi керек. Жұмыс құрал - жабдықтары өзінің түрлері үшін орнатылған қауіпсіздік нормаларына сәйкес келуі қажет, жұмыс орындарындағы қызметкерлердiң қауiпсiздiгін қамтамасыз ету үшiн, жұмыс жабдығы тиiстi ескерту белгiлерiмен және қоршаумен немесе қорғаныстық құрылғылармен қамтамасыз етiлуі қажет.

Апаттық жолдар және қызметкерлердің ғимараттан шығу жолдары еркiн қалуы керек және ашық аспан астына немесе қауiпсiз аймаққа шығаратындай болуы тиіс. Қауiптi аймақ айқын таңбалануы керек. Егер жұмыс орындары қауіпті аумақта орналасса, жұмыстың барысына байланысты қызметкерлер үшін тәуекелде болған қауiптi аймақтарда болса, немесе құлайтын зат болса, онда мұндай орындар мүмкіндікке байланысты аймаққа бөтен адамның кіруін бөгейтiн жабдықтармен жарақтануы тиіс. Аумаққа байланысты жүргінші жолдары және технологиялық көлiк құралдары қауiпсiз шарттарда орын ауыстыратындай жағдайда болуы керек.

Қызметкер қауiптi өндiрiстiк объектiлерде жұмыстың жүргiзуi үшiн биiктiкте, теңiздердiң шельфтерiнде, ашылған камерада, жер асты жұмыстарында және iшкi су айдындарында дара қорғанысты құралдармен қамсыздануы керек. Жұмыс уақыты арасында температура, табиғи және жасанды жарықтандыру, сонымен бiрге жұмыс орындары орналасатын баспанадағы желдету қауiпсiз еңбек жағдайына сәйкес келу тиiстi. Қызметкерлер зиянды еңбек жағдайындағы жұмысқа шаң басқандық, газдылық тағы басқа факторлар жұмыс берушi қауiпсiз еңбек жағдайын қамтамасыз етуден кейiн рұқсат беріледi.


4.1 Зиянды және қауіпті өндіріс факторлары

Қауіпті өндірістік факторлар жарақатқа немесе басқа кенеттен денсаулығының нашарлауына алып келетін, белгілі жағдайдағы, жұмысшыға әсер ететін факторлар. Зиянды өндірістік факторлар дегеніміз ауруға немесе жұмыс қабілеттілігін төмендетуге алып келетін, белгілі жағдайдағы жұмысшыға әсер ететін фактор.

Техника қауіпсіздігі дегеніміз жұмысшыға, қауіпті өндірістік факторлардың әсерін жоятын, құралдар және ұйымдық шаралар жүйесі. Өндірістік санитария жұмысшыға әсер ететін, зиянды өндірістік фактордың әсерін азайтатын немесе жоятын технологиялық құралдар мен ұйымдық шаралар жүйесі.

Өндірістегі сәтсіз оқиғалар дегеніміз жұмысты орындау кезінде немесе басшының тапсырмасын орындауы кезінде, қауіпті өндірістік фактордың жұмысшыға әсер ету жағдайы. Қауіпті аймақ зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың жұмысшыға әсер ету мүмкіндігі бар кеңістік. Өрт жарылыс қауіпсіздігі өрт пен жарылысты жою профилактикасына бағытталған, техникалық және ұйымдық құралдар мен олардың салдарын шектеу жүйесі.

Қауіпсіз қашықтық дегеніміз жұмысшының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, қажетті қауіптілік көзі мен жұмысшының арасындағы ең төменгі рұқсат етілген қашықтық. Апат дегеніміз ғимараттағы әр түрлі қондырғыларды жеке және жалпы зақымдайды, өндірісті, үрдісті жұмыс учаскесін және мекемені, ғимаратты қиратады, адамның өліміне олардың денсаулығына, қоршаған ортаға, материалдық және моральдық шығын шығын келтіреді және тіршілік әрекетін бұзады. Қауіп - қатер дегеніміз қауіптілік мөлшерінің бағалануы. Қауіптілік белгілі жағдайда адам денсаулығына тікелей және жанама зиян әкелетін, үдерістер, объектілер, құбылыстар немесе жағымсыз салдар болады. Қауіпті сипаттайтын белгілер талдау мақсатына байланысты азаюы немесе артуы мүмкін.

Тіршілік қауіпсіздігі өндірістегі адамдарды өндіріс орьасындағы қауіптен сақтау шараларының жиынтығы, яғни ол өндірістік процесте қалыптасқан адам өмірінің денсаулығына әсер етуші өндірістік қауіптің еңбек қызметінің жағдайына төнуі. Қазақстан Республикасында 2004 жылдың 28 ақпанында «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы» заңы қабылданды. Осы заңда еңбек қауіпсіздігі және ең негізгі принциптері мен бағыттарын белгілейді және бекітеді.

4.2 Іргетастарды тұрғызуда қауiпсiздiк техникасын сақтау

Іргетастарды тұрғызудың басына дейiн және тұрғызу уақытында периодты түрде траншей қабырғаларының берік бекітілуін және қазаншұңқырлардың тексерісін жүргізеді. Топырақтың бекітілмеген қазаншұңқырларының қирауын болдырмауы үшін құрылыс материалдарын топырақтың қирау мүмкіндігі болмайтын бөлімшелерге орналастыру керек.

Құрылыс материалдары тастар, кiрпiштер, ерiтiндi құрылыс материалы траншеялардың науаларына түсетін, адамдардың жоқ болу барысында жүзеге асуы тиіс. Траншеяға материалды лақтырып тастап салуға және қол арбадан аударып салуға тыйым салынады. Iргетастың тұрғызуының өлшемі бойынша траншеялардың қабырғаға бекiтуiн және қазаншұңқырларды жоғарғы тіректер алынып тасталынғаннан соң, төменгi тiректер алынып тасталынады.

Қираудан құтылу үшiн, максимум бiр, екi тақтаны  бiр мезгiлде алады. Қазаншұңқырларға немесе траншеяларға үзеңгi бойымен немесе баспалдақпен түсуі керек. Баспалдақтарды қысқы кезеңде мұз қабыршақтарынан тазартады. Құрылыс алаңында мiндеттi түрде дәрiгер келгенге дейiнгi алғашқы көмектi көрсету үшiн дәрiқобдишасы болуы керек: дәкелер, стерильденген мақталар, лейкопластырь, резеңке бунама, йод, мұсатырлы спирт, күйіктерге құралдар. Құралдармен жұмыстың жанында ереже сақтау керек. Қол құралдарын қалталарда немесе белдеуге салуға болмайды, себебi бұл жазатайым оқиғаларға әкелуі мүмкiн. Мысалы, қашаумен жұмыс істеу барысында оны өзіңнен кері нұсқап ұстау қажет. Бұл ереженi орындамау кеуденiң немесе iштің ауыр жарақаттарына алып келедi. Құралдардың кесетiн жүзін өзiңнен кері жаққа нұсқау керек.

Электр құралдары қаламдарда оқшаулануы керек. Осындай ұқсас құралдар қауiпсiз штепселдiк айыр тетiктi көмек желiсiмен қосады. Диэлектриялық биялайларды жұмыс уақытында кию керек. Пневматикалық құралдармен жұмыс iстеу үшін орнықты негiздермен ередi. Сүйеп қоятын баспалдақтармен пайдалануға рұқсат етiлмейдi.

Еңбектi қорғаудың мәселелері ғимараттар және әр түрлi мақсаттағы құрылымдардың құрылысында үлкен ерекше маңызға ие болады, себебi әйгiлi жөндеу және құрылыс-жинақтау жанындағы қайта құрудың жұмыстарынан басқа, жұмысты орындаушыларға тексеру бойынша және, мүмкiн, құрастырымдық элементтердi бөлшектеуде жұмыстар орындауға тура келедi. Сондықтан ғимараттардың құрылымдарын тексеру өткiзетiн жұмыскерлер, жұмысты орындаудың алдында сол жұмыс түрі бойынша қауiпсiздiк техникасы бар нұсқау берумен танысуы керек, ең қауiптi орындарды: құрылғылармен қаныққан жерлерді, опырылуы мүмкін қауіпті жерлерді білуі керек. Нұсқау беру уәкiлетті тұлғамен өткiзіледi және құжатқа негізделіп рәсімделеді.

