97092

Әкімшілік шығыстар есебі

Курсовая

Бухгалтерский учет и финансовый аудит

Экономикалық қатынастардың мәні мен маңызын түсіну, бизнесті жүргізу мен басқару, ақпараттарды реттеу мен ақылға сиымды тиімді шешімдер қабылдау үлкен мәселеге айналды. Еліміздегі бизнесті дамыту, қаржылық қатынастардың теориялық және қолданбалы негізін білу, құқықтық жүйедегі заңдылықтарды білу, қаржы мен басқару үрдісіндегі көрсеткіштерді жан-жақты талдау...

Казахский

2015-10-13

162 KB

14 чел.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ Ш.ЕСЕНОВА АТЫНДАҒЫ КАСПИЙ МЕМЛЕКЕТТІК ТЕХНОЛОГИЯЛАР ЖӘНЕ ИНЖИНИРИНГ УНИВЕРСИТЕТІ

“ Экономик және құқық” факультеті

Қаржы, есеп және аудит” кафедрасы

Курстық жұмыс

Пәні: Қаржылық есеп I

Тақырыбы: «Әкімшілік шығыстар есебі»

                                                                Тексерген: “Қаржы, және аудит” кафедрасының                                                                                                     аға оқытушы Ондаханова Айнұр

                                                                Орындаған: УА 13-1 студенті Тілектесова Сымбат

Ақтау -2015жыл

                                             ЖОСПАР

Кіріспе

1. ӘКІМШІЛІК ШЫҒЫНДАРДЫҢ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ ТАНУ

1.1  Әкімшілік шығыстардың сипаттамасы және оларды қалыптастырудағы бухалтерлік есептің рөлі

1.2  Шығындарды мойындау әдістері мен өлшемдері

2.  КӘСІПОРЫНДАҒЫ ӘКІМШІЛІК ШЫҒЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ

2.1 Әкімшілік шығыстардың есепте көрініс табуы және есептен шығарылуы

2.2 Әкімшілік шығыстар есебін жетілдіру жолдары

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

                                                                                                  

                                                         Кіріспе

Экономикалық қатынастардың мәні мен маңызын түсіну, бизнесті жүргізу мен басқару, ақпараттарды реттеу мен ақылға сиымды тиімді шешімдер қабылдау үлкен мәселеге айналды. Еліміздегі бизнесті дамыту, қаржылық қатынастардың теориялық және қолданбалы негізін білу, құқықтық жүйедегі заңдылықтарды білу, қаржы мен басқару үрдісіндегі көрсеткіштерді жан-жақты талдау, тиімді және оңтайлы шешім қабылдау қызметінде бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі өте зор.

Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға оның қаржылық жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды орындауы үшін қажет. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері, капиталы мен өндірілген өнімдері мен олардың сатылғандығы туралы ақпарттарды жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің соңғы қаржылық нәтижесін анықтауға болады.

Бухгалтерлік есептің ең басты бөлігінің бірі – әкімшілік шығындарды есептеу, ұйымдастыру және тарату болып табылады. Бухгалтерлік есеп басқару жүйесінде ең маңызды орындардың біріне иеленеді. Бұған дәлел ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының 1992 жылы өткізген конференциясында «Есептей алмаған, басқара алмайды» - деген сөздің бекер айтылмагандығын атап өтуге болады. Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға, оның қаржылық жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды орындауы үшін қажет. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері, капиталы және өндірілген өнімдері мен олардың сатылғандығы туралы ақпараттарды жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің соңғы қаржылық нәтижесін анықтауға болады. Бухгалтерлік есептің ақпараттық жүйесі қаржылық (сыртқы) және басқарушы (ішкі) есеп болып екіге бөлінеді. Басқарушы есеп кәсіпорынның қаржылық ақпараттарын ішкі пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болса, ал қаржылық есеп жоғарыда айтылған қаржылық ақпараттарды ішкі пайдаланушылармен қатар сыртқы пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе. Яғни, басқарушы есептің мәліметін кәсіпорын басшылары қандайда бір шешім қабылдау үшін пайдаланса, қаржылық есептің мәліметін бұлармен қоса жабдықтаушы (мердігер) кәсіпорындар, банк мекемелері, салық органдары және тағы да басқалар пайдаланады. Кез-келген ұйым үшін қаржылық есеп міндетті түрде жүргізілетін болса, басқарушы есептің жүргізілуі және оның тәртібі әрбір кәсіпорынның экономикалық саясатына байланысты.

Курстық жұмыстың өзектілігі - әкімшілік шығындар бойынша мәліметтердің бухгалтерияда дұрыс және уақытында ұйымдастырылып, кәсіпорынның табыстылығына әсерін қарастыру. Сонымен қатар өндіріске жедел басшылық жасауға тиісті нақтылы мәліметтерді алу.

Курстық жұмыстың мақсаты – әкімшілік шығындары бойынша есеп айырысу есебін ұйымдастырылуын зерттей отырып, жетілдіру жолдарын анықтау

Ал, курстық жұмыстың негізгі міндеті – кәсіпорынмен өндірілетін өнімдер мен істелінетін жұмысқа кеткен шығындар мөлшерін, оның маңыздылығын дұрыс бағалау.  Білімімізді тереңдету, бекіту және бухгалтерлік есеп және экономикалық талдау мақсатында осы тақырыпты таңдадық.