Құрылымдардың оқыс қирау мүмкiндiгін ескерiп, жұмыстарды қауiпсiз жүргiзудiң жоспары жасалады. Тексеру жұмыстарын орындайтын жұмыскерлер арнайы киiмдермен және қорғаныстық құрылғылармен: каскалармен, көзілдіріктермен, жамылғылармен, етіктермен, демалғыш құрылғылармен қамтамасыз етiледi, ал 1,5 метр биiктiктен астам жұмыстардың жанында - сақтандыру белдiктерiмен қамтамасыз етіледі. Құрылымның деформациялық өлшемін майысқан, көлбеу, дөңес қауiптi және қолжетімділігі қиын төте түйiспелерсiз жерлерде тексерiлетiн құрылыммен тікелей басланыспай - ақ қашықтықтағы өлшеу құралдарының көмегiмен дистанциялық әрекеттерiн орындауға ұсынылады.

Тексеру аймағы жақсы жарықтануы керек және, қажеттiлiк жағдайында, биiктiктен адамдардың құлауынан сақтап қалатын немесе қауiп-қатер төндіретін ғимарат элементтерiмен жанаспайтындай қоршау орнату керек. Баспалдақ, уақытша мiнбелер тағы сол сияқтылар қауіпсіз әрі сенімді бекiту алуы керек. Мұндай баспалдақтар бойымен бiр уақыттағы екi және одан да көп адамдарға бiр мезгiлде көтерiлу немесе түсуге рұқсат берілмейдi. Электр желiсi өшірулі болуы керек, ал электр желiсіне қосылатын өлшегiш аспаптар берiк жерге қосылған болу тиiстi.

Құрылымдарды қирату және бөлшектеу жұмыстарында да қауiпсiздiк техникасы талаптарын сақтау бойынша шаралар жасалынады. Барлық қайта құру жұмыстары жөндеу жұмысын, құрылыс - жинақтау және бөлшектеу жұмыстарын орындау қауiпсiздiк техникасы ережелерiмен сәйкес тәжiрибелi инженерлiк-техникалық жұмыскердің қадағалауымен орындалады. Жұмыс жүргiзу жобасында: жұмыстардың технологиялық тiзбегі; жұмыс орындарын ұйымдастыру; пайдаланылатын құрал және тетiк; тәртiп және құрылымдарды матаудың әдiстерi және тағы басқалар болуы керек.

Құрылыс ауданының ұйымы, жұмыс участоктары мен жұмыс орындары барлық жұмыс қабаттарын орындау кезінде жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Қауіпті зоналар, қозғалыс бөлімдерінің қасындағы жұмысшылар көліктен 5 метр қашықтықта болуы керек. Адамдар тұратын немесе жұмыс жасап тұрған өнеркәсіптердегі құрылыстарда қауіпсіздік үшін қоршаулар жасау керек. Қоршалатын конструкциялар МЕМСТ 23407-78 сәйкес талаппен орындалады [6].

Адамдар көп жүретін жерлердегі қоршауларда қорғаныс маңдайшалары орналасады. Уақытша қондырғылар, қоршаулар, қоймалар жасалғанда қозғалыс транспорттарынан қорғану да қарастырылады. Құрылыс ауданының өрт қауіпсіздігі құрылыс - монтаж жұмысы кезіндегі өрт қауіпсіздігін ережелеріне сәйкес жасалады. Құрылыс ауданындағы, жұмыс участоктары мен жұмыс орнындағы электрқауіпсіздігі МЕМСТ-12.1.013-78 талаптарына сәйкес. Құрылыс ауданына кіру жолдары бекітуімен жасалған жоспарға сәйкес болуы шарт. Автотранспорттың участоктағы қозғалу жылдамдығы 10 км/сағат, ал бұрылыста 5 км/сағат болуы тиіс [7].

Өткелдер мен жұмыс орындары әрқашан қысқы уақытта ашылып, тазаланады, ғимараттан тыс жолдар құммен немесе күлмен төселеді. 200 артық өткелдер тараптармен немесе баспалдақтармен жабдықталады. Материалдарды қолдану мен сақтау участоктерінен 50 метрден кем жерлерде ашық отпен жұмыс жасауға тыйым салынады. Бояғыш, оқшаулағыш, өңдеу материалдары, егер жарылыс қауіпті немесе зиянды болса, тек жұмыс ету мөлшерінде ғана жіберіледі, сақтауға тыйым салынады.

Дүкен құрылысының процесінде әр түрлi құрылыс жұмыстарының қауiпсiздiк техникасы. Жер жұмыстары. Жер жұмыстары орнатылған жұмыс жүргiзу жобасы бойымен ғана орындау керек. Шұңқырлардың жиегі статикалық азат және динамикалық жүктеу болуы керек. Салушы үйiндi бойымен қозғалатын көлiк және жер қазатын машинасы жиекке 0,5 м жақынырақ жақындамауы керек. Бөтен адамдар эксковатордың әрекет радиусынан кемiнде 5 м қашықтығында ғана бола алады. Бульдозермен жұмыс барысында оның жүктелген немесе топыраққа тереңдетiлген үйіндімен бұруға тыйым салынады.

Тас қалау жұмыстары. Негiзiнде тас қалау жұмыстарының қауiпсiздiк техникасы жұмыстың орындауы бойынша екi топқа бөлiнедi: биiктiкте атқарылатын жұмыстарға байланысты, және төменде нөлдiк белгi бойынша атқарылатын жұмыстарға байланысты. Осылайша, iргетастар, бағаналардың және қазаншұңқырлардағы алдын ала қазулы құдықтардың құрылғысында және траншеялардың өндiрiстiң басына дейiн бекiтпелерін тексеру керек, қазаншұңқырдың құрылғысын дұрыс берiктiгін және траншеялардың және жолақ топырақ еңiстердiң орнықтылығын тексеру керек, қорғаныстық құрылғысының дұрыстығын және тетiктердi тағы басқа көтерме шүмектердің орын ауыстыру үшiн рельс бекiтуiн тексеру керек. Iргетастарды қалау бойынша жұмыс уақытында бекiтпелерге және шұңқырлардың жиектерiне тұрақты қадағалау су төгумен жұмыстың жанында немесе жаңбырлы ауа райында орнатады.

Жабын және судан қорғау жұмыстары. Шатыршыларды жабындау жұмысының барысында қатты комбинезонмен, қарпылған туфлялармен және былғары, брезент алжапқыштарымен қолғаптармен, жұмсақ - брезент шалбарлары, мақта - мата күртемен, бәтеңкелерде және қолғаптармен қамтамасыз етедi. Мақталы күртелердi және шалбарларды қыстыгүнi қосымша ретiнде бередi. Сақтандыру белдiктерiнен басқа шатырларда 20º көлбеуiмен жұмыс iстейтiн адамда кемiнде 0,3м еннiң тасымал үзеңгiлерi қолданылуы керек. Әр үзеңгi арқылы көлденең 0,3 метрден 4 метрге дейін тiреу аяқтар үшiн 40х40м қимасының планкiн тығыздалады. Үзеңгi шатырдың артына берiк бекiтедi немесе элемент оны ар жағында арқандары басқа адамдар көмегiмен қолдап тұрады. Бiр қалыпты салмақты үлестiру үшiн толқынды таскендiр парақтарынан жабындау жұмысының барысында үзеңгi, жолдардың үстiнде тiкелей орнатқан парақтарды тиiстi профильдарды қолданылады. Жарақаттардан аман болу үшiн және оқшаулағыш қабат бекiтiп жатқан iлмектерден сақтану үшін, тоқыма қылдырықтың шөмелелерiмен қамтамасыздандырылады.

Сылақ жұмыстары. Жұмыстың алдында құралдарды, мүкаммал кiшкене үстелдер, жинамалы ормандар мiнбелердiң күйiн тексередi. Жұмыс орындары жақсы жарықпен қамтамасыз етілуі керек. Беттi дайындауда, ерiтiндiнiң механикаланған жағуында, сәндiк сылақтың өңдеуi жұмыстарында қорғаныстық көзiлдiрiктерде жұмыс iстейдi. Сылақ ерiтiндiлердiң дайындауы үшiн пайдаланылатын кейбiр материалдар адамның организмдарына зиянды әрекет жасайды: iзбес, хлорлы әк, кремнефтор цементi, гипс, iзбестас, маршалит, шаң тәріздес шлак, натрий нитритi, кальция хлориды, натрий хлориды, хлорлалған су, аммиакты су, тұз қышқылы және тағы басқалар. Жазатайым оқиғаларының болдырмауы үшін сақтауы және оларды пайдалануы үшін қатал ережелердi сақтайды. Жұмысшы ерiтiндi түйiндерiмен жұмыс істегенде арнайы киiмде, арнайы аяқ киiм, көзiлдiрiкте қондыру және демалғышта болуы керек.

4.3 Өртке қарсы шаралар және шуылды төмендететін құрылғылар

Өрт бұл адамның өмірі мен денсаулығына, қоғам мен мемлекетке зиянын тигізетін, қоршаған ортаға үлкен материалдық зақым келтіретін, қоршаған ортадағы заттардың бақылаусыз жануы. Ең күрделі, зиян тигізетін өрттер өртке қауіпті объектілерде және басқа да зақымдау факторлары жарылыс, улы заттардың жиналуы бар объектілерде болады. Сонымен бірге, адамдар көп шоғырланған жерлерде де өрт шығу қаупі бар.

Өрт факторларының әрекеттері. Өрт салдары зақымдау факторларының әрекеттеріне байланысты болады. Оларға жататындар: жанғыш заттың отқа тікелей әсері; сәулелер есебінен жоғары температуралы заттар мен объектілерге қашықтықтық әсері; жану зонасында иісті газбен улану; жану кезіндегі токсинді өнімдерден улану; құрылыстардың конструктивті бөліктерінің бұзылып құлауынан адамдардың жарақат алуы немесе қаза болуы. Өндіріс орындарындағы өрт. Өндірістегі өрттердің негізгі себептеріне құрал-жабдықтардың технологиялық жұмыс тәртібінің бұзылуы, электр жабдықтарының ақаулылығы, жабдықтардың жөндеу жұмыстарына нашар дайындалығы, әртүрлі материалдардың өздігінен жануы жатады. Жарылыс кезінде өртті болдырмау үшін ыстық жанғыш, жарылысқа қауіпті ортаның пайда болуына мүмкіндік бермей, оталдыру көзінің пайда болуына кедергі жасау керек.

Өрт қауіпсіздігі. Өрт қауіпсіздігі өрт болу мүмкіндігін болдырмау және оның пайда болған кезінде адамдарға, құрылыс және материалдық құндылықтарға өрттің қауіпті факторларының жағымсыз әсерлерін жою үшін қажетті шараларды қолдану болып саналады. Өрт қауіпсіздігі өрттің алдын алу шаралары мен және белсенді өрт қорғанысымен қамтамасыз етіледі. Өрттің алдын алу болып өртті болдырмау немесе оның салдарын азайтуға бағытталған іс-шаралардың кешені саналады. Белсенді өрт қорғанысы – бұл өрт немесе жарылысқа қауіпті жағдайларымен белсенді күресуді қамтамасыз ету шаралары.

Өрттің алдын алу шаралары:

-пқұрылыстық-жобалау;

-птехникалық;,

-пұйымдастырушылық.

Құрылыстық - жобалау шаралары ғимараттар мен құрылыстардың отқа төзімділігімен анықталады, конструкция материалдары жанғыш, қиын жанатын, жанбайтын болып бөлінеді. Отқа төзімділік шегі дегеніміз оттың әсерінен құрылыс конструкцияларының бірінші сызат пайда болғанға дейінгі шыдайтын уақыт интервалы. Барлық құрылыс конструкциялары отқа төзімділік шегі бойынша 8 деңгейге бөлінеді. Ғимараттардың отқа төзімділік деңгейіне байланысты өрт кезінде эвакуациялау үшін шығатын жерлерге дейінгі қашықтықтар белгіленеді.

Техникалық шаралары: өмірге қажетті жүйелерді жылу, жарықтандыру, вентиляция орнатқан кездерде өрт қауіпсіздігі нормаларын сақтау;

Құрал-жабдықтар жұмысының тәртібі мен технологиялық процестер парамертлерін сақтау; әртүрлі қорғану жүйелерін пайдалану.

Ұйымдастырушылық шаралар құрамына өрт қауіпсіздігі бойынша оқу өткізу, өрт қауіпсіздігі шараларының сақталуын тексеру кіреді.

Өрт сөндіру тәсілдері. Өрт сөндірудің келесі тәсілдері қарастырылады:

-пыстық жанғыш затты тотықтырғыштан бөлектеу;

-пауадағы оттегі концентрациясын азайту;

-пыстық жанғыш заттың температурасын оталдыру температурасынан төмендету.

Өрт сөндіру заттары ретінде су, құм, көпіршіктер, ұнтақтар, өрт тудырмайтын газ тәріздес заттар, инертті газдар, булар қолданылады. Өрт сөндіру құралдары. Өрт сөндіру құралдары екіге бөлінеді:

-пқол көмегімен жұмыс істейтін құралдар: құм салынған жәшіктер, асбест жабындары, өртке қарсы құрал - саймандары бар тақталар; химиялық көпіршікті от сөндіргіштер; ұнтақты отсөндіргіштер; көміроттекті отсөндіргіштер; хладонды отсөндіргіштер; құрама отсөндіргіштер;

-пөртке қарсы жүйелер: сумен жабдықтау жүйелері; көпіршікті генераторлар; автоматты сигнал беру құралдарын қолдану арқылы автоматты өрт сөндіру жүйелері.

Өрт қауіпсіздігі өрттен қорғалу жүйесімен жабдықталуы тиіс. Объектінің кез келген жерінен өрт жағдайы туындағанда адамдар қауіпсіздігін жүзеге асыру керек. Өртті мынадай мезгілде алдын алуға болады: жану ортасын болдырмау; жанғыш орталардың жану көздерін болдырмау; жану ортасында қысымды мүмкіндігінше төмендету. Өрттің көзі болып табылатын механизмдер мен көліктердің қолдану тәртібі сақталуы тиіс.

Электрқондырғыларын пайдалану кезінде оның өрт қауіпсіздік класына сәйкес келетінін бақылау қажет. Жеке қорғаныс қондырғыларын өртті сөндіруге қатысушылардың барлығы да қолдану қажет. Топтық қорғанысты қорғалған жерлер немесе конструкциялар арқылы жасалуы керек. Түтінге қарсы қорғаныс жүйелері адамдарды қауіпсіз жерге көшіру уақытында жолдарды түтінденуден қорғау қажет. Әрбір объект өрт туралы сигнал берушімен жабдықталуы тиіс [8].

Шуылды төмендететін құрығылар. Шуыл мен дірілден қорғану. Өндірістік процестерді автоматтандыру және механизмдеу құралдарының дамуы жабдықтарды пайдаланумен байланысты болады, олар жұмыс барысында механикалық тербелістерді жасайды, зияндылық әсері жиілігінен, қарқындылығынан және ортадан байланысты әртүрлі болады. Бұл тербелістер шуылға және дірілге бөлінеді. Естілетін жиіліктер ауқымында таратылатын тербелістерді адам дыбыс ретінде қабылдайды.

Шуыл қатты, сұйық және газ тәрізді орталарда пайда болатын механикалық тербелістер кезіндегі әртүрлі жиіліктер мен қарқындылықтағы күшті дыбыстардың ретсіз тіркесуі. Ұзақ шуылдың әсері құлақтың есітуін және көздің көруін төмендетеді, қан қысымын көтереді, орта жүйке және жүрек -сауыт жүйелерін шаршатады, нәтижесінде жұмысшының жұмысында қателер саны көбейеді, еңбек өнімділігі төмендейді. Адамның есту органдары 16 герцтен 20000 герцке дейінгі жиілікті дыбыс толқындарын қабылдайды.

Шуылды жұтатын аспаптар аэродинамикалық шуылды төмендететін негізгі құрылғылары болып табылады. Олар әсер ету принципы бойынша активты, реактивты және кобинирленген болып үш топқа бөлінеді.Абсорбты жұтатын аспаптарда шуылдың төмендетілуі негізінде келетін толқындарының дыбыстық энергиясының жұтатын аспаптар элементерінде жылуға айналу есебінен жүреді. Реактивты жұтатын аспаптарда шуылдың төмендетілуі келетін толқындарының дыбыстық энергиясының шағылуы есебінен жүреді. Дыбыстық энергиясын жұту және шағылу принципіне негізделген шуылды жұтатын аспаптар комбинирленген деп аталады. Шуылды жұтатын аспаптардың типы келесі параметрлерге байланысты анықталады: шуылды төмендетуінің қажетті деңгейі, шуыл көзінің қуаты, материалдың физикалық қасиеті. Адамдардың электр тоғымен жарақаттануынан сақтану үшін тоқ өткізбейтін металды бөлігі ғимараттың фундаментіне жерленген жерлену сымымен бірігеді. Шнур қоректенуі және шанышқы сынық және изоляцияда ажырауы болмауы керек. Желілік тумбер электроқамсыздандырудың талабын қанағаттандыруы керек. Міндетті түрде номиналды мәні құрылғыға техникалық шартпен сәйкес болатын стандартты ұстағышта желілік сақтандырғышы пайдалануы керек.