1. ӘКІМШІЛІК ШЫҒЫНДАРДЫҢ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ ТАНУ

1.1  Әкімшілік шығыстардың сипаттамасы және оларды қалыптастырудағы бухалтерлік есептің рөлі

Нарық жағдайында қызмет ететін ұйымдағы шығындар кешені оны басқарудың бүкіл жүйесінің негізі болып табылады, өйткені мұнда нақты жұмсалған шығындар туралы барлық ақпараттар қалыптасады, демек, нақты алынған пайданы анықтаудың негізі қаланады. Өнімді өткізуден алынған өндірістік нәтижені табу әдістемесі шығындар есебінің және өзіндік құнды калькуляциялаудың әдістемесімен анықталады. Сондықтан шығындардың бухгалтерлік есебі оңтайлы ұйымдастырылмайынша шаруашылық қызметті тиімді жүргізу мүмкін емес.

Орталықтан жоспарланған экономика жағдайында жүзеге асырылған бухгалтерлік есеп жүйесі меншіктің қоғамдық сипаты мен экономиканы мемлекеттік басқарудың қажеттіліктеріне негізделінді. Бухгалтерлік есеп жүйесінде қалыптасатын ақпараттардың басты тұтынушысы ретінде мемлекеттік статистикалық және қаржылық органдарды жоспарлайтын салалық министрліктер мен ведомствалар арқылы танылды.

Қоғамдық қатынастар жүйесінің өзгеруі, азаматтық–құқықтық ортаның өзгеруі бухгалтерлік есепті сәйкесінше өзгертудің қажеттілігін айқындап берді. Бухгалтерлік есептің жаңа жүйесі және ұйымдарда бухгалтерлік есепті жүргізудің халықаралық стандарттарға біртіндеп көшуі әрбір салаға инвестиция салуға, соның ішінде шетелдік инвестицияларды тартуға қолайлы жағдай жасайтындай нарықтық инфрақұрылымның элементтерін құруға зор үлесін қосты.

Есеп жұмыстарын жүргізудің әлемдік тәжірибесін негізге ала отырып жасалынған бухгалтерлік есептің Ұттық стандарттарына, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес экономиканың бүкіл саласында өнімнің (жұмыс пен қызметтің) өзіндік құнын қалыптастыру тәсілі өзгерді. Өндірістік есептің жаңа жүйесінің басты айырмашылығы - ұйымның жанама шығындарын үстеме және кезең шығындарына бөлу принципі қалыптасты.

1.2  Шығындарды мойындау әдістері мен өлшемдері

Шығыс-есепті кезең аралығындағы экономикалық табыстың активтердің кері ағыны немесе пайдалануы түріндегі азаюына әкелетін қарыздардың пайда болуы, бұлар меншікті капитал үлесінің иелері арасында бөлетіндерінен басқасы. Нәтижелі шоттарды құру тәсілін,табыстар мен шығыстардың құрамын, оларды есепке алу және есептеу тәртібін Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі анықтайды және қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары талаптарына сәйкес банкті басқару және оған салық салу үшін жеткілікті деңгейде түсінікті болуы қажет. Бухгалтерлік есептің жалпы қағидалары тануды субъектінің қаржылық есебіне бап енгізу үрдісі ретінде анықтайды. Тану іске қосылған соманың есепті қорытынды көрсеткіштерінде көрініс табуынан тұрады.

Шығыс баптарын қанағаттандыру өлшемдері мынадай:

   -  бап өлшеу үшін сәйкес негізге және іске қосылған сомаға саналы бағалау жүргізу мүмкіндігіне ие;

   -   болашақта экономикалық жоғалтуға негізделген баптар үшін осындай алынбай қалуы мүмкін ықтималдық кездеседі. Шығыс немесе шығындар алдында мойындалған актив болашақтағы экономикалық пайданы ұстай алмаған жағдайда мойындалады. Шығыстарды тану қағидаларын қолдану келесідей болуы мүмкін:

    - өткізгенге дейін;

    -  өткізу кезінде;

    -  өткізгеннен кейін;

Табыстар мен шығыстар баптарын бөлек ашып қарастыруға алып келген жағдайлар мыналарды қамтиды:

• тауарлы-материалдық қорлар құнының өткізудің таза құнына дейін, ғимараттар мен құрал-жабдықтар құнының-қалпына келтіру құнына дейін төмендеуі, сонымен қатар осындай төмендеуді қайта реверсиялау;

• қызмет құрылымының өзгеруі және құрылымының өзгеруі бойынша шығындарға арналған кез келген резервтерді жою;

• жылжымайтын мүлік және құрал баптарының істен шығуы;

• ұзақ мерзімді инвестициялардың істен шығуы;

• үзілген операциялар;

• сот үрдістерін реттеу;

• резервтердің күшін жоюдың басқа да жағдайлары.

Әрбір үзілген операция үшін келесідей ашылулар жүргізіледі:

- үзілген операция сипаттамасы;

- есепке алу мақсатында операциялардың нақты үзілу күні;

- үзу әдісі (сату немесе бас тарту);

- операцияны үзуден түскен табыс немесе шығын және оларды өлшеу үшін қолданылатын есептілік саясаты;

- әр есепті кезеңде күнделікті қызметтен сәйкес сомалармен түсетін түсім, табыс немесе шығын. (3)

Экономикалық шығындарды табыс алу үрдісінде қызметтерін және өнімдерін пайдалану және тұтыну ретінде анықтауға болады. Шығыстар тек банк өнімдері немесе қызметтері табысты қалыптастыру үрдісінде қолданылған кезде пайда болады. Шығыстардың бухгалтерлік есеп шоттарында және қаржылық есептілікте көрініс табуы, есептілік кезеңде не кешігіп,не мерзімінен бұрын орындалады. Есепті кезең қабылданған табыс тұжырымдамасымен анықталады. Шығыстар өнімдердің немесе қызметтердің құны төмендеуі орын алғанда немесе болашақта бұларды пайдалану есебінен құн есімі ұсынылмаған жағдайда көрініс табады. Ақша қаражаттарының келіп түсуіне негізделген табыс тұжырымдамасы шығыс шегу кезеңіне уақыты бойынша шекті жақындатылып көрсетілуі қажет. Шығыстар есепте сәйкестілік қағидасы бойынша себеп-салдарлық байланыс негізінде көрсетілген табыспен мойындалады. Сәйкестілік тек табыстар мен шығыстар арасында негізделген байланыс бекітілген жағдайда орын алады. Ақша айналысы саласында атқаратын қызметі және негізгі шаруашылық қызметімен байланысты банк қаражат жұмсайды. Олар екі бөлікке бөлінеді: операциялық және әр түрлі шығындар және басқару аппаратының шығындары.