5 Экология

Қарағанды қаласында жобаланатын ауданның климаттық жағдайы, Қарағанды метеорологиялық станциясының көп жылдық бақылауларының материалдарының көмегімен берілген. Ауданның климаты құбылмалы, күрт өзгергіш, оған тән құбылыстар: тәулік ішінде температураның күрт ауытқуы, ыстық әрі қысқа жаз мезгілі, созылмалы суық қыс мезгілі. Жылдық орта мөлшердегi ауаның температурасы 2°С және 3°С, салқын ай қаңтардың орта температурасы 15,1°С, ал ең жылы шiлдеде плюс 20,3°С. Қарағандыда шаңды дауыл күндері жылына 37 күндерге дейiн жетуі мүмкін. Жоғарлатылған тұмандану наурыз айында байқалады. Қарағандыда қыс кейбір жылдары қатыгез, 5 айдан 5,5 айға дейінгі ұзақтығында. Қар жамылғысы орнықты әдетте қарашаның ортасында 120 күндерден 150 күндер мерзiмінде болады. Қаңтарда ауаның абсолюттi ең жоғары температурасы минус 49°С. Қаңтарда көрiнетiн күшейген аяз болады. Есептік ауаның орташа температурасы ең салқын кезең вентиляциялық жобалау үшін минус 20°С, ал жылыту үшiн 32°С. Көктем наурыздың екінші жартысында түсе бастайды және 1,5 айдан 2 айға дейін созылады. Әдетте температураның жоғарылауы нөл градусқа дейiн 4 сәуiрден бастап 10 сәуiрге дейін болады. Түнде үсiктiң тоқтатылуы 23 мамырдан 28 мамыр аралығында байқалады.

Көктемгi тұнбалардың саны 25 пайыз жылдық соманы құрайды. Жаз ыстық, жауынсызбен бейнеленедi және мамырдан қыркүйекке дейін жалғасады. Шiлдеде ауаның температурасы 34 градустан 39 градусқа дейін жетедi. Ең жоғары температура 30°С және одан жоғары орташа шiлдеде атап өтiледi 7 - 8 күндерден 10 - 15 күндерге дейiн. Атмосфералық жауын - шашындардың мөлшері жазғы мерзiмге маусым және тамыз 120 миллиметрдi немесе жылдық сомадан 40% құрайды. Жазғы жауын - шашын жиі нөсерлі болады. Күз қыркүйектiң басында түсе бастайды, қазанның аяғына дейiн созылады және жазға қарағанда үлкенiрек құрғақтықпен ерекшеленедi. Қыркүйек әдетте жылы және құрғақ. Қыркүйектiң онкүндiгiнде орнықты үсiктер басталады. Қыркүйекте 23 миллиметрге дейiн, қазанда 27 миллиметрге дейін жауын - шашын түседі.

Жылына жылыту кезең ұзақтығы 212 тәулiкке тең, орташа сыртқы ауа температурасы 7,5°С тең. Кезеңнiң ұзақтығы; сыртқы ауаның 0°С орташа тәулiктiк температурасы 170 тәулiкке тең. Сыртқы ауаның орташа салыстырмалы ылғалдылық пайызы айлар бойынша 53 пайыз шiлдеден 81 пайыз желтоқсанға дейiн өзгереді. Қала үшiн аздаған жауын-шашын тән. Жылдық орта мөлшердегi жауын - шашын мөлшерi 319 миллиметрді құрайды.

Қысқы кезеңде қараша, наурыз айларында жауын-шашынның 73 миллиметрге түседi немесе жауын - шашынның жылдық көлемiнен 23 пайызын құрайды. Тұрақты қар жамылғысы күндерiнің саны 150 күн . Орнықты қар жамылғының пайда болуы 13 қарашадан бастап және 9 сәуiрге дейiн жалғасады. Қыстыгүні орташа қар жамылғысының ең үлкен биіктігі 26 сантиметрге тең. Топырақтардың қатуының тереңдiгі 180 сантиметрден 200 сантиметр аралығында.

Желдiң орташа жылдамдығы 5,5 м/сек құрайды. Желдiң ең кiшi жылдамдығы шiлдеде байқалады 3,4 м/сек, ал ең жоғары наурызда 7,5 м/сек. Қыстыгүнi желдiң үстем бағыты оңтүстiк-батыс 31 пайыз, ал жаздыкүнi солтүстік-шығыс, солтүстiк 30 пайызды және оңтүстiк-батыс 29 пайызды құрайды. Жобаланатын аудандағы климаттық шарттар Орталық Қазақстанның құрғақ далаларының аймағына сәйкес келедi. Осындай теріс климаттық факторлардың әсерінен, жауын-шашынның жеткіліксіз қамсыздануы, температураның тез ауытқуы, жел, ызғарлы созылмалы қыс мезгілі және қысқа ыстық жаз мезгілі, жасалымды орналастыру, құрылыс ошағын және аумақты көгалдандыру іс-шарасын анықтайды, микроклимат жасауға мүмкіндік беретін, тұрғындардың жайлы өмір сүруі үшін қажетті жағдайды анықтайды.

Құрылыс ұйымында қоршаған ортаны қорғауға арналған арнайы жұмыстар жүргізілуі шарт: ауаны, суды және топырақты ластамау, өсімдіктерді сақтау, жердің рекультивациясын жүргізу. Құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізгенде келесі нәрселерді басшылыққа алу керек: құрылыс ауданында шиыршықталған битумды, оқшаулағыш материалдарды, бояғыштарды, машина дөңгелектерін, әртүрлі құрылыс қалдықтарын жағып, ауаныластауға болмайды. Ғимарат қабаттарынан төмен қарай қалдықтарды тек арнайы жабық ыдыстарға тастау керек. Жерасты және жер суларын ластамау үшін машиналарды жуғанда лас суларды жерге төкпеу керек. Өндірістік және тұрмыстық су қойнауларын тазарту қажет. Құрылыс ауданынан далаға төгуге су шығарылмайды. Құрылыс объектісіндегі ағаш - бұта өсімдіктерін құммен көмуге, кесуге болмайды [9].

Бұзылған аумақтарды қалпына келтiру, қайта өңдеу. Қайта өңдеу - бұзылған аумақтарды қалпына келтiрудiң мақсатымен өткiзiлетiн жұмыс кешенi және жерлерді қауiпсiз күйге келтiру. Аумақтың бұзылысы негіздердің ашық жағдайын әзірлеуде сонымен бiрге құрылыс процесiнде болады. Бұзылған жерлер алғашқы құндылығын жоғалтып, қоршаған табиғи ортаға терiс әсер етедi. Бұзылған аумақтарды қайта өңдеуге арналған жұмыс нормативтiк - инструкциялы материалдармен және МЕМСТ бойынша қамтамасыз етiледi. Мысалы, МЕМСТ 17.5.3.04-83 «Табиғатты қорғау. Жер. Жерді қайта құнарландыру» жалпы талаптары қорғалады [8].

Экологиялық қайта өңдеу бөлінеді:

  •  техникалық;
  •  биологиялық.

Техникалық қайта өңдеу пайдаланудың әр түрлi түрлерi үшiн бұзылған аумақтарды алдын ала дайындықты бiлдiредi: бет жағының орналастыруы, алу, тасымалдау және құнарлы жер қыртыстарының қайта таратылатын жерлерiне, шұңқырлардың еңiстерiнiң қалыптастыруы. Техникалық қайта өңдеу кезеңінде карьер, құрылыс тағы басқа шұңқырлары, терең мансаптарда ұйықта тоспалайды, толық немесе террикондар, қайырмалар, қалдық қойманы iшiнара талдайды, iстеп шығарылған жер асты кеңiстiктер «бос» жыныстармен қыстырады. Тұнбалық жердiң бет процесiн аяқтаудан кейiн тегiстейдi.

Биологиялық қайта өңдеу дайын тұрған бөлiмшелерге шөптесiндiк жамылғының жасауы үшiн техникалықтан кейiн өткiзедi. Оның көмегімен бұзылған жерлердегі өнiмдiлiктi қалпына келтiредi, жасыл жер бедердi қалыптастырады, жануар, өсiмдiктер, микроорганизмдар мекендеуіне жағдай туғызады, су төгiлген топырақтар марқаланады, және желден бүлiну, пiшен шабу - жайылым қоныстарын қоруыштай жасайды және биологиялық қайта өңдеу бойымен жұмыс тағы басқалар процестердi даму сукцессиондарда негiзде жүргiзедi.

Экологиялық құқықтың негізгі қайнар көздері. Біріккен Ұлттар Ұйымының атынан әлемдік қауымдастық қоршаған ортаға және болашақ ұрпаққа зиян келтірмейтіндей қазіргі адамның өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін Тұрақты даму тұжырымдамасын әзірледі. Бұл тұжырымдама қоғам мен табиғаттың өзара әрекетін көрсететін қазіргі заманға сай, неғұрлым кең тараған және қолдау тапқан тұжырымдамалардың бірі. Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысының бастамасымен 1984 жылы қоршаған ортаны қорғау және дамыту жөніндегі Халықаралық комиссия құрылды.

1996 жылы Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы қабылданды. Бұл құжатта экологиялық қауіпсіздік «қоршаған ортаға шамадан тыс антропогендік әсер ету салдарынан, сондай-ақ дүлей апаттардың, өнеркәсіптік кездейсоқ оқиғалар мен күйреулердің зардаптарынан жеке адамдардың, қоғам мен мемлекеттің қорғалу дәрежесі» ретінде қарастырылады [18].

1997 жылы 15 шілдеде қабылданған: «Қоршаған ортаны қорғау туралы» ҚР Заңы табиғатты қорғау саласындағы басты заң болып табылады. Бұл заң қазіргі және болашақ ұрпақтың мүддесі үшін қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық, экономикалық және әлеуметтік негіздерін анықтайды, сонымен қатар ол экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, адамның шаруашылық және өзге қызметінің табиғи экологиялық жүйеге зиянды әсерінің алдын алуға, биологиялық әртүрлілікті сақтау мен табиғатты тиімді пайдалануды ұйымдастыруға бағытталған.

1997 жылы 18 наурызда «Экологиялық сараптама туралы» ҚР Заңы қабылданды. Бүгінгі күнде экологиялық сараптаманың оң қорытындысы болмайынша қандай да бір шаруашылық қызметті жүзеге асыруға рұқсат етілмейді. Қазақстанда табиғатты қорғау қызметін реттейтін арнайы кодекстер бар. Олар: 2003 жылы 20 маусымда қабылданған «Жер кодексі», 2003 жылы 9 шілдеде қабылданған «Су кодексі», 2003 жылы 8 шілдеде қабылданған «Орман кодексі», 2002 жылы 11 наурызда «Атмосфералық ауаны қорғау туралы» ҚР Заңы қабылданды. Бұл заң әрбір қазақстандыққа қоршаған ортаны ластағаны үшін кәсіпорынды сотқа беруге мүмкіндік береді.

Республиканың атмосфералық ауасына жыл сайын үш жарым мың тоннадан астам зиянды заттар шығарылады. Қазақстан 1992 жылғы                Рио-де-Жанейро Декларациясында алты қағидасымен бөліп көрсетілген экологиясы неғұрлым нашарлаған елдердің қатарына жатқызылған.

Сонымен, қоршаған ортаны корғау мен адамның өмір сүруі үшін қолайлы жағдай туғызу демократиялық мемлекеттің басты мақсаты болып табылады. Осыған байланысты мемлекет өз органдарын кешенді экономикалық, техникалық, ұйымдастырушылық және құқықтық шараларды жүзеге асыруға міндеттейді. Әрбір адамның салауатты қоршаған ортаға құқығы бар, сонымен бірге әрбір адам табиғатты аялауы керек, қоршаған ортаны ластамауы қажет. 1992 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Конференциясында Бразилияда қоршаған орта және оны дамыту жөнінде Рио-де-Жанейро Декларациясы қабылданды. Қазақстан осы декларацияға қосылды. Қазақстанда қоршаған ортаны қорғауға байланысты бірнеше заң актілері қабылданды, олардың мақсаты еліміздің табиғат байлықтарын болашақ ұрпақ үшін сақтау болып табылады.

Жобаға экологиялық сараптама. Жобаға экологиялық сараптама бұл барлық кешенді экологиялық және әлеуметтiк-экономикалық құрылыс жобаларының жүзеге асыруының зардаптарын бағалау, объектiлердi қайта құру және ең кiшi шығындармен мәселелер болжалды ресурстардың шешiмiне және қоршаған ортаға терiс әсерiнің ең төменгi жағымсыз зардаптардан алдын алуға бағытталған құжат.

Экологиялық сараптаманың заңға сүйенген негiзiмен «экологиялық сараптама туралы» ҚР Заңы «қоршаған ортаны қорғау туралы», сонымен бiрге қаулы, жарлық және басқа табиғи ортаны қорғау актiлерiмен негізделген. Нормативтiк базаға стандарттар, норма, ережелер жатады. Мемлекеттiк экологиялық сараптаманың объектiлерiмен болып көрiнедi:

  •  кез - келген жобалық және жобалау адындағы құжаттар құрылыс жобасы, қайта құру, техникалық қайта жабдықтау, жердi қалпына келтiрудiң жобалары, лицензиялардың алуы, дәлелдеген материал;
  •  - жаңа техника және технология, өнiм, шикiзат және материалдар, заттар;
  •  - нормативтiк - құқықтық актiлер, стандарт жобалары және нормативтер.

Жоспарлаудың кезеңiнде рұқсат берілген шаруашылық шешiмiн қабылдау алдында болатын, және жобалау зардабы бағалаған, рұқсат етiлген қателер анықтайтын, және жою олардың бойымен кепiлдемесi беретiн мемлекеттiк экологиялық сараптамамен қамтылады. Барлық жобалар мен бағдарламаларға арналған жұмыстарды қаржыландыру мемлекеттiк экологиялық сараптаманың оң қорытындысын алғанда ғана жүзеге асырылады.


6  Экономика

Қарағанды қаласындағы «Кiтап дүкені» құрылыс объектiсiнiң ауданы 820м2 ғимаратының  iрiлендiрiлген құны. 

Объектiнiң iрiлендiрiлген құрылыс құнын есептеу төмендегі формула бойынша анықталады:

C=NхC6a3хKper,     (20)

мұнда, N - құрылыс объектiсiнiң өндiрiс қуатының көрсеткiшi;

Сбаз - өндiрiс қуатының бiрлiгiне есептеуде орташа негiзгi құрылыс құны;

Крег - құрылыс объектiсiнiң құнынан құрылыс құнына өту бойынша аймақтық өңдейтін еселiк.

С=820х17,05х1,3=18175,3 тг.

Жұмыстардың түрлерiне байланысты объектiнiң құнын пайыз бойынша үлестiру кесте 8 көрсетілген. Құрылыс құнының сметалық есептеуi кесте 9 көрсетілген. Жобаның бизнес жоспар көрсеткiштері кесте 10 көрсетілген [4].

Кесте 8

Жұмыстар түрлерiне байланысты объектiнiң құнын пайыз бойынша үлестiру

Объект бойынша жұмыстардың атауы

Объекттің жалпы бағасынан %

Жұмыс құны/мың теңге

Жер жұмыстары

8,7

7790,55

Iргетастар

3,6

3223,68

Жертөле қабырғасы

6,7

5999,62

Ғимараттың қаңқасы

8,3

7432,37

Қабырғалар

8,7

7790,55

Аражабын

6,6

5910,08

Жабын

2,9

2596,85

Есіктер

2,2

1970,02

Терезе

2,4

2149,12

Витраждар

 1U8

1611,84

Арақабырға

3,3

2955,04

Едендер

4,1

3671,41

Баспалдақтар

2,3

2059,57

Сыртқы әрлеу

20,3

41809,31

Ішкі әрлеу

18,9

16207,93

Барлығы:

100%

113179,94

Кесте 9

Құрылыс құнының сметалық есептеуi 2012 жылғы бағамен

Объектiлер, бөлімдер, шығын және жұмыс атауы

Сметалық құн, мың. тг.