Операциялық және әртүрлі шығындар құрамында ең үлкен үлес салмағы банкаралық несие бойынша,мерзімді және талап етуге дейінгі салымдар бойынша есептелінген және төленген пайыздар алады.

 Басқару аппаратына кететін шығындар барлық қызметкерлердің, соның ішінде басқару аппаратының жұмысшыларын қоса алғанда, еңбекақысын және әлеуметтік қамтамасыз ету шығындарын қамтиды. Алайда акционерлердің салымдары мен өндіріп алулары шығыс және табыс болып танылмайды.

 Таза пайда табыстар мен шығыстар арасындағы айырма ретінде анықталады және акционерлердің жалпы жиналысының шешімі бойынша үлестірілуге жатады.

 Шығындардың маңызды үлесін есеп айырысу, ағымдағы, корреспонденттік шоттар және кәсіпорындар мен азаматтардың мерзімдік салымдары бойынша есептелген пайыздар құрайды.

 Салық салу мақсаты үшін нормаға келтірілген шығыстардың (өкілдік, қызметіне байланысты іссапар шығындары, жарнама шығындары, оқыту мекемелерімен келісім бойынша қызметкерлерді оқыту шығындары) асып кеткен бөлігі жұмсауында қалған табысқа жатқызылады немесе арнайы қорлар арқылы жабылады. Жылуға, жарыққа-өрттен қорғау және күзетті қамтамасыз ету бөлімдері әкімшілік шығыстарға жатады. (15)

2.  КӘСІПОРЫНДАҒЫ ӘКІМШІЛІК ШЫҒЫСТАР  ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ

2.1 Әкімшілік шығыстардың есепте көрініс табуы және есептен шығарылуы.

Мекеме  өнімдер мен тауарларды өткізу щығындарынан басқа жалпы және әкімшілік шығындарын шегеді.

Жалпы және әкімшілік шығындарының бухалтерлік есебін дұрыс ұйымдастыру мен олардың көлеміне және барынша азайтуға жүйелі бақылау жасау үшін шығындар баптарының ғылыми негізделген тізбегі қажет. Атап айтқанда, нарықтық экономикаға көшу жағдайында туындап отырған «Материалдық емес активтердің амортизациясы», «Мүліктік және басты сақтандыру шығындары», т.б. шығындар баптары жоқ.

Экономикалық жағынан біріңғай кейбір шығындар бірнешеұасақ баптарға бөлінген, мысалы: «Жалпы шаруашылық мақсаитындағы негізгі құралдарды жалға алу щығындары» және «Жалпы шаруашылық мақсатына пайдаланатын негізгі құралдарды ұстау шығындары»; «Қоймадағы тауарлы-материалдық  қорлардың нормативтен тыс ысырапталуы, бұзылуы және жетіспеушілігі және басқадай өндірістік еменс шығындар мен ысыраптар» және «Қымқырудан болған залалдар». Көрсетілген экономикалық мазмұны біріңғай шығындарды өзара біріктіріп, тиісті бапта көрсету керек еді.

«Біржолғы сыйақылар» бабын тиісінше «Әкімшілік қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу» немесе «Қызмет көрсету шаруашылығымен шұғылданатын қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу» баптарына кіргізу керек еді. Сол сияқты «Банк қызметіне ақы төлеу», «Өкілдік шығындар», «Салықтар, алымдар және мүліктен, жылжымайтын мүліктен аударымдар», «Күмәнді қарыздар бойынша резерв құру шығындары», «Алдағы шығындарға резерв құру шығындары», «Кесілген немесе танылған айыппұлдар, өсімдер, тұрақсыздық айыбы және басқадай жазалау шаралар түрлері»   тәрізді барлық мекемелерде кездеспейтін шығындарды біріктіріп, «Басқадай шығындар» атты бапта көрсету керек. «Күзет, өртке қарсы күзет, денсаулықты жақсарту щараларын жүзеге асыру шығындары және жалпы шаруашылық сипаттағы шығындар» бабында экономикалық мазмұны біртекті ұқсас емес шығындар негізсіз біріктірілген.

Жоғарыда көрсетілген кемшіліктерді жою, жалпы және әкімшілік шығындар көлеміне бақылауды күшейту және олардың тиімділігін арттыру мүмкіндігін анықтау мақсатында саудамен шұғылданатын мекемелердің қаржылық-шаруашылық қызметінің ерекшіліктерін ескеріп жалпы және әкімшілік шығындарын есепке алуды мынандай жасалған есептік баптар тізбегі бойынша жүргізуді ұсынамыз.

Жалпы және әкімшілік шығындарының  ұсынылған баптарының біріңғай тізбегін сақтау және солар бойынша біртектес шаруашылық операцияларын бірдей және экономикалық  дұрыс  көрініс табу үшін шығындардың  жекеленген  баптарының экономикалық мазмұнын және  бухгалтерлік есепте көрсету әдістемесі егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Жалпы және әкімшілік шығындар баптарының тізбесі.