құрылыс-жинақтау жұмысы

жалпы сметалық құн

Құрылыстың аумағына арналған даярлық жұмыстардың шығындары 1,5%

1697,67

1697,67

Негiзгi құрылыс объектiлерi 100%

113179,94

113179,94

Көмекшi және қызмет етуге арналып тағайындалған объект 4,5%

5093,01

5093,01

Энергетикалық шаруашылықтың объектiлерi 1,6%

1810,85

1810,85

Байланыс және көлiк шаруашылықтың объектiлерi 2,25%

2546,5

2546,5

Сыртқы желiлер және сумен қамтамасыз етудiң құрылымы, кәрiз, жылумен жабдықтау және газбен жабдықтау 4,5%

5093,01

5093,01

Уақытша ғимараттар мен құрылымдарлар 1,8%

2375,38

2375, 38

Құрылысқа қосымша шығындар 4,5%, қысқы қымбаттау 1,5% сомадан

6045,34

6045,34

Жобалық - iзденгiш жұмыстар 5% сомадан

7019,3

7019,3

Болжалмаған жұмыстардың резерві 2% сомадан

2807,72

2807,72

Қайтарымды сомалар 15% сомадан

22531,98

22531,98

Аумақты көгалдандыру және абаттандыру 2,25%

2546,5

2546,5

Барлығы: 172745,2 мың тг - құрылыс құны 2012 жылғы негiзгi бағада. Ағымдағы бағаларға өткел АЕК өзгерiс индексi арқылы анықталады, 2012 жылы 1618 тг құрады. АЕК 2013 жылы - 1731 тг. АЕК 2014 жылы - 1852 тг.

Ағымдағы бағаларда ортақ құрылыстың сметалық құны 2014 жылы 406604,87 мың тг. құрайды. Салық, алым, міндетті төлемдер (2%) = 8132,1 мың тг. ҚҚС (12%) құрылыс құны = 48792,58 мың тг [5].

Бизнес жоспар дегеніміз кәсіпкерліктің негізгі аспектілері суреттелетін, кәсіпкерлікте көрсетілетін құжат.

Кесте 10

Жобаның бизнес жоспар көрсеткiштері

Көрсеткіштер

Инвестицияларды тиiмдi есептеулердiң әдiстері

Жоба үшін қажетті инвестиция көлемі, теңге

Кисмробпр,

мұнда, Ссмр - құрылыс-жинақтау жұмысының құны;

Соб - мүкәммал және техникалық жабдықтың құны;

Спр - басқа жұмыстар және шығындар.

Объект жобасының күштілігі

а) 50520 мЗ б) 528,35 мың.тг.- бір мЗ құны

Баланстық пайда (Пб), құрылыс ұйыммен объектiнiң енгiзiп пайдалануының күтілетін көрсеткіші

Пб=Ки-Ип,

мұнда, Ип - пайдалануға объектiнiң енгiзуiнен инвестициялардың көлемінен құрайтын құрылыс ұйымының толық шығыны, өндірістік емес сала үшiн ортақ шамаға келтiрілген 75%;

Ки - инвестициялардың көлемінен анықталатын, салаға салынатын күрделi салымдар.

Пб=433245,06-(433245,06х0,75)=108311,3 мың.тг.

Өндiрiс тиiмдiлiгі объектiні енгiзу, пайдалану нәтижесіне арналған, %

Р=(Пб/Ф)х100,

мұнда, Ф - негiзгi қорларды инвестицияның көлемінен ортақ шамаға келтірілгендегі құны, өндірістік емес сала үшін есептік кезең 4%;

Р - өндiрiс тиiмдiлiгі.

Р= 108311,3/433245,06х4/100=0,01%

Объектiні енгiзу, пайдалану нәтижесіне арналған, % бойынша эмпирикалық тиімділік

Рэ=(Пб/Ип)х100

Рэ=(108311,3/433245,06х0,75)х100=18,75%

мұнда, Рээмпирикалық тиімділік;

Ип - пайдалануға объектiнiң енгiзуiнен инвестициялардың көлемінен құрайтын құрылыс ұйымының толық шығыны.

Құрылыс кешендеріне, ғимараттар мен құрылымдарға салынатын күрделі салыстырмалы экономикалық тиiмдiлiк көлемі, тг.

П=Кинх ихК),

мұнда, П - келтірілген шығындар;

Ен - нормативтiк коэффициенттің экономикалық тиiмдiлiгі;

Ки - инвестициялардың көлемінен анықталатын, салаға салынатын күрделi салымдар. Өндірістік емес сала үшiн ортақ шамаға келтiрген.

Кесте 10 жалғасы

Көрсеткіштер

Инвестицияларды тиiмдi есептеулердiң әдiстері

Инвестициялардың

өтелімділігі дисконттау әдiсі бойынша, яғни бүгiнгi және ертеңгі, теңге құндылығының айырымы

Кд=1/(1+К),

мұнда, Кд - дисконттау коэффициенті 1-жыл үшін;

К - теңге құнының өзгеріс қарқыны, ортақ шамаға келтiрген өндірістік емес сала үшiн 15%;

n1…n - инвестицияның басталған сәтіндегі жыл нөмері.

Кд=1/(1+0,15)n3=0,6;

  Кд=1/(1 +0,15)n4=0,57;

Кд=1/(1 +0,15)n1=0,8;

Кд=1/(1 +0,15)n2=0,7;

 Кд=1/(1+0,15)n7=0,38;

 Кд=1/(1+0,15)n8=0,33;

 Кд=1/(1+0,15)n9=0,28;

   Кд=1/(1+0,15)n10=0,25.

 1 жыл = 384012,58-0.8 = 307210,06 тг.;

2 жыл = 384012,58-0,7 = 268808,8 тг.;

 3 жыл = 384012,58-0,6 = 230407,54 тг.;

  4 жыл = 384012,58-0,57 = 218887,17 тг.;

  5 жыл = 384012,58-0,49 = 188166,16 тг.;

6 жыл = 384012,58-0,43 = 165125,4 тг.;

 7 жыл = 384012,58-0,38 - 145924,78 тг.;

  8 жыл = 384012,58-0,33 = 126724,15 тг.;

  9 жыл = 384012,58-0,28 = 107523,52 тг.;

   10 жыл = 384012,58-0,25 = 96003,145 тг.

Еңбек төлемінің нысаны. Жалақы дегеніміз еңбек үшін төлем, оны еңбеккерлер еңбек келісім - шартында жəне қызмет нұсқауында белгіленген көлеміне сай орындаған жұмысы үшін алады.

Еңбек тиімділігін арттырудың əртүрлі ынталандыру жолдары бар, атап айтқанда: сыйлық, үстеме, кепілдік төлемдері. Жұмыс беруші нақты жағдайын ескере отырып, «Еңбекақы төлеу туралы» ережесін дербес əзірлей алады, сондай-ақ онда еңбеккерлердің категориясын, жұмыс уақытының тəртібін, «Қызметкер туралы» ережесін белгілей алады. Аталған ереже жұмыс берушіге еңбек тəртібін ұйымдастыру жəне еңбек келісім - шартын жасау үшін ғана емес, сондай-ақ шығыстар мен ұсталымдарды негіздеу үшін де қажет. Төлем жеке жəне ұжымдық еңбек нəтижесі бойынша жасалуы мүмкін. Бұл жағдайда жұмыс берушінің белгілеген жалақысының деңгейі заңда белгіленген ең төменгі жалақының деңгейінен төмен болмауы керек. Іс жүзінде еңбекақыны ұйымдастырудың екі негізгі нысаны пайдаланылады:

  •  мерзімді істеген күніне қарай төлеу. Құрылыс-жұмысшы мамандықтары бойынша тарифтік коэффицент мөлшерлемесі кесте 11 көрсетілген;
  •  кесімді өнім санына қарай ақы төлеу. Құрылыс-жұмысшы мамандықтары бойынша тарифтік коэффицент мөлшерлемесі кесте 12 көрсетілген.

Мерзімді еңбекақы деп, нақты істеген уақыты үшін еңбекақының айлығының мөлшері немесе тарифтік мөлшерлемесі бойынша еңбеккерлерге есептелетін жалақының нысанын айтады. Мерзімдік еңбекақының нысаны жай мерзімдік жəне сыйақылы мерзімдік болып бөлінеді. Жай мерзімдік жүйесінің кезінде өзіне берілген иеленген тарифтік мөлшерлемесі немесе нақты істеген уақыт бойынша еңбеккерлерге еңбекақы есептептеледі жəне осы жүйеге сандық, апталық көрсеткіштері үшін қосымша еңбекақы сыйақылы мерзімдік төлем түрінде төленеді.

Кесте 11

Құрылыс-жұмысшы мамандықтары бойынша тарифтік коэффицент мөлшер кестесі

Жұмысшы мамандықтарының атауы

Сағаттық тарифтік мөлшері

Еңбекақы, тг/айына

Іргетас қалаушы

565

117520

Бетоншы

480

99840

Жүкші

340

70720

Кесте 12

Құрылыс-жұмысшы мамандықтары бойынша тарифтік коэффицент мөлшер кестесі

Жұмысшы мамандықтарының атауы

Өлшем бірлігі

Көлемі

Еңбекақы, тг/сағ

Барлығы, тг

Іргетас қалаушы

м2

820 м2

450

369000

Бетоншы

м2

820 м2

440

360800

Жүкші

кг

50 кг

75

3750

1985 жылға дейін құрылыс-монтаж жұмыстарына да басқа тікелей құрылыс-монтаждау жұмысындағы үстеме шығындарға жұмысшыларға көрсетілген қызмет шығындары да қосылып қаралған екен.

Осыған байланысты үстеме шығындар төмендегідей түрге бөлінеді:

1) Құрылыс жұмысшыларына көрсеткен қызметке кеткен:

   - учаске басшыларының, аға шеберлердің, қосалқы және негізгі жұмысының еңбекақысы;

   -пқұрылыс-монтаждау жұмысындағы жұмысшылардың қосымша еңбекақысы.

2) Техникалық қауіпсіздік пен еңбекті қорғау бойынша:

   -птегін берілетін арнайы униформаларды жөндеу және заң бойынша қарастырылған денсаулыққа зиян цех жұмысшыларына кеткен шығындар;

   -птехникалық қауіпсіздікке арнайы ұйымдастырылған іс-шараға кеткен шығындар;

   -птехникалық қауіпсіздікке арнайы жасалған бөлмелерге кеткен шығындар.

3) Құрылыс алаңдарындағы ұйымдастыру шараларына кеткен шығындар:

   - амортизациялық шығындар, бірнеше мердігерге қызмет көрсетуге кеткен шығындар;

   - жиналмалы типтегі ғимараттарға кеткен шығын;

   - өндіріске қажетті өлшеуіш құралдар сатып алуға кеткен шығындар;

   - қауіпті аймақтарды қоршауға кеткен шығындар;

   - уақытша қондырғылар орнату шығындары;

   - өлшеуіш қораптар, бункерлер, бетон мен ерітінділерге арналған шығындар;

   - нысан маңындағы әкімшілік орындарға шығындар;

   - жұмысшыларға арналған арнайы жуыну орындарына кеткен шығын;

   - уақытша жарықтандыруға арналған желілерге кеткен шығындар;

   - нысандарды күзетуге кеткен шығындар;

   - өндірісті жобалау жұмыстарына кеткен шығын;

   - өндірістегі зертхана қызметін пайдалануға кеткен шығындар.

«Үстеме шығындар» бабында құрылыс-монтаждау жұмыстарына қамыңты үстеме шығындар:

  •  құрылыс кәсіпорындарының негізгі өндірісіндегі үстеме шығындар ай сайын;
  •  механизм басқармасының негізгі өндірісіндегі үстеме шығындар ай сайын.

Үстеме шығындардың әрбір бабын мүмкіндік болса, құрылыс - монтаж жұмыстарындағы ақау деп техникалық талаптарға сәйкес келмеген жағдайдағы шығындар:

- жобалық көрсеткіштер ұстанымын бұзғанда;

- сапасы төмен құрылыс материалдарын пайдаланғанда;

- жобалық құжаттарда кеткен қателерде;

- конструкциялық құрылым сәйкес келмеген жағдайда.

Ақау ішкі және сыртқы болып екіге бөлінеді. Ішкі ақауға кеткен шығын әрбір актіге жеке жасалынады [10].


Қорытынды

Ел призедентінің «Қазақстан - 2030» бағдарламасында XXI ғасырда білімсіз өмір сүру түрін емес, халықты салауатты да сауатты өмірге бағытауымыз керек деген сөздерді бүгінгі ұрпақ, ертеңгі ел азаматарына білім мен тәрбие берер жандарға міндеттелген тапсырма іспетті. Бүгінгі күні жас ұрпаққа берілер білім мен тәрбиенің өз мәнінде сапалы болуы бірінші кезекте тұрғаны анық. Осыған орай еліміздегі бірден - бір руханиет ордасы - кітапхананың алар орны ерекше.

XXI ғасырдағы қоғамдық өзгерістер, қазіргі мәдени шаралар -адамзаттың ашық ақпараттық қоғамға өтуі кітапханада үлкен өзгерістер енгізуде. Мәдени шаралардың бастылары қоғамның ақпараттануы, коммерциялануы, демократиялануы, компьютерленуі бір сөзбен айтқанда заңды түрде цивилизациялануы кітапхана жұмысын жаңа деңгейге көтереді. Оқу өзінін мөлшеріне, мативіне қарай ақпараттағы сұранушыларын қалыптастырады. Оқу арқылы әлеуметтік құны бар, мәдениетті, рухани бай, жетілген, ағартушы адам пайда болды. Адамзаттың әрбір қызметі оқусыз келмейді. Оқу рухани мәдениетті қалауға әсер етеді, байытады.

Жастар біздің болашағымыз. Келешекте қоғамға білімді, жоғары зерделі жастар кажет. Адамның рухани байлығы ең алдымен оның білімділігі, ана тілін білуі және мәдени деңгейі, адамгершілік сезімталдығы, эстетикалық жағынан дамыған жеке танымдық ой-өрісі. Рухани байлық әдет-ғұрып пен дәстүр, сана мен намыс, Отан сүйіспеншілік және интернационализммен байланысты, ұлттық сезімдерді дамытуға жәрдемдеседі. Жас жеткіншек өзінің білімге, рухани қатынастарға құмарлығын қанағаттандыру мақсатында күнде қажетті білім мен тәртіп алып отырады. «Бала бақыты - білімде», Білім бір құрал. Білімі көп адам құралы сай ұста сықылды, не істесе де келістіріп істейді. Ал, білімнің бас құралы - кітап, дейді оқымысты А.Байтұрсынов.

Кітап оқу – кітап дүкені үшін ең жақыны, ең қызықтысы және ең әсерлісі. Жастарды кітап оқуға тарту жас ұрпақтың ұлттық рухын биіктетіп, мәдениеттілігі мен ой-өрісінің дамуына ықпал жасайтын негізгі бағыт болып саналады. Кітапхананың алға қойған негізгі мақсаттарының бірі, оқырманның таусылмас қазынасы, мәңгілік жан азығы кітапқа деген қызушылығын арттыру, қадір-қасиетін ұғымдыру. Кітап оқу ерекше ден қоюды, ынта жігермен оқуды керек етеді, яғни оқырман ой еңбегімен шұғылданады. Бала кітапты оқып, өз ой елегінен өткізіп мазмұнын жеке түсінгенде ғана ондағы оқиғаларды ішкі жан дүниесімен көріп, сезінеді.

Жобаға келетін болсам, жоба жұмысында қазiргi заманның негiзгi позицияларын есептеумен дүкеннiң жобалауының мiндетiн қарап шықтым:

  •  объектіге қаланың қажеттiлiгi;
  •  жаңа архитектуралық пiшiндерге ие болуы;
  •  халықтың бiлiмiнің өсуімен;
  •  қазiргi инженерлiк жабдықты қолдануымен ерекшеленеді.

Дипломдық жұмыс алты бөлімнен тұрады:

  •  әдістемелік бөлім;
  •  архитектуралық құрылыс бөлімі;
  •  құрылыс өндірістік технологиясы және оны ұйымдастыру;
  •  еңбек қорғау;
  •  экология;
  •  экономика.

Әдістемелік бөлімде сабақ, сабақтың түрлері және типтері, құрылымы, сабаққа қойылған талаптары туралы қарастырылды. Қазіргі таңда ғылыми ақпарат ағымы өте үлкен, оқыту уақыты шектеулі. Ең маңызды талаптардың бірі оқытудың әдістері мен тиімді мазмұнын табу болып саналады. Сабақтың құрылымы дидактикалық мақсат негізінде құрылады, оқу материалының мазмұны, оқу іс-әрекетінің барысында жүзеге асырылатын ақыл-ойлық және практикалық операция құрамына, психологиялық заңдылықтары мен жағдайына класс құрамына, дайындық деңгейіне, кесел келтіретін және күшті оқушылардың әсері сәйкес құрылады.