Баптар    №

Шығындар баптарының атаулары

А

Б

1

Көліктік қызмет көрсету  шығындары

2

Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлерінің еңбектеріне ақы төлеу шығындары

3

Еңбекке ақы төлеуден аударымдар

4

Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы обьектілерден (кеңсе, офис т.б) күзету қызметкерлердің еңбек және техника қауіпсіздігін сақтау шығындары

5

Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы ғимараттарды , құрылыстарды, жабдықтар мен инвентарларды жалға алу және ұстау шығындары

6

Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдардың тозуы және материалдық емес активтердің амортизациясы

7

Басқару техникалық құралдарын ұстау және қызмет көрсету шығындары

8

Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлердің іссапарлары мен жүріп-тұру шығындары

9

Мүліктік және басқару аппараты, кузет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлерді жеке сақтандыру шығындары

10

Тауарлық-материалдық қорлардың белгіленген табиғи кему шегінен тыс ысырапталуы сондай-ақ талаптардың негізсіздігінен соттың өндіріп алуға қарсылығына байланысты жетіспеушілігінен және жұмсап қоюдан болған ысыраптар

11

Басқадай жалпы және әкімшілік шығындар

Мекеменің жалпы және әкімшілік шығындар өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарынан жеке есепке алу үшін бухгалтерлік есеп  шоттарының үлгісі жоспарында 7210 «Әкімшілік шығыстар» деген шот қарастырылған.  Есептің бұлай қойылуының  жалпы және әкімшілік басқару шығындардың нақты мөлшеріне жүйелі түрде бақылау жасау, олардың бекітілген сметамен салыстыру және олардың барынша азайтуға ұтымды басшылық шешімдер қабылдау үшін үлкен маңызы зор.

Жалпы және әкімшілік шығындардың бухалтерлік есеп шоттарында дұрыс көрсету және оларыдың нақты мөлшеріне бақылауды күшейту үшін көрсетілген шығындардың жеке түрлерін ұсынылған есептік баптар тізбегенің экономикалық  мазмұнына сәйкес құжаттармен рәсімдеу тәртібі мен бухгалтерлік есеп әдістемесін жанөжаұқты қайраймыз:

1-бап «Көліктік қызмет көрсету шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына сәйкес 7210 «Әкімшілік шығыстар»  шотында көрініс табатын жалпы шаруашылық және әкімшілік-басқару шараларына көліктік қызмет көрсетуге кеткен мынандай шығындар есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Гараждар мен қызмет бабындағы жеңіл автомобильдер және басқа даж алпы шаруашылық пен әкімшілік мақсатындағы көлік құралдарының арнайы есептеулерге сәйкес есептелген амортизация сомасы мынандай бухгатерлік тізбемен есептен шығарылады:

7210

2420

2

Гараждарды ұстау және жөндеуге жұмсалған шаруашылық пен құрылыс материалдары, қызмет бабындағы жеңіл автомобильдер мен басқа да көлік құралдарын жөндеуге кеткен сүртетін және майлайтын материалдар, жанар май және қосалқы бөлшектер сомасына шығыс құжаттар есептен негізінде келесі бухалтерлік жазба жасалады:

7210

1310

3

Заңдармен белгіленген мөлшердегі қызмет бабында жүріп-түруға жеке меншік жеңіл автомобильдерді пайдаланғаны үшін қызметкерлерге төлеген төлемақы сомасына олармен жасалған келісім-шарт пен төлем тізімдемесіне сәйкес бухгалтерлік шоттарға мынандай жазу жүргізіледі:

7210

1010

4

Гараждарды жылыту және жарық беру, қызмет бабындағы  жеңіл автомобильдер мен басқа да көлік құралдарын жөндеу мен техникалық қызмет көрсеткені үшін сырт мекемелерге олармен жасалған келісім-шарт пен төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттар негізінде есептелген сомасы бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазумен көрсетіледі:

7210

3310

5

Қызмет бабындағы жеңіл автомобильдер мен басқа да көлік құралдарын жөндеуге арнайы шақырылған тізімдік құрамда жоқ адамдарға есептелген еңбекақы сомасына олармен жасалған келісім-шарт пен есеп айырысу-төлем тізімдемесіне сәйкес бухгалтерлік есепте мынандай жазу жазылады:

7210

3350

6

Аталған жұмысшылардың тиісті еңбекақыларынан заңдар мен бекітілген ставка бойынша арнайы есептеу негізінде есептелген әлеуметтік салық және сақтандыру бойынша аударымдар сомаларына мынандай бухгалтерлік тізбе беріледі:

7210

3150

7

Гараж немесе қызмет бабындағы жеңіл автомобильдер мен басқа да көлік құралдардың тұру орындарын жалға алу шығындарының жасалған жалға беру келісім-шарт мен төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттар негізінде есептелген сомасына мынандай бухгалтерлік жазу жасалады:

7210

3360

8

Гараждарды немесе қызмет бабындағы жеңіл автомобильдер мен басқа да көлік құралдардың тұру орындарын жалға алу бойынша аванстық төлемдерді төлеу мерзімі келгенде қосымша құн салығынсыз жалгерлік ақының бұрын сол есепті кезеңге енгізілген сомасы мынандай жазумен есептен шығарылады:

7210

2920

2-бап «Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлердің еңбектеріне ақы төлеу шығындары»

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Мекеменің басқару аппаратының, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлерге еңбекақы төлеудің барлық түрлері бойынша есептелген сомасына есеп айырысу-төлеу тізімдемесіне сәйкес мынандай бухгалтерлік жазу жүргізіледі:

7210

3350

2

Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлердің еңбек демалыстарын төлеу үшін есептелген алдағы шығындар резерві сомасына арнайы есептеу негізінде мынандай бухгалтерлік тізбе беріледі:

7210

3430

3-бап «Еңбекке ақы төлеуден аударымдар»

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлердің еңбекке ақы төлеу шығындарынан заңмен белгіленген ставка бойынша арнайы есептеулер негізінде есептелген әлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар сомалары бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазумен көрсетіледі:

7210

3150

3210

4-бап «Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы обьектілерді күзету, қызметкерледің еңбегін қорлау және техника қауіпсіздігін сақтау шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына сәйкес көрсетілген мақсаттарға жұмсалатын төмендегідей шығындар есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

.Қызметкерлерге қалыпты еңбек жағдайлары мен техника қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кеткен шығындар сомасы: қол жуатын сабын, орамал жуатын жуу құралдары, дәрі-дәрмек пен таңу материалдарымен аптечканы толтыру; т,б, құрал-жабдықтардың құны шығыс құжаттамасы мен төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттар негізінде мынандай бухгалтерлік жазулармен есептен шығарылады:

7210

1010 1310 1350

2

Желдеткіштерді орнату және ұстауға, машиналар мен олардың қолданып жүрген басқадай күрделі емес сипаттғы құрылғылардың түрлерін қорғауға жұмсалған құрылыс, шаруашылық, майлайтын және сүртетін материалдар, сондай-ақ өрттен сақтану күзетіне кеткен материалдық шығындар сомасы тиісті шығыс құжаттарына сәйкес мынандай бухгалтерлік тізбемен есептен шығарылады:

7210

1310

1350

Бухгалтерлік есеп шоттарында осындай жазу мынандай шығындарды есептен шығарғанда жасалады:

Дем алатын және киім ілетін бөлмелерді, су қайнатқыштарды, қол жуғыштарды, душтарды, арнайы киімдерге арналған шкафтарды, кептіргіштерді және негізгі құралдардың құрамына кірмейтін басқа да жабдықтарды ұйымдастыру және ұстауға тиісті тәртіп бойынша құжаттармен рәсімделіп жұмсалған шаруашылық материалдар мен отындардың сомаларына құжаттардың, белгіленген нысандағы қабылдау кесімдеріне сәйкес;

Денсаулық сақтау нысандарының, мектепке дейінгі балалар мекемелерінің, денсаулықты жақсартатын лагерлердің, мәдениет және спорт, тұрғын-үй қорларының нысандарының ғимараттарын, жайлар және жабдықтарын ағымдағы жөндеу мен ұстауға, жылыту мен шаруашылық және құрылыс материалдары мен отындар құнына шығыс құжаттары-шығыс құжаттамасы, материалдарды есептен шығару кесімдері, белгіленген нысандағы қабылдау кесімдері, т.б. құжаттар негізінде.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Кассадан қолма-қол төленген ведомстволық күзетті ұстау шығындар сомасына: кеңсе, пошта-телеграфтар, телефондар және басқадай шығындар, күзеттің тізімдік құрамдағы қызметкерлерінің еңбектеріне ақы төлеуден басқа, сондай-ақ күзет иттерін ұстау шығындар сомасына төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттарына сәйкес бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазу жүргізіледі:

7210

1010

2

Мемлекеттік күзет қызметін көрсету және төтенше жағдайлар ұйымдарының жанындағы ведомстволық емес қарауыл өрттен сақтау күзетін ұстау шығындары және күзетуге жасалған келісім-шарттар бойынша сырт мекемелерінің көрсеткен қызметтеріне ақы төлеу үшін шығындарының есептелген сомалары мынандай бухгалтерлік тізбемен есептен шығарылады:

7210

3310

-Күзет және өртке қарсы белгі беру қондырғыларын орнату жұмыстарының құны мен белгі беру құралдарына қызмет көрсету шығындар сомалары, сондай-ақ арнайы белгі беру қондырғыларын пайдалану және қызмет көрсету шығындар сомасына жасалған келісім-шарттар мен шығындардың сметаларына сәйкес;

-Қызметкерлердің еңбегін қорғау мен техника қауіпсіздігі жөніндегі көрнекі үгіт плакаттарды, бейне-диафильмдерді сипаттау және курстарды өткізу шығындарының есептелген сомасы төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттар негізінде;

-Денсаулық сақтау, денсаулықты жақсартатын лагерлер, мәдениет пен спорт нысандарына жылу, жарық, сумен жабдықтау, канализация, қоқыстарды шығару және басқа да коммуналдық қызмет көрсеткен сырт мекемелерге ақы төлеу шығындарының есептелген сомасы жасалған келісім-шарттар мен төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттарға сәйкес;

-Медициналық мекемелерге қызметкерлерді дәрігерлік бақылау жасаған қызметтеріне олармен жасалған келісім-шарттарға сәйкес ақы төлеу шығындарының есептелген сомасы.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Жалпы және әкімшілік шығындарына жатқызылатын әлеуметтік салалардың өтеу сомаларын шегергеннен кейін шығындар үлесін есептен шығару бухгалтерлік есеп шоттарындамынандай жазулармен көрсетіледі:

7210

8410

5-бап «Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсатындағы ғимараттарды, құрылыстарды, жайларды, жабдықтар мен инвентарларды жалға алу және ұстау шығындар» бойынша осы баптың экономикалық  мазмұнына сай тиісті шығыс құжаттары негізінде келесі шығындар есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Ғимараттар, құрылыстар, жайлар, жабдықтар мен инвентарлардыұстау және ағымдағы жөндеу жүргізуге тиісті тәртіп бойынша құжаттармен рәсімделіп жұмсалған шаруашылық пен құрылыс материалдары, қосалқы бөлшектер мен жылытуға кеткен отындар құны тиісті шығыс құжаттарына сәйкес мынандай бухгалтерлік есептен шығарылады:

7210

1310

1350

2

Жылу, жарық, сумен жабдықтау, канализация, қоқыстарды шығару және басқа да коммуналдық қызметтері үшін сырт мекемелердің төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттары негізінде есептелген төлеу шығындары сомасына мынандай бухгалтерлік жазу жасалады:

7210

3310

3

Кеңсе және офистердегі бір жолғы жұмыстарды істеуге арнайы шақырылған тізімдік құрамда жоқ адамдарға олармен жасалған келісім-шарттар мен есеп айырысу-төлем тізімдемесі негізінде есептелген еңбекақы сомасы бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазумен көрсетіледі:

7210

3350

4

Көрсетілген адамдардың еңбекақыларының заңдарында көрсетілген ставка бойынша арнайы есептеулерге сәйкес есептелген әлеуметтік салық және әлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар сомаларына келесі бухгалтерлік жазу жасалады:

7210

3150

5

.Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттарға жалға алынған негізгі құралдар нысандарын жалға беру келісім-шартына сәйкес жалгердің есебінен жүргізілетін күрделі жөндеудің алда тұрған шығындар сомасын өтеу үшін жыл бойында жөндеудің сметалық құны мен шартпен қарастырылған жалға беру мерзімі негізінде бірдей үлестерменарнайы қор құрылады және және бухгалтерлік есепте келесі жазумен көрсетіледі:

7210

7470

6

Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдардың жалға алынған ғимараттар, жайлар, қондырғылар, жабдықтар инвентарлар және басқа да нысандары үшін жалгерге жалға беру келісім-шартқа сәйкес тиәсті есептелген жалдық төлем сомасына қосымша құн салығынсызбухгалтерлік тізбе жасалады:

7210

3360

4150

7

Негізгі құралдардың жалға алынған нысандары бойынша аванстық төлемді төлеу мерзімі келгенде, қосымша құн салығынсыз амортизациялық төлемдер бөлігіндегі жалгерлік ақының бұрын осы есепті кезеңге енгізілген сомасы келесі бухгалтерлік жазумен есептен шығарылады:

7210

1620

1622

6-бап «Жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдардың тозуы мен материалдық емес активтердің амортизациясы» бойынша көрсетілген шығындар арнайы сай есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Жалпы шаруашылық пен әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдар нысандарының теңгерімдік құны мен белгіленген тәртіп бойынша бекітілген амортизациялық мөлшерлер негізінде осы нысандар бойынша есептелген амортизациялық аударымдар шамасында есептелген тозу сомасына заңға сәйкес жүргізілетін өндірістік негізгі құралдардың белсенді бөлігін жеделдетілген амортизация жүргізу тәсілін пайдаланып есептелген сомаларды қоса бухгалтерлік есепте келесі жазулар жасалады:

7210

2420

2

Материалдық емес активтердің бастапқы құны мен пайдалы қызмет ету мерзімі негізнде есептелген мөлшер бойынша ай сайынғы есептелген амортизациялық аударымдар сомасы бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазулармен есепке алынады:

7210

2740

Айта кету керек, материалдық емес активтердің пайдалы қолданылу мерзімін айқындау мүмкін емес болған жағдайда, амортизациялық мөлшерлер он жыл көлемінде бекітіледі, бірақ кәсіпорын қызметінің мерзімінен асып кетпеуі керек.

7-бап «Басқару техникалық құралдарын ұстау және қызмет көрсету шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына сәйкес мекеменің жалпы және әкімшілік шығындарына жататын келесі шығындар есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Меншікті телефон бекеттері, коммутаторлдар, телетайптар, диспетчер мен радио байланыстарын ұстау және пайдалану үшін құжаттармен тиісті тәртіпте рәсімделіп жұмсалған шаруашылық, сүрту және майлайтын материалдар, қосалқы бөлшектердің құны шығыс құжаттамасы, материалды есептен шығаруға белгіленген нысандағы әртүрлі кесімдер негізінде бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазулармен көрініс табады:

7210

1310

1350

2

.Жалпы шаруашылық және әкімшілік-басқару жүйесі мен техникалық құралдарын жасау, пайдалану және жетілдіру үшін сырт мекемелердің атқарған қызметін төлеуге есептелген шығындар сомасына: компьютерлер мен ақпаратты технологияларды істеу, енгізу және пайдалануға байланысты шығындар; ғылыми-зерттеу сипатындағы жұмыстарды орындау, сондай-ақ добалау, конструкторлық және технологиялық жұмыстармен байланысты есептеулер шығындарына жасалған келісім-шарттар мен сметалық-жобалау құжаттары негізінде келесі бухгалтерлік тізбе беріледі:

7210

3310

8-бап. «Басқару аппараты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлердің іссапарлары мен жүріп-тұру шығындары» бойынша осы баптың экономикалық мазмұндарына сай көрсетілген мақсаттарға арналған келесі шығындар көрсетіледі:

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Қолданып жүрген қызмет бабындағы іссапарлар туралы заңға сәйкес есеп беруге міндетті адамдардың негізгі қыхметімен байланысты іссапарға жұмсалған сомаға аванстық есеп беруге қосымша бастапқы құжаттар негізінде бухгалтерлік жазу жасалады:

7210

1250

2

Басқару аппараты қызметкерлері мен басқа да тізімдік құрамдағы адамдарды2.Басқару аппараты қызметкерлері мен басқа да тізімдік құрамдағы адамдардың мекеме мен кәсіпорындардың орналасқан аумақта қызмет бабындағы іссапарлармен рәсімделмей жүріп-тұру шығындарын қолма-қол ақшамен төлеу сомасы басшының нұсқауы мен тиісті дәлелдейтін ақша құжаттары негізінде бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазумен есептен шығарылады:

7210

1010

9-бап «Мүліктік және басқару аппарты, күзет және басқа да тізімдік құрамдағы қызметкерлерді жеке сақтандыру шығындары»

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

негізгі құралдар, тауарлық- материалдық қорлар және басқа да жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсатындағы мүліктерді сақтандыру мекемелерінде ерікті және міндетті сақтандыру бойынша есептелген сақтандыру төлемдер сомалары ерікті сақтандыру келісім-шарттар мен шарттар-полистер негізінде бухгалтерлік есепте келесі жазумен көрсетіледі:

7210

3410

4210

2

Сақтандыру полисінің ½ сома көлемдегі сақтандыру төлемдері ай сайын бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазумен есептен шығарылады:

7210

1620

10-бап «Тауарлық-материалдық қорлардың белгіленген табиғи кему мөлшерлерінен тыс ысырапталуы, сондай –ақ талаптардың негізсіздігінен соттың өндіріп алуға қарсылығына байланысты жетіспеушілігінен және жұмсап қоюдан болған ысыраптар» бойынша осы баптың экономикалық мазмұнына сәйкес жалпы және әкімшілік шығындарына енгізілген келесі шығындар есепке алынады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Тауарлар мен өнімдердің жоғалтулар сомасы сатып алу құны бойынша есептен шығару бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазумен көрсетіледі:

7210

1280

11-бап «Басқадай жалпы және әкімшілік шығындар» бойынша жоғарыда көрсетілген баптардың бірде-біреуіне жатпайтын, бірақ экономикалық мазмұнына сәйкес жалпы және әкімшілік шығындар құрамына енгізілетін және қаржы жоспарында қарастырылған келесі шығындар есепке алынады.

Жалпы және әкімшілк шығындарына күмәнді талаптар жөнінде құрылатын резервтер сомаларына жаткызуға болады.

Күмәнді талаптар деп келісім-шартпен қарастырылған мерзімде етілмеген дебиторлық борыштар танылады.

Күмәнді талаптарды жабатын резрвтер есепті кезеңнің соңында жүргізілген дебиторлық борыштарды түгендеу нәтижесін хаттамаммен рәсімдеп және оны мекеменің жетекшісі бекіткен түгендеу коммисиясының шешімі бойынша құрылады.

Құрылатын резервтер көлемі борышкердіңтөлеу қабілеті мен борышты толық немесе жарым-жартылай өтеу мүмкіндігіне қарай әрбір күмәнді талаптар анықталады.

Операция мазмұны

Дебиті

Кредиті

1

Күмәнді борыштарға құрылатын резервтердің арнайы есептеулерге сәйкес есептелген сомаларына бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазу жүргізіледі:

7210

1290

2

Қызмет бабында пайдаланылатын мерзімді басылымға жазылуға кеткен шығындардың осы есепті кезеңге жатқызылатын үлесін байланыс бөлімдерінің түбіртек пен шығындардың пошта үлесін есептеу негізінде есептен шығару келесі бухгалтерлік тізбемен көрсетіледі:

7210

1620

3

Банк қызметін төлеу шығындары мен төленген айыппұл, өсім және тұрақсыздық айыбы сомалары банктің жазбаша үзіндісіне сәйкес бухгалтерлік есеп шоттары бойынша келесі жазу жасалады:

7210

1030

4

Арнайы және анықтама әдебиеттер, баға көрсеткіштер, каталогтар, нұсқаулық және басқа да қызметбабындағы пайдаланатын материалды алуға қолма-қол ақша төленген шығындар сомасына, сондай-ақ мекеменің қаржылық-шаруашылық қызметімен байланысты және тиісті сметалармен қарастырылған кеңсе мен канцелерия жабдықтарының құнын төлеуге ұсынылған есеп айырысу шоттарына сәйкес мынандай бухгалтерлік жазу жүргізіледі:

7210

1010

Заңмен белгіленген және жергілікті басқару ұйымдардың шешімімен қарастырылған және жаңадан енгізілген бюджетке төлеуге тиіс арнайы есептеуге сай есептелген салықтар, алымдар және мүліктер мен жылжымайтые мүліктерден аударымдар сомалары бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазумен көрсетіледі:

7210

3160

3170

3180

3190

3230

3240

5

Мекеменің теңгерімінде тұрмайтын кеңес беру, аудиторлық және ақпараттық- есептеу орталықтарымен жасалған келісім-шарттарға сай көрсетілген кеңес беру, аудиторлық және ақпараттық-есептеу қызметтеріне ақы төлеуге есептелген шығындар сомасына келесі бухгалтерлік жазу жасалады:

7210

3310

6

Банк қызметі мен жалпы шаруашылықты басқаруға көрсеткен сырт мекемелер мен жеке тұлғалардың қызметтеріне ақы төлеуге есептелген басқадай шығындар сомасы, егер де мекеменің штаттық кестесінде осы немесе өзге де функционалдық қызметтер қарастырылмаса, олармен жасалған келісім-шарттар негізінде бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазулармен көрсетіледі:

7210

3310

7

Мекемелер мен кәсіпорындардың қайта құрылуы , жабылуы , қызметкерлерге штаттың қысқартылуына байланысты босаған қызметкерлерге төленетін төлемдердің сомасына басшы бұйрығына, есеп айырысу-төлем тізімдемесіне сай мынандай бухгалтерлік тізбе беріледі:

7210

3350

Сонымен, 7210 «Әкімшілік шығыстар» шотының дебетінде жыл бойы барлық төленген және төленбеген шығындар есепке алынады да, жылдың соңында мекеменің есепті жылдағы барлық жалпы және әкімшілік-басқару шығындарының жалпы сомасы айқындалады.