Архитектуралық құрылыс бөлімінде құрылыс алаңының жалпы сипаттамасы, көлемді орналастыру шешімдері, кітапхананың құрылымдық шешімдері, жылу техникалық есептеулер қарастырылды.

Құрылыс өндірістік технологиясы және оны ұйымдастыру бөлімінде екі қабатты кітапхана жобасының элементі: іргетас жұмыстарының өндірісі және технологиялық картасы қарастырылды.

Еңбекті қоғау бөлімінде қауіпті және зиянды өндірістік факторлар, шу, діріл, өрт қауіпсіздігі, іргетас өндіріс жұмысы кезіндегі қауіпсіздік ережесі қарастырылды. Еңбекті қорғау әлеуметтік-экономикалық, ұйымдық, техникалық, гигиеналық және емдік-профилактикалық шаралардың жүйесін және құралдарды, қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, денсаулық сақтау және еңбек барысында адамның жұмысқа қабілеттілігін заңға және басқа нормативті актілер негізіне сәйкес ұсынылды.

Экология бөлімінде Қарағанды қаласының экологиялық жағдайлары және құрылыс кезіндегі қауіпті және зиянды өндірістік факторлары, құрылыс кезінде санитарлық тазалаудың қалдықтарды залалсыздандыру қарастырылды. 

Экономика бөлімінде ғимараттың экономикалық көрсеткіштері оның көлемді жоспарланған, конструктивтік шешімдерімен, санитарлы техникалық жабдығы ұйымдастырылып, нысандық смета құны, құрылыс-жұмысшы мамандықтары бойынша тарифтік коэффициент мөлшері анықталды. Тұрғын ғимараттың жобасы келесі көрсеткіштерді сипаттады:

  •  құрылыс көлемі, м³;
  •  құрылыстың ауданы, м²;
  •  жалпы ауданы, м².


Қолданылған әдебиеттер тiзiмi

  1.  Нұрмағанбетова М.С., Самашова Г.Е. «Жалпы техникалық және арнайы пәндерді оқыту әдістемесі»
  2.  Байков В.Н., Сигалов Э.Е. Железобетонные конструкции: Общий курс: Учеб. Для вузов. - 5-е изд., перераб. и доп. - М.: Стройиздат, 1991. - 767 с.
  3.  Данилов Н.Н, Булгаков С.Н, Зимин М.П. Технология и организация строительного производства. -М.: Стройиздат, 1988. -752 с.
  4.  Ким Ю.М., Тогайбаев К. Б. Методические указания по выполнению организационно-экономической части дипломных проектов, 2007 г.
  5.  пСинянский И.А., Манешина Н. И. Проектно-сметное дело.- М., 2007г.
  6.  пТрудовой кодекс Республики Казахстан от 15.05.2007.
  7.  Аманжолов Ж.К. Охрана труда и техника безопасности: Учебное пособие.- Астана: Фолиант, 2007. - 444 с.
  8.  пГрафкина М.В. Охрана труда и производственная безопасность: учеб. -М.: ТК Велби, Изд-во Проспект, 2007. - 424 с.
  9.  пХван Т.А. Промышленная экология. - Ростов н/Д: Феникс, 2003 - 320 с.

10. Хамзин С.К. - Технология строительного производства. Учебник для студентов инженерно-экономических специальностей строительного профиля высших учебных заведений - Алматы: «Баспап», 2002. - 300с.

11. Нойферт Э. Строительное проектирование. Пер с нем. К.Ш. Фельдмана, Ю.М. Кузьминой; под ред. З.И. Эстрова и Е.С. Раевой - 2-е изд. - М.: Стройиздат, 1991. - 392 с.

12. Нехуженко Н.А.Основы ландшафтного проектирования и ландшафтной архитектуры. СПб.: Издательский Дом «Нева», 2004.

13. Т.Г.Маклакова, С.М.Нанасова, Е.Д.Бородай, В.П.Житков. Конструкции гражданских зданий. М. Стройиздат, 1986.

14. Архитектурное проектирование общественных зданий и сооружений: Учебник для вузов /В.В. Адамович, Б.Г. Бархин, В.А. Варежкин и др.; Под общ. Ред. И.Е. Рожина, А.И. Урбаха. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Стройиздат, 1984.-543 с.

15.пТусунова М.И. Архитектурное проектирование; Учебник для техникумов.-2-е изд., перераб. и доп. - М.; Высш. школа, 1978.-287 с.

16. Аманжолов Ж. К. Охрана труда и техника безопасности: Учебное пособие.- Астана: Фолиант, 2007. - 444 с.

17. Тихомиров К.В., Сергеенко Э.С. Теплотехника, теплогазоснабжение и вентиляция; Учеб. Для вузов. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.Стройиздат, 1991.-480 с.

18. Зоколей С.В. Архитектурное проектирование, эксплуатация объектов, их связь с окружающей средой/Пер, с англ. М.В. Никольского; Под. Ред. В.Г. Бердечевского, Б.Ю. Брандербурга.-М.: Стройиздат, 1984.-670с.


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

19023. Временное уравнение Шредингера. Общее решение уравнения Шредингера в случае ста-ционарного гамильтониана. Стационарные состояния 380 KB
  Лекция 5 Временное уравнение Шредингера. Общее решение уравнения Шредингера в случае стационарного гамильтониана. Стационарные состояния. Плотность потока вероятности Как следует из постулатов квантовой механики волновая функция удовлетворяет уравнению Шрединг
19024. Зависимость средних от времени. Интегралы движения. Законы сохранения и симметрии. Сохранение четности 614 KB
  Лекция 6 Зависимость средних от времени. Интегралы движения. Законы сохранения и симметрии. Сохранение четности Эволюция квантовой системы во времени определяется временным уравнением Шредингера 1 Поскольку это уравнение является уравнением первого пор...
19025. Общие свойства стационарных состояний одномерного движения для дискретного спек-тра. Квантование энергии в потенциале притяжения. Осцилляционная теорема 1.32 MB
  Лекция 7 Общие свойства стационарных состояний одномерного движения для дискретного спектра. Квантование энергии в потенциале притяжения. Осцилляционная теорема Пусть потенциальная энергия частицы зависит только от координаты : Тогда поскольку потенциальн
19026. Бесконечно глубокая прямоугольная потенциальная яма. Спектр, стационарные состоя-ния, разложения по собственным функциям гамильтониана, средние 434.5 KB
  Лекция 8 Бесконечно глубокая прямоугольная потенциальная яма. Спектр стационарные состояния разложения по собственным функциям гамильтониана средние Пусть потенциальная энергия частицы равна бесконечно глубокая потенциальная яма шириной см. рисунок. Най...
19027. Гармонический осциллятор. Уровни энергии и волновые функции (решение в виде ряда) 615.5 KB
  Лекция 9 Гармонический осциллятор. Уровни энергии и волновые функции решение в виде ряда Одномерным гармоническим осциллятором называется частица движущаяся в потенциале где масса частицы число имеющее размерность сек1 в случае классического движения ча
19028. Гармонический осциллятор. Уровни энергии и волновые функции (решение с помощью операторов рождения и уничтожения) 1.04 MB
  Лекция 10 Гармонический осциллятор. Уровни энергии и волновые функции решение с помощью операторов рождения и уничтожения Сегодня мы рассмотрим другой способ решения задачи о гармоническом осцилляторе. Вопервых этот способ и сам по себе поучительный а вовторых ...
19029. Вычисления с осцилляторными функциями 156 KB
  Лекция 11 Вычисления с осцилляторными функциями В различных задачах связанных с гармоническим осциллятором приходится вычислять интегралы типа или 1 где собственные функции гамильтониана осциллятора везде в этой лекции под будет подразумеваться б...
19030. Общие свойства стационарных состояний одномерного движения в случае непрерывного спектра. Прохождение потенциальных барьеров 334 KB
  Лекция 12 Общие свойства стационарных состояний одномерного движения в случае непрерывного спектра. Прохождение потенциальных барьеров Рассмотрим теперь решения уравнения Шредингера отвечающие непрерывному спектру собственных значений. Эти решения не затухают п...
19031. Момент импульса: операторы, коммутационные соотношения, решение уравнений на собственные значения 2.33 MB
  Лекция 13 Момент импульса: операторы коммутационные соотношения решение уравнений на собственные значения В классической механике момент импульса частицы определяется как поэтому моменту импульса в квантовой механике отвечает оператор 1 где и опер