Есепті жыл соңында осылай есептелген және жиналған жалпы және әкімшілік-басқару шығындар сомасы қаржы нәтижелеріне бухгалтерлік есеп шоттарында мынандай жазулармен есептен шығарылады:

5610 «Қорытынды пайда» Дебеті

7210 «Әкімшілік шығыстар есебі»

2.2 Әкімшілік шығыстар есебін жетілдіру жолдары

                                              ҚОРЫТЫНДЫ

     Өнеркәсібі дамыған батыс елдерінің халықаралық іс-тәжірибесі экономиканың тепе-теңдігін қамтамасыз етуде және өндірістік, ғылыми-техникалық және қаржылық әлеуетті ұтымды пайдалануда нарықтық тетіктердің тиімді екендігін дәлелдеді. Нарық жағдайында тәуелсіз тауар өндіруші болып шығатын шаруашылық жүргізетін субъект экономиканың басты буыны болып табылады. Нарық кәсіпорынды өзінің шаруашылық қызметін басқарудың жаңа әдістері мен жүйелерін игеруге батыл әрекет жасауға ынталандырады.

Әкімшіл-әміршіл жүйеден экономиканы басқарудың нарықтық тетіктеріне көшу бизнестің әр түрлі салаларындағы шаруашылық операциялар жөніндегі уақтылы және анық сенімді ақпарат алуға деген қажеттілікті арттырады. Бухгалтерлік есеп, аудит және экономикалық талдау бизнестің жағдайы туралы ақпаратты өңдеу мен дұрыстығын тексерудің жалпы қабылданған жинақталған жүйелері ретінде қызмет атқарады. Қазақстан Республикасында кезеңдік реформалау нәтижесінде шаруашылық жүргізуші субъектілердің бухгалтерлік есебін, қаржылық бақылауы мен іс-қызмет аудитін ұйымдастыру бойынша халықаралық талаптарға сай құқықтық-нормативтік база жасалды.

       Ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін кеңінен енгізу, есеп, қаржылық бақылау  ұйымдастыруды жетілдіру шаруашылық жүргізуші субъектілердің экономикалық әлеуетін қолдануды оңтайландыруға жол ашады. Материалдық өндірістің әр түрлі салаларындағы іс-қызметті басқарудың нарықтық тетігінің даму тенденцияларына жүргізген зерттеулеріміз шаруашылық тиімділігін арттыратын қолда бар резервтердің нақтылы іске асатындығы  жайлы белгілі бір тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілерді басқару органдары бухгалтерлік есеп, ішкі шаруашылық бақылау және іс-қызмет нәтижелерін талдау жұмыстарын ұйымдастыруды жетілдіру мәселелеріне тиісті көңіл бөлмейді. Қолданылып жүрген ведомоство ішіндегі стандарттар мен өндірістік ресурстарды жасау мен пайдалану нормативтері жеткіліксіз ғылыми негізделген.Тиісті құқықтық-нормативті, ақпараттық және әдістемелік негіздердің жоқтығы шаруашылық жүргізуші субъектілердің экономикалық әлеуетін басқарудың тиімді деңгейіне кәсіби жүргізуді едәуір қиындатады. 

Осылайша, әкімшілік шығындар есебін өткізудің теориясымен әдіснамасын жетілдіру бизнес-құрылымының экономикалық әлеуетін қолданудың тиімділігін арттыру резервтерін табуға мүмкіндік береді. Ұйымдастырушылық, функционалдық,арнайы аудиттің озық түрлері мен тәсілдерінің көмегімен активтерді, меншікті капиталды, қарыздық қаржыны, ақшалай түсімді, компанияның еңбек және басқадай ресурстарын басқаруды жетілдіру жолдары айқындалады. Әкімшілік шығыстарды жақсарту жөнінде әзірленген ұсыныстарды енгізу шаруашылық жүргізуші субъектілердің жабдықтау-дайындау, өндірістік және қаржы-өткізушілік қызметі жүйесінің тиімділігін арттыру жөнінде негіздемелі шешім қабылдауына, есептік-талдаушылық және бақылаушылық қызметті жетілдіруге жағдай жасайды.   

                           

                    ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

  1.  Кеулімжаев Қ. К., Әжібаева З. Н., Құдайбергенов Н. А. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы. –Алматы: Экономик'С, 2003. - 360 бет.
  2.  Кеулімжаев К. К., Әжібаева З. Н., Құдайбергенов Н. А., Жантаева А. А. Қаржылық есеп-Алматы: Экономика, 2001.
  3.  Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп II


 

А также другие работы, которые могут Вас заинтересовать

60893. Подорожуючи Францією 523.5 KB
  Entendez –vous les coups de fusil? C’ect l’hiver de 1792. La France est en guerre avec l’Autriche. Dans quelques jours l’armeé française quitte la ville, elle va lutter contre l’ennemi.
60897. Лінійні алгортми. Побудова блок – схеми алгоритму 44.5 KB
  Багаторядкове поле редагування Memo. Розв‘язок: c = ; Блок – схема Багаторядкове поле Memo. Компонента Memo знаходиться на закладці Stndrd. Приберіть із багаторядкового поля рерагування слово Memo1.
60898. Моделирование пистолета. Полигональное моделирование 484.5 KB
  Начнём с установки нашего изображения. Зайдите в Material Editor (кнопка M), выберите один материал, зайдите в свиток Map, в Diffuse color выберите карту Bitmap и поставьте это изображение.
60899. Полигональное моделирование. Общие сведения 1.04 MB
  Полигональное моделирование является одним из основных способов моделирования. При полигональном моделировании изменяют форму объекта, непосредственно воздействуя на его составляющие.